İş Davasında İşçiye Sorulacak Temel ve Önemli Sorular

İş hukuku kapsamındaki uyuşmazlıklarda işçiye yöneltilen kapsamlı ve ayrıntılı sorular, dava sürecinin sağlıklı, doğru hukuki temellere dayalı ve pürüzsüz biçimde yürütülmesini sağlar.

Fesih Bildirimi ve Feshin Niteliğine İlişkin Sorular

İş sözleşmesinin sona ermesine ilişkin uyuşmazlıklarda öncelikle işe giriş ve çıkış tarihleri tespit edilir. İş sözleşmesini hangi tarafın feshettiği, feshin hangi somut gerekçeyle gerçekleştirildiği, işverence yazılı bir fesih bildiriminde bulunulup bulunulmadığı ve kanuni ihbar öneli süresinin kullandırılıp kullandırılmadığı incelenir.

İş Güvencesi ve İşe İade Şartlarının Tespiti

İş sözleşmesi feshedilen işçinin işe iade talep edip etmediği ile işten çıkış üzerinden bir aydan fazla süre geçip geçmediği kontrol edilir. İşverenin çalışan sayısının 30'dan fazla olup olmadığı iş güvencesi ön incelemesi kapsamında değerlendirilir.

4857 sayılı İş Kanunu m. 18/1 uyarınca, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi bulunan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren; işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Yer altı işlerinde çalışan işçilerde ise kıdem şartı aranmaz.

4857 sayılı İş Kanunu m. 18/4 gereğince işçinin altı aylık kıdem hesabında aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreleri birleştirilerek dikkate alınır. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyerinin bulunması halinde, otuz işçi sayısının tespitinde bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısı esas alınır.

İş güvencesi kapsamı incelenirken çalışanın konumu da dikkate alınır. 4857 sayılı İş Kanunu m. 18/5 uyarınca, işletmenin tamamını sevk ve idare eden işveren vekilleri ile yardımcıları ve işyerinin tamamını yöneterek işçi işe alma veya işten çıkarma yetkisine sahip olan işveren vekilleri iş güvencesi hükümlerinden faydalanamaz.

Geçerli Fesih Sebebi ve İspat Yükümlülüğü

4857 sayılı İş Kanunu m. 18/3 kapsamında sendika üyeliği, sendikal faaliyetlere katılmak, işyeri sendika temsilciliği yapmak, haklarını takip veya yükümlülüklerini yerine getirmek için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak geçerli bir fesih sebebi oluşturmaz. Benzer şekilde ırk, renk, cinsiyet, medeni hal, hamilelik, din, siyasi görüş gibi hususlar ile kanunen yasaklı analık izinleri ve hastalık veya kaza bekleme sürelerinde işe devamsızlık halleri de fesih için geçerli sebep teşkil etmez.

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü 4857 sayılı İş Kanunu m. 20/2 uyarınca işverene aittir. Buna karşılık, feshin işverenin gösterdiği sebepten başka bir sebebe dayandığını iddia eden işçi, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.

İşe İade Talebinde Arabuluculuk ve Dava Usulü

4857 sayılı İş Kanunu m. 20/1 uyarınca, iş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması halinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir veya özel hakeme gidilebilir.

Arabulucuya başvurulmaksızın doğrudan dava açılması halinde dava usulden reddedilir. Bu ret kararı taraflara resen tebliğ edilir ve kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulması mümkündür. Ayrıca 4857 sayılı İş Kanunu m. 20/3 uyarınca işe iade davaları ivedilikle sonuçlandırılır ve karara karşı istinaf yoluna başvurulması halinde bölge adliye mahkemesi kararını ivedilikle ve kesin olarak verir.

Çalışma Düzeni, Ara Dinlenme ve Fazla Mesai Tespiti

Çalışma koşullarının ortaya konulması amacıyla haftalık fiilî çalışma süresinin 45 saati aşıp aşmadığı ve fazla mesai yapılıp yapılmadığı sorulur. İşçinin iş dolayısıyla şehir dışı veya ülke dışı görevlendirmelerle çalıştığı günlerin bulunup bulunmadığı ve gün içindeki ara dinlenme saatleri ile bu dinlenmelerin ne kadar sürdüğü tespit edilir.

Ücret ve Tatil Alacaklarının Belirlenmesi

İşçilik alacaklarının hesabına esas teşkil etmek üzere ödenmeyen temel ücret alacağının bulunup bulunmadığı, işyerinde uygulanan bir prim sisteminin mevcut olup olmadığı ve hak edilen primlerin eksiksiz ödenip ödenmediği sorulur. Ayrıca hafta tatillerinde çalışma yapılıp yapılmadığı ile bayram ve genel tatil günlerinde izin verilip verilmediği veya çalışma yapılmışsa karşılığının ödenme durumu incelenir.

Emsal ücret tespiti amacıyla işçinin eğitim durumu, iş unvanı, tam iş tanımı ve mevcut iş pozisyonundaki kıdem süresi sorgulanır. İş kolunda sendika bulunup bulunmadığı, işçinin üye olduğu bir sendikanın varlığı ve imzalanmış bir toplu iş sözleşmesi olup olmadığı emsal ücret değerlendirmesinde dikkate alınır.

İş Kazası Olgusunun Aydınlatılması

Uyuşmazlık sürecinde iş kazası iddiası bulunuyorsa olayın ardından hastaneden rapor alınıp alınmadığı, kazayı gören tanıkların mevcudiyeti, kaza sebebiyle yapılan masraflar ve raporlu istirahat süresince ücretten herhangi bir kesinti yapılıp yapılmadığı araştırılır.

Deliller, İspat Belgeleri ve Tanıklar

İddiaların somut delillerle desteklenmesi amacıyla dava öncesinde işçiden yazılı iş sözleşmesi, ücret bordroları, SGK priminin yatırıldığı tutarları gösteren prim cetveli ile yol ve yemek gibi ödemelere ilişkin kayıtlar istenir. Fazla mesai yapıldığını kanıtlayan belgeler, tanıklar, e-postalar, kamera kayıtları veya kartlı giriş-çıkış verileri temin edilir.

İş davasında dinletilecek tanıkların isimleri, kimlik ve adres bilgileri alınır. Hangi tanığın hangi somut vakıa hakkında bilgi sahibi olduğu, tanıklarla hangi aylarda ve kaç ay boyunca beraber çalışıldığı ile tanıkların işverenle devam eden bir davası veya husumeti bulunup bulunmadığı titizlikle incelenir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy