İskoçya’da Vatandaşlık Rejimi ve Hukuki Çerçeve
Scotland Act 1998 kapsamında vatandaşlık ve göç Birleşik Krallık düzeyinde reserved matter olarak düzenlenmiştir. Bu yasal düzenleme sebebiyle İskoçya'da bağımsız bir vatandaşlık rejimi bulunmaz; Edinburgh, Glasgow, Aberdeen veya Dundee gibi şehirlerde ikamet eden başvurucuların talep ettiği hukuki statü British citizenship niteliğindedir. Dolayısıyla İskoçya sınırları içerisindeki vatandaşlık başvuruları Birleşik Krallık genel kurallarına göre değerlendirilir.
Genel Vatandaşlığa Kabul Yolu ve Temel Süreler
Genel vatandaşlığa kabul başvurusunda temel kural, Birleşik Krallık'ta en az 5 yıl ikamet etmiş olmaktır. Ayrıca başvurucunun 12 ay boyunca süresiz oturum izni (ILR), indefinite leave to enter veya settled status sahibi bulunması aranır. Bu iki yasal şartın birleşmesi sonucunda genel yoldan yapılan başvurularda vatandaşlığa geçiş süresi kural olarak yaklaşık 6 yıl sürer.
İngiliz Vatandaşı Eşi Üzerinden Yapılan Başvurular
British citizen eşi üzerinden yapılan vatandaşlık başvurularında, yerleşim sonrasındaki 12 aylık ek bekleme süresi aranmaz. Bu kategoride son 3 yıl boyunca Birleşik Krallık'ta yaşamış olmak ve başvuru tarihinde ILR veya settled status gibi yerleşik bir statüye sahip bulunmak yeterlidir. Ancak ülkeye partner veya spouse family visa ile gelen kişilerde yerleşim hakkı en erken 5 yıllık sürekli aile vizesi ikametiyle elde edilmektedir. Bu nedenle vatandaşlık kuralları 3 yıllık ikamet arasa da aile birleşimi vizesiyle gelen eşler için toplam fiilî süre uygulamada çoğunlukla 5 yıl olmaktadır.
Çalışma ve Yetenek Vizelerinde Vatandaşlık Süreci
Skilled Worker vizesi sahipleri kural olarak 5 yıllık yasal sürenin ardından settlement (ILR) başvurusunda bulunabilir. Söz konusu yerleşim başvurusu, 5 yıllık sürenin dolmasına en erken 28 gün kala sunulabilir. Yerleşim statüsünün alınmasından sonra genel kural uyarınca 12 ay daha beklenmesi gerektiğinden, Skilled Worker statüsünden vatandaşlığa ulaşma süresi standart olarak 5 yıl ve ek 12 ay ile birlikte yaklaşık 6 yıl sürer.
Global Talent vizesinde British Academy, Royal Academy of Engineering, Royal Society veya UK Research and Innovation onayı bulunanlar ile Arts Council England veya Tech Nation üzerinden exceptional talent kategorisinde onaylananlar 3 yıl sonra ILR alabilir; exceptional promise dosyalarında ise bu süre 5 yıldır. Innovator Founder vizesi sahipleri de 3 yılın ardından ILR başvurusunda bulunabilir. Bu 3 yıllık sürenin Innovator Founder veya eski Innovator statüsünde geçmiş olması zorunlu olup başka vize kategorilerindeki ikamet süreleri hesaba katılamaz.
Yerleşim Programları ve Diğer Vize Türleri
EU Settlement Scheme kapsamında settled status kural olarak 5 yıllık kesintisiz ikamet (continuous residence) ile kazanılır; settled status sahibi bir ebeveynin çocuğu olmak gibi istisnai hallerde ise bu statü 5 yıldan önce de elde edilebilir. Settled status kazanan kişilerden British citizen ile evli olmayanlar 12 ay beklemek zorundadır ve toplam süre çoğu kez yaklaşık 6 yıl olur. British citizen eşi bulunanlar ise yerleşik statüyü kazandıkları anda ek bekleme süresi olmaksızın diğer şartları tamamlayarak hemen vatandaşlığa başvurabilir.
BNO vizesi sahipleri 5 kesintisiz yılın tamamlanmasıyla settlement başvurusu yapabilir. Bu kategoride İngiliz vatandaşı eşi olmayan kişiler için genel kural geçerli olduğundan, yerleşimden sonra 12 ay beklenerek toplamda yaklaşık 6 yılda vatandaşlığa geçilir. Graduate route ise doğrudan settlement hakkı sağlamaz ve yerleşim hesabına sayılmaz. Ancak bu rotadaki kişiler Skilled Worker, Global Talent veya Innovator gibi yerleşim hakkı veren vize türlerine geçebilir ya da bu ikamet süreleri 10 yıllık uzun dönem ikamet hesabına dahil edilebilir.
Devamsızlık Süreleri ve Fiziksel Varlık Koşulu
Vatandaşlık başvurusunun kabul edilmesi için izin verilen ülke dışı devamsızlık sınırlarına uyulması gerekir. Genel vatandaşlığa kabul yolunda izin verilen devamsızlık sınırı 450 gün iken, British citizen eşi üzerinden yapılan başvurularda bu sınır 270 gündür. Her iki başvuru türünde de başvurudan önceki son 12 ay içindeki devamsızlığın 90 günü aşmaması zorunludur. Ayrıca başvurucunun, başvuru tarihinden geriye doğru tam 5 yıl önce (British citizen eşi üzerinden başvuruluyorsa tam 3 yıl önce) Birleşik Krallık'ta fiziksel olarak bulunmuş olması şarttır.
İskoçya'da bağımsız bir İskoç vatandaşlığı alınabilir mi?
İskoçya'da bağımsız bir vatandaşlık rejimi bulunmamaktadır; Scotland Act 1998 uyarınca vatandaşlık Birleşik Krallık düzeyinde reserved matter sayıldığından kazanılan yasal statü British citizenship niteliğindedir.
Skilled Worker vizesi ile İskoçya'da vatandaşlık kaç yıl sürer?
Skilled Worker vizesi ile ikamet edenler 5 yıl sonra yerleşim hakkı kazanır; yerleşimin ardından 12 aylık bekleme süresi arandığından vatandaşlığa ulaşma süresi standart olarak yaklaşık 6 yıl sürer.
British citizen eşi üzerinden vatandaşlık kaç yılda tamamlanır?
British citizen eşi üzerinden başvuruda 12 aylık yerleşim sonrası bekleme süresi aranmaz ve son 3 yıllık ikamet yeterli görülür; ancak partner vizesiyle yerleşim kazanımı kural olarak 5 yıllık ikamet gerektirdiğinden toplam fiilî süre çoğunlukla 5 yıl olmaktadır.
Vatandaşlık başvurusunda Birleşik Krallık dışı devamsızlık sınırı nedir?
Genel başvuruda 5 yıl için izin verilen devamsızlık sınırı 450 gün, British citizen eşi üzerinden başvuruda 3 yıl için 270 gündür; her iki yolda da son 12 aydaki sınır 90 gündür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy