Almanya'da ticari işletme kurmak, start-up faaliyeti yürütmek veya serbest meslek icra etmek isteyen üçüncü ülke vatandaşlarının ikamet başvurularındaki yasal çerçeve, Almanya İkamet Yasası'nın (Aufenthaltsgesetz – AufenthG) 21. maddesinde düzenlenmektedir. Oturum izninin verilmesinde belirleyici olan husus yalnızca bir şirketin kurulmuş olması değil; ikamet mevzuatı kapsamında serbest çalışma ve işletme kurma amacıyla aranan yasal şartların usulüne uygun şekilde ispatlanmasıdır.
İkamet Yasası Kapsamında Girişimci Oturumu ve Temel Kriterler
§21(1) AufenthG uyarınca ticari işletme veya start-up faaliyeti gerekçesiyle yapılan oturum başvurularında idare tarafından üç temel ölçüt incelenir. Bu çerçevede planlanan faaliyete yönelik bir ekonomik menfaatin veya bölgesel ihtiyacın bulunması, girişimin ekonomi üzerinde olumlu etkiler doğurmasının beklenmesi ve iş planının finansmanının öz sermaye ya da kredi taahhüdü ile güvence altına alınmış olması şartları aranır.
Üçüncü ülke vatandaşlarının girişimci oturumu alabilmeleri için kural olarak Almanya'ya giriş yapmadan önce yetkili Alman dış temsilciliklerine vize başvurusunda bulunmaları gerekir. Ülkeye usulüne uygun giriş vizesiyle gelinmesinin ardından ikamet süreci yetkili yabancılar idaresi nezdinde yürütülür.
Ekonomik Menfaat Ölçütü ve Ticaret Odalarının Rolü
Ekonomik menfaat veya bölgesel ihtiyaç şartının değerlendirilmesinde; kurulacak işletmenin yerleşik şirketlerin pazar imkânlarını iyileştirmesi, yeni istihdam yaratması veya mevcut istihdamı koruması, üretim tesisi kurması ya da çevre dostu ve inovatif ürünler sunması gibi unsurlar dikkate alınır. Tüketiciye yönelik küçük ölçekli ve benzeri yaygın olan yerel hizmetlerde genel ekonomik menfaatin zayıf görülme ihtimaline karşı, somut bölgesel arz açığının veya işletmenin sunduğu benzersiz satış teklifinin belgelenmesi gerekmektedir.
Yabancılar idaresi, iş fikrinin ekonomik etkisini ve uygulanabilirliğini incelerken yerel ticaret ve sanayi odalarının uzman görüşüne başvurur. Bu uzman görüşü idare bakımından bağlayıcı bir nitelik taşımamakla birlikte, başvuru hakkında verilecek kararda yönlendirici bir ağırlığa sahiptir.
Finansman Güvencesi ve Sermaye Şirketlerinde Ortaklık Payı
İş planının hayata geçirilmesi için gereken finansmanın öz sermaye veya somut bir kredi taahhüdü ile güvence altına alındığının açıkça ortaya konulması yasal bir zorunluluktur. Finansal sürdürülebilirliğin belgelenememesi oturum başvurusunun olumsuz sonuçlanmasına neden olabilmektedir.
GmbH veya UG gibi sermaye şirketlerinin müdürleri adına serbest çalışma oturumu talep edildiğinde, başvuru sahibinin işletme üzerindeki hâkimiyetini teyit etmek amacıyla idare tarafından şirket sermayesinde en az yüzde 50 ortaklık payına sahip olunması şartı aranabilmektedir.
Mezunlar, Araştırmacılar ve Şirket Kuruluşu Hazırlığındakiler
Almanya'da devlet üniversitelerinden veya denkliği bulunan yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar ile araştırmacı ve bilim insanı statüsündeki kişiler için §21(2a) AufenthG kapsamında özel bir usul öngörülmüştür. Bu düzenlemeden faydalanabilmek için kurulacak iş fikrinin, tamamlanan yükseköğrenim sırasında edinilen bilgi birikimiyle veya yürütülen bilimsel faaliyetle doğrudan bağlantılı olması beklenir.
Şirket kuruluşuna hazırlık aşamasında bulunan girişimciler için ise §21(2b) AufenthG hükmü işletilebilmektedir. Bu kapsamda, kuruluş hazırlığı döneminde girişimcinin yaşam giderlerini karşılayan resmi bir Alman ekonomik kuruluşu veya kamu kaynağı niteliğinde bir burs temin edilmiş olması aranır.
Serbest Meslek İcrası ve Yaşam Giderlerinin Karşılanması
Ticari işletme yerine yaratıcı veya akademik nitelikteki liberal meslekleri (Freiberufler) icra etmek isteyenlerin ikamet başvuruları §21(5) AufenthG çerçevesinde değerlendirilir. Serbest meslek mensuplarının inceleme kriterleri ticari faaliyet kurucularına göre farklı esaslara tabidir.
Girişimci oturumu başvurusunda iş planı ve sermaye güvencesinin yanı sıra başvuru sahibinin kişisel yaşam koşulları da incelenir. Bu çerçevede güncel sağlık sigortası belgesi, konut kira sözleşmesi veya mülkiyet kanıtı ile aylık şahsi yaşam giderlerinin karşılandığının gösterilmesi zorunludur. Ayrıca 45 yaşını doldurmuş başvuru sahiplerinden yeterli düzeyde emeklilik güvencesi sağlandığına dair ispat aranabilmektedir.
Almanya girişimci vizesi başvurusu nereye yapılır?
Üçüncü ülke vatandaşlarının kural olarak Almanya'ya seyahat etmeden önce yetkili Alman dış temsilciliğine (büyükelçilik veya konsolosluk) vize başvurusunda bulunması gerekmektedir.
45 yaş üstündeki girişimciler için ilave bir şart aranır mı?
Evet, 45 yaşını doldurmuş kişilerin başvurularında gelecekteki geçimlerini sağlamaya yetecek düzeyde bir emeklilik güvencesine sahip olduklarını belgelemeleri istenebilmektedir.
Sermaye şirketlerinde yöneticiler için aranan asgari pay oranı nedir?
GmbH veya UG tipi sermaye şirketlerinde müdürlerin serbest çalışma oturumu alabilmesi için idare tarafından şirket sermayesinde en az yüzde 50 ortaklık payı şartı aranabilmektedir.
Serbest meslek mensupları (Freiberufler) hangi yasal maddeye tabidir?
Liberal meslekler kapsamındaki yaratıcı veya akademik meslek mensuplarının serbest çalışma oturum başvuruları Almanya İkamet Yasası'nın 21. maddesinin 5. fıkrası (§21(5) AufenthG) kapsamında değerlendirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy