Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetleri, faaliyet lisansı ile hizmet izninden oluşan iki aşamalı bir yetki düzenine bağlıdır. Faaliyet lisansı kuruluşun hizmet verebilecek yeterlikte kabul edilmesini, hizmet izni ise belirli bir hizmet sahasında Deniz ve İç Sular Düzenleme Genel Müdürlüğü adına fiilen hizmet sunulmasını sağlar. Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Yönetmeliği 31 Aralık 2018 tarihli ve 30642 sayılı 4. Mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanmış ve aynı gün yürürlüğe girmiştir.
Lisans sınıfları ve başvuru
Yönetmeliğin 5. maddesi, kuruluşların İdare adına kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti verebilmek için uygun faaliyet lisansını almasını şart koşar. A sınıfı lisans tüm sahalarda, B sınıfı lisans B ve C sahalarında, C sınıfı lisans ise yalnız C sahasında yetki verir. Hizmet sahalarını İdare belirler ve Yönetmeliğin yayımlanmasını izleyen bir ay içinde duyurur.
Yönetmeliğin 9. maddesinin ikinci fıkrasına göre kuruluşlar, ilanın ardından 30 takvim günü içinde faaliyet lisansı almak üzere İdareye başvurur. Faaliyet lisansları her beş yılda bir yenilenir.
Şirket yapısı ve yeterlilik
Yönetmeliğin 7 ila 9. maddeleri kapsamındaki kuruluşların sermaye şirketi olarak kurulması ve esas sözleşmesinde kılavuzluk ve/veya römorkörcülük hizmeti verebileceğine dair hüküm bulunması gerekir. Çalışanların Türk vatandaşı ve bordrolu olması aranır. Kullanılacak deniz araçlarının 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 940. maddesi ile 815 sayılı Kabotaj Kanunu şartlarını taşıması da zorunludur.
Mali, teknik ve idari yeterlilik her faaliyet lisansı sınıfı için ayrı aranır. Bu değerlendirme; istihdam edilecek kaptan sayısı, diğer personel sayısı, deniz aracı sayısı ve boyutları, uygulanacak kalite yönetim sistemi ile asgari sermayeyi kapsar.
Başvuru belgelerinde kullanılacak araç, gereç ve teçhizatın listesi ile temin edilme biçimine ilişkin belgeler, vergi veya sosyal güvenlik borcu bulunmadığını gösteren belgeler, kuruluşu temsile yetkili kişilerin listesi, imza sirküleri ve kılavuz kaptan yeterlilik belgeleri yer alır. Asgari teknik şartların tespiti için İdare yerinde denetim ve inceleme yaparak uygunluk raporu düzenler; ayrıca ek şart getirebilir.
Hizmet izni ve sayı sınırları
Yönetmeliğin 10. maddesi, herhangi bir hizmet sahasında İdare adına hizmet verilebilmesi için hizmet izin belgesini zorunlu tutar. Bu belgenin ön şartı, kuruluşun önce faaliyet lisansına sahip olmasıdır.
Yönetmeliğin 11. maddesinin ikinci fıkrasına göre bir hizmet sahasında yalnız bir kılavuzluk kuruluşuna hizmet izni verilir. Bu kuruluş aynı hizmet sahasında römorkörcülük hizmeti veremez.
Römorkörcülük bakımından Yönetmeliğin 6. maddesinin ikinci fıkrası üst sınır getirir. İdare A hizmet sahalarında en fazla üç, B hizmet sahalarında en fazla iki ve C hizmet sahalarında bir römorkörcülük kuruluşuna hizmet izni verebilir.
Yönetmeliğin 6. maddesinin onuncu fıkrasına göre bir teşkilat, sahip olduğu faaliyet lisansında en fazla iki hizmet sahasında ve toplamda en fazla üç hizmet sahasında yetkilendirilebilir.
Süre, muafiyet ve seçim
Hizmet izninin süresi saha sınıfına göre değişir. Süre A sınıfı hizmet sahalarında 20 yıl, B sınıfı hizmet sahalarında 15 yıl ve C sınıfı hizmet sahalarında 10 yıldır.
Kamu kurum ve kuruluşları ile özelleştirme sonucunda imtiyaz hakkı bulunan kuruluşlar, Yönetmeliğin 6. maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca hizmet izni alma şartından muaftır. Bu kuruluşlar fiilen hizmet vermemeleri veya hizmet vermek istememeleri durumunda, önceden İdare onayı alarak uygun faaliyet lisansına sahip bir kuruluştan hizmet alabilir.
Hizmet izni verilecek kuruluş belirlenirken coğrafi, ekonomik ve stratejik durum, güvenlik, kıyı tesisi, imar ve kamu yararı ile personel, ekipman, mali yeterlilik, kılavuz kaptan sayısı, deniz aracı sayısı ve tecrübe dikkate alınır. Geçici teminat başvuruda, kesin teminat ise başvurusu kabul edilen kuruluştan istenir. Yönetmeliğin 14. maddesinde açıklanan teminat, süresiz ve koşulsuz banka teminat mektubudur.
Devir ve liman işletmesinin el değiştirmesi
Faaliyet lisansı ve hizmet izni devredilemez. Ortaklık veya hisse yapısında değişikliğe yol açan devirler İdareye bildirime ve İdarenin onayına bağlıdır. Devralanların aranan şartları taşıması gerekir. Onay alınmadan yapılan devir hizmet izninin iptaline yol açar.
Liman işletmesi devredildiğinde kılavuzluk ve/veya römorkörcülük hizmetini kıyı tesisini devreden şirket yürütüyorsa hizmet izni, ayrıca bildirime gerek olmaksızın iptal olmuş sayılır. Limanı devralan işletmenin devirden itibaren bir ay içinde hizmet izni başvurusu yapması gerekir.
Görev yasağı ve aykırılık sonucu
Bir kılavuzluk ve römorkörcülük teşkilatının şirket sahipleri, ortakları, şirketi yönetmeye yetkili kişileri ve bunların birinci derece yakınları başka bir kılavuzluk veya römorkörcülük teşkilatında görev alamaz. Bu kişiler aynı alanda ameliye iş ve işlemleri de yapamaz.
Yönetmeliğin 19. maddesinde belirtilen hükümlere aykırılıkta 100.000 ila 1.000.000 TL arasında idari para cezası uygulanır. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Bir yıl içindeki ikinci ihlalde ilk ceza iki kat uygulanır. Üçüncü aykırılıkta hizmet izin belgesi iptal edilir.
Hizmet izni iptal edilen teşkilatın sahipleri, ortakları ve birinci derece yakınları iki yıl boyunca yetki belgesi başvurusunda bulunamaz. Yasak; aynı adın korunmasını, ad veya ticaret unvanının değiştirilmesini ve yeni şirket kurulmasını kapsar, aynı veya farklı hizmet sahası için geçerlidir. Yönetmelik ayrıca kılavuz kaptanlar, kesin teminatlar ve Kusur Tespit ve Değerlendirme Komisyonunun yetkilileri bakımından başka yaptırımlar da öngörür.
Sık sorulan sorular
Hizmet izninden önce faaliyet lisansı gerekir mi?
Evet. Hizmet izin belgesi alınabilmesi için kuruluşun önce faaliyet lisansına sahip olması gerekir.
Aynı sahada kılavuzluk ve römorkörcülük birlikte yapılabilir mi?
Hayır. Kılavuzluk izni verilen kuruluş aynı hizmet sahasında römorkörcülük yapamaz. Bir sahada kılavuzluk izni de yalnız bir kuruluşa verilir.
Faaliyet lisansı veya hizmet izni devredilebilir mi?
Hayır. Faaliyet lisansı ve hizmet izni devredilemez. Ortaklık veya hisse yapısını değiştiren devirler ayrıca İdareye bildirim ve İdarenin onayına bağlıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy