4447 sayılı Kanun uyarınca sigortalı sayılan kişi, hizmet akdi maddede sayılan hallerden birine dayanarak sona ermişse, Kuruma süresi içinde şahsen başvurarak yeni bir iş almaya hazır olduğunu kaydettirmesi ve Kanundaki prim ödeme koşullarını sağlaması kaydıyla işsizlik ödeneği almaya hak kazanır.
4447 sayılı İŞSİZLİK SİGORTASI KANUNU ( SOSYAL SİGORTALAR KANUNU, TARIM İŞÇİLERİ SOSYAL SİGORTALAR KANUNU, TÜRKİYE CUMHURİYETİ EMEKLİ SANDIĞI KANUNU, ESNAF VE SANATKARLAR VE DİĞER BAĞIMSIZ ÇALIŞANLAR SOSYAL SİGORTALAR KURUMU KANUNU, TARIMDA KENDİ ADINA VE HESABINA ÇALIŞANLAR SOSYAL SİGORTALAR KANUNU İLE İŞ KANUNUNUN BİR MADDESİNİN DEĞİŞTİRİLMESİ VE BU KANUNLARA EK VE GEÇİCİ MADDELER EKLENMESİ, İŞSİZLİK SİGORTASI KURULMASI, ÇALIŞANLARIN TASARRUFA TEŞVİK EDİL- MESİ VE BU TASARRUFLARIN DEĞERLENDİRİLMESİNE DAİR KANUNUN İKİ MADDESİNİN YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILMASI İLE GENEL KADRO VE USULÜ HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN EKİ CETVELLERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN) m. 51Kaynağı aç
Bildirim sürelerine uygun işveren feshi ve sigortalının belirli feshi
4447 sayılı Kanun m. 51/a, 1475 sayılı İş Kanunu m. 13, 854 sayılı Deniz İş Kanunu m. 16 veya 5953 sayılı Kanun m. 6'nın dördüncü fıkrasındaki bildirim önellerine uygun olarak hizmet akdinin işveren tarafından sona erdirilmesini ödeneğe esas hallerden sayar. m. 51/b ise süresi belirli olsun ya da olmasın, süre bitmeden veya bildirim öneli beklenmeksizin hizmet akdinin 1475 sayılı Kanun m. 16'nın (I), (II) ve (III) numaralı bentleri, 854 sayılı Kanun m. 14'ün (II) ve (III) numaralı bentleri ya da 5953 sayılı Kanun m. 7 ile m. 11'in birinci fıkrasına göre sigortalı tarafından feshedilmesini kapsar. Bu bent, sigortalının her türlü feshini değil yalnızca anılan bent ve fıkralara göre yapılan feshi kapsar.
İşverenin belirli bentlere göre feshi ve sürenin bitmesi
4447 sayılı Kanun m. 51/c, süresi belirli olsun veya olmasın, süre bitiminden önce ya da bildirim öneli beklenmeksizin hizmet akdinin 1475 sayılı Kanun m. 17'nin (I) ve (III) numaralı bentleri, 854 sayılı Kanun m. 14'ün (III) numaralı bendi veya 5953 sayılı Kanun m. 12'nin birinci fıkrasına göre işveren tarafından feshedilmesini hak kazandıran haller arasında gösterir. Metin m. 17'nin bütün bentlerini değil yalnızca (I) ve (III) numaralı bentleri anar.
4447 sayılı Kanun m. 51/d'ye göre belirli süreli hizmet akdinin süresinin bitmesi nedeniyle işsiz kalmak da kapsamdadır. 854 sayılı Kanun m. 7'nin (II) numaralı bendine göre belirli bir sefer için yapılan hizmet akdinin sefer sonunda sona ermesi aynı bentte ayrıca sayılmıştır.
İşyeri değişikliği, özelleştirme ve diğer hizmet akitleri
4447 sayılı Kanun m. 51/e, işyerinin el değiştirmesi veya başkasına geçmesi, kapanması veya kapatılması ile işin ya da işyerinin niteliğinin değişmesi nedeniyle işten çıkarılmayı ve 854 sayılı Kanun m. 14'ün (IV) numaralı bendindeki nedenlerle işsiz kalmayı kapsar. m. 51/f ise 4046 sayılı Kanun m. 21 kapsamında işsiz kalmayı hak kazandıran haller arasına alır.
Anılan iş kanunlarının kapsamına girmeyen sigortalılarda hizmet akdi, 2821 sayılı Sendikalar Kanunu ile 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu kapsamında yapılan toplu iş sözleşmeleri yoluyla ya da toplu iş sözleşmesi bulunmayan hallerde Borçlar Kanunu hükümleri doğrultusunda sona erebilir. Her iki halde de sona erme, 4447 sayılı Kanun m. 51'in (a), (b), (c), (d) ve (e) bentlerindeki hükümlere paralel olmalıdır. Bu paralellik (f) bendini kapsayacak biçimde yazılmamıştır.
Başvuru sırasında askıda olmama koşulu
4447 sayılı Kanun m. 51'in ikinci fıkrası, ödeneğe hak kazanılabilmesi için başvuru anında hizmet akdinin grev, lokavt ya da kanundan doğan ödevler yüzünden askıda bulunmamasını şart koşar. Bu koşul, maddenin ilk fıkrasındaki sona erme hallerine ve süresi içinde şahsen başvurarak işe hazır olduğunu kaydettirme şartına eklenir.
Ödeneğin kesildiği haller
4447 sayılı Kanun m. 52/a, Kurumca teklif edilen, mesleğe uygun, son çalışılan işin ücret ve çalışma koşullarına yakın ve ikamet edilen yerin belediye mücavir alanı sınırları içindeki bir işin haklı nedene dayanmaksızın reddedilmesi halinde işsizlik ödeneğinin kesilmesini öngörür. Ret haklı bir nedene dayanıyorsa bu bentteki kesme sonucu doğmaz. m. 52/b'ye göre ödenek alınan sürede gelir getirici bir işte çalışıldığının veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı alındığının tespiti de ödeneği keser.
4447 sayılı İŞSİZLİK SİGORTASI KANUNU ( SOSYAL SİGORTALAR KANUNU, TARIM İŞÇİLERİ SOSYAL SİGORTALAR KANUNU, TÜRKİYE CUMHURİYETİ EMEKLİ SANDIĞI KANUNU, ESNAF VE SANATKARLAR VE DİĞER BAĞIMSIZ ÇALIŞANLAR SOSYAL SİGORTALAR KURUMU KANUNU, TARIMDA KENDİ ADINA VE HESABINA ÇALIŞANLAR SOSYAL SİGORTALAR KANUNU İLE İŞ KANUNUNUN BİR MADDESİNİN DEĞİŞTİRİLMESİ VE BU KANUNLARA EK VE GEÇİCİ MADDELER EKLENMESİ, İŞSİZLİK SİGORTASI KURULMASI, ÇALIŞANLARIN TASARRUFA TEŞVİK EDİL- MESİ VE BU TASARRUFLARIN DEĞERLENDİRİLMESİNE DAİR KANUNUN İKİ MADDESİNİN YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILMASI İLE GENEL KADRO VE USULÜ HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN EKİ CETVELLERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN) m. 52Kaynağı aç
Kurumun önerdiği meslek geliştirme, edindirme ve yetiştirme eğitiminin haklı neden gösterilmeden reddedilmesi veya kabul edilmesine karşın eğitime devam edilmemesi, 4447 sayılı Kanun m. 52/c uyarınca kesilme nedenidir. m. 52/d, haklı nedene dayanmaksızın Kurum çağrılarının zamanında cevaplanmamasını ve istenen bilgi ile belgelerin öngörülen süre içinde verilmemesini aynı sonuca bağlar.
4447 sayılı Kanun m. 52, (c) ve (d) bentlerindeki kesilme gerekçesi ortadan kalkarsa işsizlik ödeneğinin yeniden başlayacağını belirtir. Bu şekilde yapılacak ödeme, başlangıçta belirlenmiş toplam hak sahipliği süresinin sonunu geçemez. Yeniden başlama hükmü (a) ve (b) bentleri için yazılmamıştır.
Ödemenin durdurulduğu durumlar
4447 sayılı Kanun m. 52'ye göre muvazzaf askerlik dışında herhangi bir nedenle silah altına alınanlarla hastalık ve analık nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneği almaya hak kazanan sigortalı işsizlerin işsizlik ödeneklerinin ödenmesi, bu durumlar devam ettiği sürece durdurulur. Durdurma, muvazzaf askerliğin kendisine değil muvazzaf askerlik dışındaki silah altına alınmaya ve hastalık ile analık nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneğine hak kazanmaya bağlanmıştır.
Gelir getirici çalışmanın denetimi
4447 sayılı Kanun m. 52, Kurum müfettişleri ile sigorta müfettişlerine Kanun uygulamasında görev alanlarına giren hususlarda teftiş, kontrol ve denetleme yetkisi verir. İşsizlik sigortası ödeneğinden yararlanırken aynı zamanda gelir getirici bir işte çalışan sigortalıların tespitinde sosyal güvenlik denetmenleri ve sosyal güvenlik kontrol memurları da görevlendirilebilir.
Sık sorulan sorular
İşsizlik ödeneği için hangi koşullar birlikte aranır?
4447 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalının hizmet akdi m. 51'de sayılan hallerden biriyle sona ermeli, kişi Kuruma süresi içinde şahsen başvurup yeni bir iş almaya hazır olduğunu kaydettirmeli ve Kanundaki prim ödeme koşullarını sağlamalıdır. Başvuru sırasında hizmet akdi grev, lokavt veya kanundan doğan ödevler nedeniyle askıda olmamalıdır.
Sigortalının her feshi ödeneğe hak kazandırır mı?
Hayır. 4447 sayılı Kanun m. 51/b, sigortalının feshini yalnızca 1475 sayılı Kanun m. 16'nın (I), (II) ve (III) numaralı bentleri, 854 sayılı Kanun m. 14'ün (II) ve (III) numaralı bentleri veya 5953 sayılı Kanun m. 7 ile m. 11'in birinci fıkrasına göre yapılan fesihlerle sınırlar.
Belirli süreli akdin bitmesi kapsamda mıdır?
Evet. 4447 sayılı Kanun m. 51/d, belirli süreli hizmet akdinin süresinin bitmesi nedeniyle işsiz kalmayı ve belirli bir sefer için yapılan deniz işi akdinin sefer sonunda sona ermesini kapsar.
Teklif edilen iş reddedilirse ödenek kesilir mi?
Kurumca teklif edilen iş mesleğe uygunsa, son işin ücret ve çalışma koşullarına yakınsa ve ikamet yerinin belediye mücavir alanı içindeyse, haklı nedene dayanmayan ret ödeneği keser. Haklı nedene dayanan ret bu sonucu doğurmaz.
Kesilen ödenek yeniden başlar mı?
4447 sayılı Kanun m. 52, (c) ve (d) bentlerindeki kesilme gerekçesi ortadan kalkınca işsizlik ödeneğinin yeniden başlayacağını belirtir. Bu ödeme, başlangıçta belirlenmiş toplam hak sahipliği süresinin sonunu geçemez. Aynı yeniden başlama hükmü (a) ve (b) bentleri için yazılmamıştır.
Hastalık veya analık ödeneği işsizlik ödeneğini nasıl etkiler?
Hastalık veya analık nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneğine hak kazanılırsa işsizlik ödeneğinin ödenmesi bu durum devam ettiği sürece durdurulur. Muvazzaf askerlik dışındaki silah altına alınmada da aynı durdurma sonucu vardır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy