İş Mahkemeleri Kanunu Tasarısında Zorunlu Arabuluculuk

İş Mahkemeleri Kanunu Tasarısı, iş mahkemelerinin kuruluş, görev ve yargılama usullerini zorunlu arabuluculuk esaslarıyla birlikte düzenlemeyi ve 4857, 6325 ile 6356 sayılı kanunlarda değişiklik öngörmeyi amaçlayan bir taslaktır. Taslak, 23 Mart 2016 itibarıyla ilgili kurum ve kuruluşların görüşüne sunulmuştur. İşe iade yolunun başvuru ve dava süreleri 4857 sayılı İş Kanunu'nun 20. maddesinde, feshin geçersizliğinin sonuçları ise 21. maddesinde ayrı ayrı düzenlenir.

Taslağın konusu ve atıf yaptığı düzenlemeler

Taslağın 3. maddesine ilişkin anlatıma göre bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ve işe iade davalarında arabuluculuğa başvuru zorunludur. Aynı anlatım, başvuru yapılmadan açılan davanın Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 115. maddesi uyarınca dava şartı eksikliğinden usulden reddedileceğini belirtir. Bu anlatım, yürürlükteki İş Kanunu'nun 20. maddesindeki özel sonuçtan ayrı bir taslak kuralıdır.

Taslakta hüküm bulunmayan hâllerde, niteliğine uygun düştüğü ölçüde 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uygulanır. Başvuru usulü, arabulucunun görevlendirilmesi ve görüşmelere ilişkin diğer hususlar Adalet Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliğe bırakılmıştır.

Başvuru yeri, arabulucu ve tutanak

Taslağa göre başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin görüldüğü yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Birden fazla karşı taraf varsa bunlardan birinin yerleşim yerindeki büroya başvurulur. Büro bulunmayan yerlerde başvuru, görevli sulh hukuk mahkemesinin yazı işleri müdürlüğüne yapılır.

Görev yapacak arabulucu, arabuluculuk siciline kayıtlı arabulucular arasından komisyona bildirilen listeden taraflarca seçilir. Taraflar arabulucu üzerinde anlaşamazsa görevlendirmeyi arabuluculuk bürosu yapar.

Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde başvuruyu sonuçlandırmalıdır. Zorunlu hâllerde bu süreyi en fazla bir hafta uzatabilir. Müzakereler sona erince son tutanağı düzenler ve durumu tutanağın bir örneğiyle arabuluculuk bürosuna derhâl bildirir.

Taslağa göre zamanaşımı, büroya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar durur. Bu süre içinde hak düşürücü süre de işlemez. Geçerli bir mazeret göstermeden görüşmeye katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Davada lehine karar verilmiş olsa bile yargılama giderinin tamamını ödemeye mahkûm edilir.

İşe iade için arabuluculuk ve dava

4857 sayılı İş Kanunu'nun 20. maddesine göre iş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiasıyla, bildirimin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri uyarınca arabulucuya başvurmak zorundadır.

Arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı sürede iş mahkemesi yerine özel hakeme de götürülebilir.

Arabulucuya başvurulmadan doğrudan açılan dava, İş Kanunu'nun 20. maddesine göre usulden reddedilir. Ret kararı taraflara resen tebliğ edilir. Kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir.

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ederse bu iddiasını ispatlar. Dava ivedilikle sonuçlandırılır. İstinaf hâlinde bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir.

İş Kanunu'nun 20. maddesinin dördüncü fıkrası iptal edilmiş olarak gösterilmektedir.

Dava şartı noksanlığının genel hükümleri

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 115. maddesinin birinci fıkrasına göre mahkeme, dava şartlarının bulunup bulunmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilir.

Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre noksanlık tespit edilirse dava usulden reddedilir. Noksanlığın giderilmesi mümkünse mahkeme önce tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde noksanlık giderilmezse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder.

Üçüncü fıkraya göre noksanlık, esasa girilmeden önce fark edilmemiş, taraflarca ileri sürülmemiş ve hüküm anında giderilmişse, başlangıçtaki noksanlıktan ötürü dava usulden reddedilemez.

Geçersiz fesihte işe başlatma

İş Kanunu'nun 21. maddesine göre geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkeme ya da özel hakemce tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verilirse işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçi başvurduğu hâlde işveren bu süre içinde işçiyi işe başlatmazsa, en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur.

Mahkeme veya özel hakem, feshin geçersizliğine karar verirken işçinin işe başlatılmaması hâlinde ödenecek tazminat miktarını da belirler. Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmayan süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer haklar ödenir. İşe başlatmama tazminatı ile bu ücret ve diğer haklar, dava tarihindeki ücret esas alınarak parasal olarak belirlenir.

İşçi işe başlatılırsa peşin ödenen bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı, yapılacak ödemeden mahsup edilir. İşe başlatılmayan işçiye bildirim süresi verilmemiş veya bu süreye ait ücret peşin ödenmemişse, bu süreye ait ücret tutarı ayrıca ödenir.

İşçi, kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Bu süre içinde başvurmazsa yapılan fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren yalnız bunun hukuki sonuçlarından sorumlu olur.

Arabuluculukta işe başlatma anlaşması

Taraflar arabuluculukta işçinin işe başlatılması konusunda anlaşırsa işe başlatma tarihini, çalıştırılmayan süreye ait ücret ve diğer hakların parasal miktarını ve işe başlatılmama tazminatının parasal miktarını belirlemek zorundadır. Bu belirlemeler yapılmazsa anlaşma sağlanamamış sayılır ve son tutanak buna göre düzenlenir.

İşçi kararlaştırılan tarihte işe başlamazsa fesih geçerli hâle gelir ve işveren yalnız bunun hukuki sonuçlarından sorumlu olur. Maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri sözleşmeyle hiçbir suretle değiştirilemez; aksi yöndeki sözleşme hükümleri geçersizdir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy