Jandarma Uzman Erbaş Güvenlik Soruşturması Esasları

Uzman Erbaş Alımında Güvenlik Soruşturmasının Dayanağı ve Kapsamı

Uzman Erbaş Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, icra edilen temel askerlik eğitimini başarıyla bitirenlerin veya ilk atamaları doğrudan doğruya kıt'a ya da birliklere yapılan uzman erbaşların 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu kapsamında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasından geçmesi zorunludur. Jandarma uzman erbaş alımlarında bu araştırma ve inceleme işlemleri atama öncesi evrede uygulanır. 7315 sayılı Kanun, kamu hizmetine kabul süreçlerindeki genel araştırma düzenini belirlemektedir.

Devlet memurluğuna atanacaklarda 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48. maddesi kapsamında Türk vatandaşı bulunmak, kanuni yaş ve tahsil koşullarını sağlamak ve kamu haklarından yoksun bırakılmamış olmak gibi genel nitelikler yer alır. Ayrıca anılan hüküm uyarınca, kasten işlenen fiiller nedeniyle bir yıl veya daha uzun süreli hapis cezası almamış olmak yahut affa uğranmış olsa dahi devlet güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar ile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma ve kaçakçılık gibi maddede sayılan suçlardan mahkûmiyeti bulunmamak aranır. Askerlik bakımından askerlikle ilişiği olmamak, henüz askerlik çağına girmemiş olmak veya bu çağa gelinmişse fiili askerlik hizmetini tamamlamış, ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak ile vazifesini sürekli icra etmeye engel teşkil edebilecek akıl hastalığına sahip olmamak da genel çerçevede öngörülmüştür.

Araştırmayı Yürüten Kurumlar ve İncelenen Hususlar

7315 sayılı Kanunun 4. maddesine göre arşiv araştırması; ilgilinin adli sicil kaydının, kolluk kuvvetlerince aranma vaziyetinin, hakkında herhangi bir tahdit bulunup bulunmadığının, kesinleşmiş mahkeme hükümlerinin, Ceza Muhakemesi Kanununun 171. maddesinin beşinci ve 231. maddesinin onüçüncü fıkraları uyarınca verilen kararların, devam eden yahut sonuçlanan adli soruşturma ve kovuşturma kayıtlarının ve kamu görevinden ya da memuriyetten çıkarma cezasının resmi verilerden saptanmasını kapsar. Kanunun 5. maddesi doğrultusunda güvenlik soruşturması ise arşiv araştırmasında incelenen başlıklara ek olarak kişinin görevin gerektirdiği nitelikler bakımından kolluk ve istihbarat kayıtlarındaki olgusal verilerini, yabancı kurumlar ve kişilerle temasını, terör yahut suç örgütleriyle eylem birliği, irtibat ve iltisakını yerinden ve resmi kayıtlardan tespit etmeyi içerir. İnceleme sürecinde Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, ilgili bakanlık ve yerel mülki idare amirlikleri görev alır; ayrıca ilgilinin ahlaki yapısı, sır saklama kabiliyeti ve güvenlik boyutu değerlendirilir.

Ceza Muhakemesi Kanununun 171. maddesi kapsamında, uzlaştırma ve önödeme sahasına girenler haricindeki üst sınırı üç yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda, yasal gereklilikler mevcutsa savcılık tarafından kamu davasının açılmasının beş yıl süreyle ertelenmesine karar verilebilir. Söz konusu kararlar bunlara mahsus özel bir sisteme kaydedilir ve bu kayıtlara yalnızca bir adli soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim ya da savcılık talep ettiğinde başvurulabilir. Buna karşılık suç işlemek için örgüt tesis etme, yönetme veya örgüte üye olma fiilleri, kamu görevlisinin görevi sebebiyle veya kamu görevlisine karşı görevi dolayısıyla işlenen fiiller, asker kişilerin askerî suçları ve cinsel dokunulmazlığı ihlal eden eylemlerde davanın açılmasının ertelenmesi müessesesi tatbik edilemez.

Güvenlik Değerlendirmesinde Esas Alınan Ölçütler

Uzman Erbaş Yönetmeliği gereğince, Türk Silahlı Kuvvetlerinin manevi itibarına gölge düşüren, mesleğin onur ve haysiyetiyle bağdaşmayan davranışlarda bulunan kişilerin uzman erbaş kadrolarında istihdam edilmesi mümkün değildir. Aynı doğrultuda, terör örgütlerine yahut devletin millî emniyetine yönelen faaliyetlerde bulunan teşekkül, grup ve yapılanmalara mensubiyeti, iltisakı, üyeliği ya da herhangi bir düzeyde irtibatı bulunmamak uzman erbaşlığa kabulün temel şartları arasında düzenlenmiştir. Ayrıca ilgilinin geçmişte herhangi bir gerekçeyle devlet memurluğundan veya kamu hizmetinden çıkarılmamış olması şartı aranır.

Güvenlik değerlendirmesinde ilgilinin medeni halindeki boşanma durumu, reşit olmadan önceki yaş döneminde gerçekleşen fiiller, tahsil görülen lise, üniversite veya dershane türü eğitim kurumları, şahsi borçlar ile icra süreçleri, hakkında verilen beraat hükümleri veya takipsizlik kararları aleyhe bir gerekçe olarak değerlendirilmez. İnceleme sürecinde kişinin yalnızca kendi hukuki durumunun esas alınması esastır; bu çerçevede yalnızca anne, baba veya kardeş gibi aile bireylerinin fiilleri sebebiyle aday hakkında olumsuz kanaat oluşturulması ya da geniş akrabalık çevresinin araştırmaya dahil edilmesi hukuki ilkelerle bağdaşmaz. Bununla birlikte arşiv araştırması başvuru formunda aile fertlerine ilişkin bilgilerin istenmesi ile kişinin birinci derece yakınlarının güvenlik soruşturmasına doğrudan konu edilmemesi yaklaşımı idari işleyişte yan yana bulunmaktadır.

Başvuru Formu ve Değerlendirme Süreci

Şartları taşıyan adaylar arşiv araştırması formunu internet ortamı üzerinden temin ederek doldurur. İki sayfadan ibaret bu formun büyük harflerle, kısaltmaya yer verilmeksizin, eksiksiz biçimde düzenlenmesi, sistem üzerinden vesikalık fotoğraf yüklenmesi ve çıktısının renkli olarak alınması talep edilir.

Uzman erbaş adaylarının tahkikat işlemleri Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı veya Millî Savunma Bakanlığı tarafından yürütülür. Temel askerlik eğitimi devam ederken güvenlik tahkikatı sonuçlanmamış kişilerin eğitim süreci sürdürülür; değerlendirmesi olumlu neticelenen adaylar görevlerine başlatılırken, olumsuz sonuçlananların Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı ile ilişiği kesilir. Süreç bakımından arşiv araştırması otuz iş günü, güvenlik soruşturması ise altmış iş günü içerisinde neticelendirilmekle birlikte, birimlerdeki iş yoğunluğuna bağlı olarak bu sürelerde gecikmeler yaşanabilmektedir. Tahkikat neticesi ilgilisine tebliğ edilir; ayrıca kısa mesaj, CİMER başvurusu yahut Jandarma Genel Komutanlığı ile Sahil Güvenlik Akademisinin internet platformları üzerinden de bilgi edinilebilmektedir.

Göreve Kabul Engelleri ve Sözleşmenin Feshi Halleri

Uzman erbaşlığa alınma aşamasında, verilen ceza ertelenmiş, alternatif yaptırımlara dönüştürülmüş, hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş veya affa uğramış olsa dahi devletin şahsiyetine karşı suçlar ile zimmet, irtikâp, iftira, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, yalan tanıklık veya yemin, cürüm tasnii, cinsel suçlar, dolanlı iflas, kaçakçılık, resmi ihaleye fesat karıştırma, devlet sırlarını açığa vurma, firar, amire veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat ve isyan fiillerinden mahkûm olunmaması şarttır. Ayrıca Askeri Ceza Kanununun 148. maddesindeki suçlar ile sayılan askeri disiplinsizlik suçlarından ötürü hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmiş bulunsa dahi hapis yahut adli para cezasına hükmedilmemiş olması istihdam engeli teşkil eder. Halihazırda görevde bulunan uzman erbaşlar yönünden ise kanunda sayılan bu tür yüz kızartıcı, şeref ve haysiyeti kırıcı suçlardan yahut askeri suçlardan ötürü mahkûmiyet kararı verilmesi sözleşmenin feshi sonucunu doğurur.

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununun 12. maddesi kapsamında, taksirli suçlar hariç olmak üzere diğer suçlardan otuz günden fazla hürriyeti bağlayıcı ceza alanlar ile taksirli suçlardan altı ay veya daha uzun süreyle hapis cezasına mahkûm edilenlerin sözleşmeleri feshedilir. Bunun yanında kesinleşme tarihinden geriye dönük son bir yıl içerisinde toplam otuz gün veya daha fazla oda hapsi ya da hizmet yerini terk etmeme cezası alanlar, son bir yılda en az iki disiplin amirinden toplam sekiz ve üzeri disiplin cezasına uğrayanlar, yabancı uyruklularla gerçekleştirdikleri evlilikleri mevzuata uygun bulunmayanlar, Türk vatandaşlığını kaybedenler ve terör örgütleriyle birliktelik gösteren, bunlara yardım eden yahut propagandasını yürüten personelin ilişiği kesilir. Anılan maddenin disipline ilişkin belirli bir fıkrası Anayasa Mahkemesinin norm denetimi kararıyla iptal edilmiştir. İlk beş aylık intibak safhasında intibak edemeyenlerin veya ayrılma iradesi gösterenlerin de ilişiği sonlandırılır. Kanun gereğince her ne sebeple olursa olsun sözleşmesi feshedilerek ilişiği kesilen uzman erbaşlar tekrar Türk Silahlı Kuvvetlerine kabul edilmez.

İdari İşleme Karşı İptal Davası

Güvenlik soruşturmasının menfi neticelenmesi üzerine ilgililer, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi uyarınca idari işlemin kendilerine tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren altmış gün içerisinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir. Yargı mercileri tarafından yürütmenin durdurulması yahut dava konusu işlemin iptali kararı verildiği takdirde, ilgililer güvenlik incelemesi kapsamında yeniden idareye müracaat edebilmekte ve bu durumda süreç idarece yeni bir değerlendirmeye konu olmaktadır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy