Marka Hakkına Tecavüz ve Kullanımın Durdurulması

Marka Tescilinden Doğan Haklar ve Tecavüz Halleri

Marka tescilinden doğan haklar münhasıran hak sahibine aittir. Marka sahibinin izni olmaksızın, tescilli markanın veya ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kullanılması markanın taklidi niteliğinde olup tecavüz oluşturur. Markanın tescil kapsamındaki mal veya hizmetlerin aynı ya da benzerlerinde kullanılması, halk nezdinde ilişkilendirilme ihtimali dahil karıştırılma tehlikesi yaratılması halinde de marka hakkı ihlal edilmiş sayılır. Markanın taklit edildiği bilinerek veya bilinmesi gerektiği halde bu ürünlerin satılması, dağıtılması, ticaret alanına çıkarılması, ithal veya ihraç edilmesi, ticari amaçla elde bulundurulması ya da ürüne dair sözleşme teklifinde bulunulması da tecavüz fiilleri arasındadır.

Marka sahibi tarafından lisans yoluyla verilmiş hakların izinsiz olarak genişletilmesi veya üçüncü kişilere devredilmesi kanunen tecavüz sayılır. Tescilli markanın kapsamındaki mal veya hizmetlerle benzerlik bulunmasa dahi, Türkiye'de ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle markanın itibarından haksız yarar sağlayacak, itibarına zarar verecek veya ayırt edici karakterini zedeleyecek işaretlerin kullanımı engellenebilir. Ayrıca marka sahibinin izni bulunmaksızın işaretin teşebbüsün iş evrakında ve reklamlarında yer alması ile kullanan kişinin meşru bağlantısı bulunmaksızın işaretin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod veya anahtar sözcük olarak seçilmesi de yasaklanabilir.

Kullanımın Sona Erdirilmesi İhtarnamesi ve Tescilin Etkisi

Marka hakkı tecavüze uğrayan hak sahibi, ihlali gerçekleştiren tarafa göndereceği ihtarname ile yetkisiz kullanımın derhal durdurulmasını talep edebilir. Hak sahibi, tecavüze son verilmesi talebinin yanı sıra alternatif bir yol olarak taraflar arasında lisans sözleşmesi akdedilmesi ve bu sözleşmenin yetkili sicile kaydedilmesi şartıyla markanın yasal kullanımına izin verilmesi seçeneğini de muhataba teklif edebilir.

Marka tescilinden doğan inhisari yetkiler üçüncü kişilere karşı marka tescilinin yayın tarihi itibarıyla hüküm ifade eder. Tescil başvurusunun bültende yayınlanmasından sonra gerçekleşen fiiller sebebiyle başvuru sahibinin tazminat davası açma hakkı bulunmakla birlikte, mahkemeler iddiaların esası hakkında tescil yayınlanmadan önce karar veremez. Tecavüz davalarında davalı tarafça beş yıllık kullanıma ilişkin def'i ileri sürülebilir ve bu sürenin belirlenmesinde dava tarihi esas alınır.

Hukuki Talepler, Zararın Tazmini ve Haksız Rekabet

Sınai mülkiyet hakkı tecavüze uğrayan hak sahibi mahkemeden fiilin tecavüz olup olmadığının tespitini, muhtemel tecavüzün önlenmesini, gerçekleşen tecavüz fiillerinin durdurulmasını ve kaldırılmasını isteyebilir. Hak sahibi ayrıca tecavüz sebebiyle uğradığı maddi ve manevi zararların giderilmesini, bu kapsamda yoksun kalınan kazancın tazminini talep edebilir. Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına aykırı davranışlar ile başkasına ait iş ürünüyle karışıklık yaratılması Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde haksız rekabet oluşturur.

Hak sahibi, tecavüz teşkil eden ürünler ile bunların üretiminde münhasıran kullanılan cihaz ve makinelere, diğer ürünlerin imalatını engellemeyecek şekilde elkonulmasını talep edebilir. Mahkemece elkonulan ürün ve araçlar üzerinde hak sahibine mülkiyet hakkı tanınabilir; bu durumda söz konusu eşyaların değeri tazminat miktarından mahsup edilir ve değer tazminatı aşarsa artan kısım hak sahibi tarafından karşı tarafa ödenir. Tecavüzün devamını önlemek amacıyla elkonulan araç ve ürünlerin şekillerinin değiştirilmesi, markaların silinmesi, ihlalin önlenmesi için kaçınılmaz ise masrafları karşı tarafa ait olmak üzere imhası ve kesinleşen hükmün masrafı tecavüz edene ait olarak ilanı istenebilir. Hükmün ilanı hakkı kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde kullanılmalıdır.

Marka Hakkına Tecavüz Suçu ve Cezai Yaptırımlar

Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten, hizmet sunan, satışa arz eden, satan, ithal veya ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden ya da depolayan kişiler hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Marka koruması olduğunu belirten işareti eşya veya ambalaj üzerinden yetkisiz kaldıranlar bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası; yetkisi olmadığı halde başkasına ait marka hakkı üzerinde devretmek, lisans veya rehin vermek suretiyle tasarrufta bulunanlar ise iki yıldan dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.

Marka hakkına tecavüz suçlarından dolayı ceza verilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması zorunludur ve bu suçların soruşturulması ile kovuşturulması şikâyete bağlı tutulmuştur. Suçların bir tüzel kişinin faaliyeti kapsamında işlenmesi halinde tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine karar verilir. Taklit markalı malı satışa sunan veya satan kişinin, bu malı temin ettiği yeri bildirerek üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara elkonulmasını sağlaması durumunda ise hakkında cezaya hükmolunmaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy