Askerlik Borçlanması Kapsamı ve Yararlanabilecek Kişiler
Er veya erbaş olarak silah altına alınmış olanlar ile yedek subay veya yedek astsubay okulunda eğitim görmüş olanlar askerlik borçlanması uygulamasından yararlanabilir. Yedek subay okullarında geçirilen süreler, er veya erbaş olarak bulunulan süreler ve Türk Silahlı Kuvvetleri hesabına okuyanların disiplinsizlik nedeniyle ya da başka bir sebeple ayrıldıklarında geçen süre borçlanmaya dahildir. Harp okullarında veya yüksekokulda geçen süreler borçlanma süreleri arasında ayrıca yer alır; Türk Silahlı Kuvvetleri hesabına okuyanlar bakımından aynı süre, istekleri dışında disiplinsizlik veya başka bir nedenle ayrılmaları haline bağlanır. Kendi hesabına okuyanların Türk Silahlı Kuvvetleri ya da emniyet mensubu olanlar için geçerli normal öğrenim süreleri ile kendi hesabına okuduktan sonra bu mensubiyeti kazananların normal öğrenim süreleri borçlanma kapsamındadır.
Askerlik hizmetini yapmamış olanlar ile askerlikten muaf olanlar askerlik borçlanması yapamaz. Hizmeti tamamlamış olanlar borçlanabilir; bedelli askerlik yapanlar ve hizmeti herhangi bir nedenle yapmayanlar yararlanamaz. Hizmeti yapmış olan ya da kısmi olarak yerine getiren kişiler ise bu süreleri prim günlerine ekleyebilir. Bu ölçüler aynı sonuca bağlanamaz.
Askerlik süresince Sosyal Güvenlik Kurumuna kişi adına çalıştığı iş yerinden prim ödenmemiş olması gerekmektedir. Zorunlu göçe tabi tutularak Türk vatandaşlığına geçen Türk soylulardan vatandaşlığa alındığı tarihte yirmi iki yaşını doldurmuş olanlar, geldikleri ülkelerde yaptıkları askerlik sürelerini belgeledikleri takdirde bu süreleri borçlanabilir; bu süre Türkiye'deki emsallerinin askerlik süresinden fazla ise emsalleri kadar borçlanma kabul edilir.
Borçlanma Tutarı ve Prim Hesaplama Esasları
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 82'nci maddesine göre prime esas günlük kazancın alt sınırı, sigortalıların yaşlarına uygun asgari ücretin otuzda biridir. Üst sınır, 16 yaşından büyük sigortalıların günlük kazanç alt sınırının 9 katı; sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri için 3 katıdır. Borçlanma tutarı, bu alt ve üst sınırlar arasında ilgilinin belirleyeceği günlük kazancın yüzde 32'si üzerinden hesaplanır.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 82Kaynağı aç
5510 sayılı Kanun'un 41'inci maddesinde genel sağlık sigortası primi ödenmiş sürelere ilişkin borçlanma tutarı yüzde 39 oranı üzerinden hesaplanır. Bu maddenin (i) bendi, kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan sigortalıların kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik sürelerine ilişkindir; askerlik süresi aynı maddenin (b) bendindedir. Yüzde 20 oranı ve 82'nci maddenin (i) bendi atfı, bu yüzde 39 hükmüyle özdeşleştirilemez.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 41Kaynağı aç
Hesaplama, askerliğin yapıldığı döneme göre değil, başvuru yılının parametrelerine göre yapılır ve borcun hesabında esas alınan parametreler başvurunun yapıldığı yıl boyunca sabit kabul edilir. Sigortalılar mevzuatta belirlenen sınırlar arasında kalmak şartıyla daha yüksek bir kazanç düzeyinden borçlanmayı tercih edebilir.
5510 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalıların yapacakları hizmet borçlanmalarında borçlanma tutarı, sigortalılıkları nedeniyle ödedikleri prime esas kazançlar dikkate alınmaksızın talep dilekçesinde beyan ettikleri kazanç üzerinden, beyanda bulunulmaması halinde ise asgari günlük kazanç tutarı üzerinden belirlenir.
Borçlanmanın Sigortalılık Başlangıcına ve Prim Günlerine Etkisi
İlk sigortalılık tarihinden önceki askerlik sürelerinin borçlanılması durumunda, sigortalılık başlangıç tarihi borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülür ve prim gün sayısı artar. Askerlik hizmeti ilk sigortalı olunan tarihten sonra yapılmışsa borçlanma yalnızca prim gün sayısını artırır, sigorta başlangıcını geriye çekmez. Sigorta başlangıcının geriye çekilip çekilmeyeceği hususunda doğru hukuki değerlendirme ilgilinin hizmet dökümüne bakılarak yapılır.
Borçlanılabilecek sürenin üst sınırı fiilen yapılan askerlik süresi kadardır. Ancak sigortalının tüm süreyi borçlanma zorunluluğu olmayıp ihtiyaç duyulan gün sayısı kadar kısmi borçlanma yapılması da mümkündür.
Borçlanılan süreler, borçlanılan tarihteki ilgili sigortalılık haline göre uzun vadeli sigorta ve genel sağlık sigortası bakımından sigortalılık süresi sayılır. Sigortalılık borçlanması ile aylık bağlanmasına hak kazanılması halinde, ilgililere borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanır.
Kanunun yürürlük tarihinden sonraki sürelere ait borçlanmalarda prim gün sayısı ilgili aylara mal edilir; seçilen kazancın borcun ödendiği tarihteki asgari kazanca oranı ilgili ayın asgari kazancı ile çarpılarak ilgili ayın prime esas kazancı bulunur ve bu kazanç o ayın azami kazancını geçemez.
Başvuru Yöntemi ve Ödeme Koşulları
Askerlik borçlanması başvurusu sigortalıların kendileri veya hak sahipleri tarafından yazılı talepte bulunularak yapılır. Başvurular doğrudan ilgili müdürlüklere yapılabileceği gibi elektronik ortamda da iletilebilir; bununla birlikte Sosyal Güvenlik Kurumunun ek belge veya teyit isteme yetkisi bulunduğundan elektronik başvuru her dosyada kuruma gitmeksizin sonuçlanmayabilir. Borçlanma sürelerinin ne şekilde belgeleneceğini belirleme yetkisi Kuruma aittir.
Hesaplanan primlerin borcun tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi şarttır. Bu süre içinde tebliğ edilen borcun tamamını ödemeyenler ile bir kısmını ödeyenlerin kalan süreleri için yeniden başvurmaları gerekir; ödenen kısım kadar prim günü geçerli sayılır. Kalan süre için daha sonra yeniden başvurulması durumunda tutarlar yeni başvuru tarihindeki parametrelere göre belirlenir.
Sosyal Güvenlik Kurumu borçlanma tutarını resmî bir taksit planına bölmez ve tebliğ edilen borç bir ay içinde ödenir. Miktarın taksitlendirme şeklinde ödenmesi mümkün değildir. Ödeme şeklinin peşin veya taksitli seçilmesi taksit hakkı doğurmaz. Ödeme yapılmadığı sürece borçlanma kesinleşmez; bir ay içinde ödeme yapılmazsa talep düşer. Bir aylık süre içinde ödeme toplu yapılmazsa başvuru iptal olur, askerlikte geçen günler prim günü sayılmaz ve yeniden başvuru hakkı tanınır. Prim ödemesi yapılmayan borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz. Ödeme yapıldıktan sonra borçlanmadan vazgeçilemez; yapılan ödeme kural olarak iade edilemez.
Bedelli askerlik yapanlar borçlanma başvurusunda bulunabilir mi?
Bedelli askerlik yapanlar ile askerlik hizmetinden muaf tutulanlar veya askerlik hizmetini fiilen yapmamış olanlar askerlik borçlanması hakkından yararlanamaz.
Askerlik borçlanması tutarı hangi dönemin kazançlarına göre hesaplanır?
Hesaplama askerliğin yapıldığı döneme göre değil, başvuru yılının parametrelerine göre yapılır ve bu parametreler başvurunun yapıldığı yıl boyunca sabit kabul edilir.
Tebliğ edilen borçlanma tutarı için ödeme süresi ne kadardır?
Hesaplanan prim tutarının borcun tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekir; bu süre içinde ödeme yapılmazsa talep geçersiz sayılır.
Ödenen askerlik borçlanması tutarı sonradan geri alınabilir mi?
Tahakkuk eden borçlanma tutarı ödendikten sonra işlemden vazgeçilmesi ve ödenen primlerin geri alınması kural olarak mümkün değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy