İskoçya Hukukunda Çocukların Vatandaşlık Hakları

İskoçya'da Çocukların Statüsü ve Temel Kurallar

İskoçya sınırları dahilinde bağımsız bir İskoç vatandaşlığı rejimi bulunmamaktadır. Scotland Act 1998 çerçevesinde milliyet ve göç alanı reserved matter olarak Birleşik Krallık düzeyinde düzenlenmiştir. Bu yasal düzenleme sebebiyle Edinburgh, Glasgow, Aberdeen veya Dundee gibi şehirlerde yaşayan bir çocuğun hukuki statüsü British citizenship kurallarına göre belirlenir.

Vatandaşlık tespiti yapılırken öncelikle çocuğun doğumla veya başka bir otomatik yolla British citizen olup olmadığı değerlendirilir. Çocuğun zaten British citizen olması halinde ayrıca bir tescil (registration) başvurusu yapılmasına gerek bulunmamaktadır. 18 yaş altındaki çocukların vatandaşlık kazanımında temel hukuki yol ise yetişkinlere özgü vatandaşlığa kabul (naturalisation) değil, registration usulüdür.

Doğum Yoluyla Otomatik Vatandaşlık Esasları

Birleşik Krallık sınırlarında dünyaya gelen bir çocuk, doğum anında anne veya babasından birinin British citizen olması, sürekli yerleşim (settled) statüsünün bulunması veya ilgili kural çerçevesinde UK armed forces mensubu olması durumunda otomatik olarak British citizen olabilmektedir.

Avrupa Ekonomik Alanı veya İsviçre vatandaşı ebeveynlerin Birleşik Krallık'ta dünyaya gelen çocuklarının statüsünde doğum tarihi rol oynamaktadır. 30 Nisan 2006 ile 30 Haziran 2021 tarihleri arasında doğan çocuklarda ebeveynin beş yıldan uzun süre Treaty rights kullanmış olması veya indefinite leave to remain (ILR) sahibi bulunması önemli olabilmektedir. 1 Temmuz 2021 sonrasında doğanlarda ise ebeveynin settled status veya ILR sahibi olması belirleyici hale gelmiştir.

Yasal Şartlara Dayalı Tescil Yolları

Birleşik Krallık'ta doğup doğum anında otomatik vatandaş olamayan bir çocuk, 18 yaşından küçükken anne veya babasından biri sonradan British citizen olursa, indefinite leave to remain, settled status, indefinite leave to enter veya permanent residence elde ederse registration yoluyla British citizen olabilmektedir. Ayrıca Birleşik Krallık'ta doğan ve doğumda bu statüleri taşımayan ebeveyne sahip bir çocuk, 18 yaşını doldurmadan önce anne veya babasının UK armed forces mensubu olması halinde section 1(3A) kapsamında registration hakkı kazanabilir ve otherwise than by descent statüsü elde eder.

Birleşik Krallık'ta doğan fakat doğum anında British veya settled ebeveyni bulunmayan bir kişi, 10 yaşını doldurduğunda ve yaşamının ilk 10 yılını her yıl kural olarak 90 günden fazla Birleşik Krallık dışında kalmadan geçirmişse section 1(4) kapsamında tescil hakkına sahip olabilir. Bu kayıt otherwise than by descent niteliğinde British citizenship sağlar. Section 1(4) kapsamındaki 90 günlük sınır bakımından section 1(7) uyarınca bir yılda 180 günü ve toplamda 990 günü aşmayan yokluklarda veya ciddi hastalık gibi ailenin kontrolü dışındaki durumlarda takdir yetkisi kullanılabilir. Kuralın bilinmemesi veya gönüllü uzun süreli yurt dışı kalışlarında bu takdir yetkisi uygulanmaz.

Yurt Dışında Doğan Çocuklar ve Soybağı

Birleşik Krallık dışında 1 Temmuz 2006 veya sonrasında doğan bir çocuk, doğum anında ebeveynlerinden biri British citizen ise ve bu ebeveyn vatandaşlığı aktarabilecek koşulları taşıyorsa otomatik British citizen olabilmektedir. Vatandaşlığın intikali için ebeveynin genellikle Birleşik Krallık'ta doğmuş veya evlat edinilmiş olması, vatandaşlığı kendi başvurusuyla kazanmış bulunması ya da Crown service bağlantısı gibi durumlar aranır. British citizenship yurt dışında kural olarak yalnızca bir nesil aşağı otomatik geçtiğinden ebeveynin by descent veya otherwise than by descent statüsü önem taşır.

Birleşik Krallık dışında 1983 ile 30 Haziran 2006 arasında doğan çocuklarda, British olan ebeveyn baba ve anne yabancı ise otomatik vatandaşlığın geçişinde ebeveynlerin evli olması şartı önem taşımaktadır. Öte yandan Birleşik Krallık dışında doğan ve ebeveyni British citizen by descent olan çocuklar için section 3(2) ve section 3(5) hükümleri uyarınca ayrı registration yolları bulunabilir; bu yollarda aranan şartlar ile ebeveyn rızası ayrı değerlendirilir.

Evlat Edinme, Koruma Kararları ve Özel Durumlar

Birleşik Krallık mahkemelerince hakkında parental order tesis edilen bir çocuk, kararı alan ebeveynlerden birinin veya her ikisinin British citizen olması şartıyla karar tarihinden itibaren registration gerekmeksizin otomatik olarak British citizen otherwise than by descent kabul edilir. Birleşik Krallık'ta British citizen ebeveyn tarafından evlat edinilen çocuk da belirli şartlarda otomatik olarak otherwise than by descent vatandaşlık kazanabilir; ancak her yurt dışı evlat edinme bu sonucu kendiliğinden doğurmaz ve bu durumdaki başvurular section 3(1) çerçevesinde ele alınabilir.

Hiçbir devlet tarafından vatandaş kabul edilmeyen vatansız çocukların yerel doğum temelli hakları bulunmadığında, Schedule 2 Paragraph 3 kapsamında British citizen olarak tescil edilme hakları incelenebilir. Section 3(1) uyarınca yürütülen takdire bağlı registration süreçlerinde ise yalnızca çocuğun menfaati yeterli görülmemekte; Birleşik Krallık ile yakın bağ, ikamet, yasal mevcudiyet ve aile bağları şartları birlikte değerlendirilmektedir.

Başvuru İşlemleri ve Tören Koşulu

Vatandaşlık başvurularında biyometrik veri kaydı zorunludur. 5 yaşın altındaki çocuklardan parmak izi alınmayıp yalnızca dijital fotoğraf istenir; 16 yaş altındaki çocukların randevuya ebeveyn veya yasal vasi eşliğinde katılması gerekir. Tescil yoluyla vatandaşlık kazanan çocukların vatandaşlık törenine katılması hukuken zorunlu değildir; fakat çocuk başvuru sürecinde 18 yaşını tamamlarsa tören konusu önem kazanabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy