Kripto Para Dolandırıcılığında Ceza Çerçevesi

Kripto para vaadiyle işlendiği ileri sürülen bir fiilde öncelikle hile, aldatma ve yarar sağlama unsurları aranır. Türk Ceza Kanunu’nun 157. maddesi, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına kendisine ya da başkasına yarar sağlayan kişi için bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası öngörür. Fiil bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenirse 158. maddenin birinci fıkrasının (f) bendi devreye girer. Bu bentte hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adlî para cezasının miktarı ise suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

Dolandırıcılığın temel unsurları ve cezası

Hileli davranışlarla bir kimse aldatılmalı ve bu aldatma onun veya başkasının zararına olarak failin kendisine ya da başkasına yarar sağlamasına yol açmalıdır. Bu hâlde bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir.

Bilişim sistemi ve ticari faaliyet bakımından nitelikli hâller

158. maddenin birinci fıkrasının (f) bendi, dolandırıcılıkta bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılmasını nitelikli hâl sayar. Bentte sayılan bu araçlardan birinin kullanılması gerekir. (e), (f), (j), (k) ve (l) bentleri için hapis cezasının alt sınırı dört yıldan az olamaz. Adlî para cezasının miktarı da suçtan elde edilen menfaatin iki katından düşük belirlenemez. Bu özel alt sınır, nitelikli dolandırıcılığın bütün bentlerine değil yalnızca anılan bentlere uygulanır.

Aynı fıkranın (h) bendi farklı bir nitelikli hâli düzenler. Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında işlediği dolandırıcılık bu kapsamdadır. Kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında gerçekleştirdiği dolandırıcılık da bentte yer alır. Hükmün uygulanması, failin bentte belirtilen sıfatı taşımasına ve fiilin ilgili faaliyet kapsamında işlenmesine bağlıdır.

Birden fazla fail ve örgüt faaliyeti

157. ve 158. maddelerdeki suçlar üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlendiğinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Suçun, suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde artırım bir kattır. Birlikte hareket ile örgüt faaliyeti aynı sonuç doğurmaz; ikinci artırım, örgütün kanundaki şartlarıyla birlikte değerlendirilir.

220. maddenin birinci fıkrasına göre, kanunun suç saydığı fiilleri işlemek amacıyla örgüt kuran veya yöneten kişiler, örgütün yapısı, üye sayısı, araç ve gereçleri amaç suçları işlemeye elverişliyse beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Örgütün varlığı için üye sayısı en az üç olmalıdır. Örgütün faaliyeti kapsamında ayrıca bir suç işlenirse failler o suçtan da cezalandırılır.

220. maddenin altıncı fıkrası iptal edilmiştir. İptal bu fıkraya ilişkindir ve örgütün kurulması, yönetilmesi ile faaliyet çerçevesinde işlenen suçlara dair hükümlerden ayrıdır.

Bilişim sistemine girme, engelleme ve veriyi etkileme

243. maddenin birinci fıkrası, bir bilişim sisteminin tamamına veya bir bölümüne hukuka aykırı giren ya da girmiş bulunduğu sistemde kalmayı sürdüren kişiye bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilmesini düzenler. Bu fıkra, ayrıca hileli yarar sağlanması şartını aramaz. Aynı olayda dolandırıcılık unsurlarının da gerçekleşip gerçekleşmediği, 157. veya 158. maddedeki şartlara göre ayrıca belirlenir.

244. maddenin birinci fıkrası, bilişim sisteminin işleyişini engelleyen veya bozan kişi için bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörür. İkinci fıkra ise sistemdeki verileri bozan, yok eden, değiştiren veya erişilmez kılan, sisteme veri yerleştiren ya da mevcut verileri başka yere gönderen kişi için altı aydan üç yıla kadar hapis cezası öngörür. Cezalandırılan davranışlar fıkrada sayılan fiillerdir.

Bu fiiller bir banka veya kredi kurumuna ya da bir kamu kurum veya kuruluşuna ait bilişim sistemi üzerinde işlenirse 244. maddenin üçüncü fıkrası uyarınca ceza yarı oranında artırılır. Artırım, önceki fıkralardaki fiillere bağlıdır. Dördüncü fıkra, aynı fiiller yoluyla failin kendisi veya başkası yararına haksız çıkar sağlamasını düzenler. Bu sonuç ancak sağlanan çıkar başka bir suç oluşturmuyorsa uygulanır ve ceza iki yıldan altı yıla kadar hapis ile beşbin güne kadar adlî para cezasıdır.

Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerleri

282. maddenin birinci fıkrası, alt sınırı altı ay veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan gelen malvarlığı değerlerini konu alır. Bu değerleri yurt dışına çıkaran kişi cezalandırılır. Değerlerin gayrimeşru kaynağını gizlemek veya bunların meşru yolla elde edildiği kanaatini oluşturmak amacıyla çeşitli işlemlere tabi tutulması da aynı fıkrada düzenlenir. Ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve yirmibin güne kadar adlî para cezasıdır.

Birinci fıkradaki suça katılmayan kişi, suç konusu malvarlığı değerinin bu niteliğini bilerek onu satın alır, kabul eder, bulundurur veya kullanırsa iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bilme unsuru aranır. Suç kamu görevlisi tarafından ya da belirli bir meslek sahibi tarafından mesleğin icrası sırasında işlenirse verilecek hapis cezası yarı oranında artırılır.

282. maddedeki suç, suç işlemek için kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse verilecek ceza bir kat artırılır. Suçun işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. Fıkra, uygulanacak tedbirin türlerini ayrıca sıralamaz.

Kovuşturma başlamadan önce suç konusu malvarlığı değerlerinin ele geçirilmesini sağlayan kişi hakkında 282. maddedeki suç nedeniyle cezaya hükmolunmaz. Aynı sonuç, değerlerin bulunduğu yeri yetkili makamlara bildirerek ele geçirilmelerini kolaylaştıran kişi için de geçerlidir. Hüküm, kovuşturma başlamadan önce yapılan bu katkıya bağlıdır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy