Ceza Yargılamasında IP Adresinin Delil Niteliği
Ceza muhakemesinde failin tespiti sürecinin başlatılabilmesi için öncelikle adli makamların durumdan haberdar edilmesi gerekir. Suçun hangi kişi tarafından işlendiğinin şüpheye yer bırakmayacak biçimde ortaya konulması cezalandırma için bir zorunluluktur; fail şüpheye yer bırakmayacak şekilde saptanamazsa masumiyet karinesi gereği kişi şüpheden yararlanır ve cezalandırılamaz. İnternet protokol numaraları olan IP adresleri, doğrudan ve tek başlarına belirli bir şahsı işaret etmediklerinden başka delillerle desteklenmedikleri takdirde failin tespiti bakımından yeterli görülmeyebilir.
Dinamik ve Statik IP Yapısının Delil Değerine Etkisi
İnternet bağlantılarında IP adresinin dinamik ya da statik yapıda olması teknik incelemede önem taşır. Dinamik IP yapısı değişken niteliktedir; internet servis sağlayıcıları tarafından aynı bilgisayara her internet erişiminde farklı bir numara atanabildiği gibi kimi zaman aynı IP adresi farklı zamanlarda farklı bilgisayarlara verilebilir. Yönlendiricinin veya modemin kapatılıp açılmasıyla atanan IP adresinin değişmesi, belirli bir eylemi gerçekleştiren kişinin tespitinde güçlük oluşturur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 243Kaynağı aç
Statik IP adresleri ise değişken olmayan ve belirli kullanıcılar bakımından tespitte kolaylık sağlayan bir yapı olarak değerlendirilmekle birlikte, doğrudan fiziksel bir cihaza değil internete bağlanma hakkı tanıyan bir aboneliğe işaret eder. İnternet servis sağlayıcıları ile akdedilen hizmet sözleşmeleri uyarınca IP adresleri sözleşme tarafının ismiyle kayıt altına alınır ve bu adresten yapılan işlemlerin kural olarak o şahıs tarafından gerçekleştirildiği varsayılabilir. Bununla birlikte aynı modemin kablosuz bağlantısına bağlı cihazların tamamı internete aynı IP adresiyle çıkış yaptığından, salt IP adresine bakılarak işlemin hangi somut cihazdan yapıldığının belirlenmesi mümkün olmamakta ve hat üzerinden yasal olmayan yollarla başkalarınca suç işlenmesi ihtimali ortaya çıkabilmektedir.
Kablosuz Hat Güvenliği ve Müdahale Savunmalarının Araştırılması
Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçlamalarında sanığın kablosuz modem kullandığı ve internet hattına başkaları tarafından girilerek işlem yapılmış olabileceği yönündeki savunması karşısında, bildirilen IP numarasının bağlı olduğu hatta ne özellikte modem kullanıldığı, hattın kablolu veya kablosuz niteliği, şifreli olup olmadığı ve modem üzerinden başka kullanıcıların internete bağlanıp bağlanmadığı ilgili internet servis sağlayıcısından sorularak açıklığa kavuşturulmalıdır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi'nin 2016/1083 Esas ve 2016/2499 Karar sayılı ilamında, bu araştırmaların yapılmaması ve sanığa ait bilgisayardaki log kayıtlarının incelenmemesi eksik inceleme olarak değerlendirilmiştir.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2015/10269, K. 2016/12344Kaynağı aç
Yargıtay 2. Ceza Dairesi'nin 2022/510 Esas ve 2022/2390 Karar sayılı ilamına konu değerlendirmede; suça konu işlemin gerçekleştiği bilgisayar ve ekipmanlarının tercihen bilgisayar mühendisi bir bilirkişiye tevdi edilerek modem türlerinin belirlenmesi, kablosuz hatta güvenlik önlemlerinin alınıp alınmadığı, dışarıdan erişim imkanı, IP numarasının değiştirilme durumu ve virüs vasıtasıyla bilgi temin edilip edilmediği hususlarında teknik rapor aldırılması gereğine değinilmiştir. İlamın sonuç bölümünde ise dosya, bu konularda genel bir kural tesis edilmeksizin sanığın istinabe ile sorgulanamayacağı yönünün değerlendirilmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir.
Bilgisayar Log Kayıtlarının İncelenmesi ve İspat Değeri
İnternet servis sağlayıcı üzerinden yapılan erişimlerde aynı bilgisayar için değişken numaralar belirlenebilmesi ve aynı IP numarasının zaman zaman farklı bilgisayarlara verilebilmesi karşısında bilgisayarla ilgili log kayıtlarının tutulması bilişim suçlarının tespitinde önem taşır. IP adreslerinin çeşitli müdahalelerle değiştirilebilme ihtimali gözetilerek, kayıtların güvenilirliği uzman değerlendirmesiyle doğrulanmadıkça tek başına ispata esas alınamayacağı ileri sürülmektedir. Bu doğrultuda kablosuz hatta başkalarınca müdahale edildiği savunulan somut dosyalarda eksik incelemeyi gidermek üzere sanığa ait bilgisayarın getirtilerek log kayıtlarının uzman bilirkişi marifetiyle incelenmesi araştırılması gereken işlem olarak kabul edilmektedir.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2016/12634, K. 2017/4967Kaynağı aç
Teknik tespitlerin somut olgularla desteklendiği durumlarda ise farklı bir değerlendirme gündeme gelebilmektedir. Nitekim Yargıtay 8. Ceza Dairesi'nin 2015/13416 Esas ve 2015/24700 Karar sayılı ilamında, katılan şirketin log kayıtları üzerinde soruşturma ve kovuşturma evrelerinde yapılan incelemelerde sanığın IP numarasından 233 kez sisteme giriş yapılmak istendiği belirlenmiş ve bu tespitin aksinin ispatlanamaması karşısında sanık hakkında verilen beraat kararı yetersiz gerekçe gerekçesiyle yasaya aykırı bulunarak bozulmuştur. Aynı kararda diğer sanık hakkındaki beraat hükmü ise onanmıştır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 244Kaynağı aç
Bilişim Sistemlerine Müdahale Fiillerinde Suç Vasfı ve Yaptırımlar
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 243. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bir bilişim sistemine bütünüyle veya kısmen yetkisiz şekilde girilmesi yahut sistemde kalınması bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile yaptırıma bağlanmıştır. Fiilin ücreti mukabilinde yararlanılan sistemlere karşı icra edilmesi durumunda cezada yarı oranına kadar indirime gidilir. Müdahale neticesinde sistemde yer alan verilerin yok olması yahut tahrip olması durumunda altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir. Bilişim sistemine doğrudan dahil olunmaksızın, veri aktarımlarının gayrihukuki teknik cihazlarla izlenmesi halinde ise faile bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası uygulanır.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2019/11673, K. 2023/283Kaynağı aç
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 244. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bir bilişim sisteminin işleyişini engelleyen veya bozan kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Sistendeki verileri bozan, yok eden, değiştiren, erişilmez kılan, sisteme veri yerleştiren veya var olan verileri başka bir yere gönderen kişi hakkında aynı maddenin 2. fıkrası gereğince altı aydan üç yıla kadar hapis cezası uygulanır. Bu fiillerin bir banka, kredi kurumu ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait sistem üzerinde işlenmesi cezayı yarı oranında artırır. Bahse konu eylemlerle haksız bir çıkar sağlanması ve fiilin başka suç oluşturmaması halinde ise faile iki yıldan altı yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2023/734, K. 2023/3978Kaynağı aç
Asliye Ceza Mahkemesince bilişim suçundan verilen hükümlülük kararının temyiz incelemesinde Yargıtay 8. Ceza Dairesi'nin 2016/12634 Esas ve 2017/4967 Karar sayılı ilamına göre; sanığın kablosuz modem kullanıldığı için hattına başkalarınca girilmiş olabileceği savunması karşısında bildirilen IP numaralarının bağlı olduğu hatta modemin özellikleri, kablolu veya kablosuz niteliği, şifreleme durumu ve başka kullanıcıların bağlanıp bağlanmadığı araştırılmalı; sanığa ait bilgisayar celbedilerek log kayıtları uzman bilirkişiye inceletilmelidir. Yapılacak inceleme sonucunda katılana ait e-posta adresinin erişilmez kılınması halinde Türk Ceza Kanunu'nun 244. maddesinin 2. fıkrası, adrese erişim engellenmeksizin iletinin adreste kalmaya devam etmesi halinde ise aynı Kanun'un 243. maddesinin 1. fıkrası uyarınca suç vasfının tayini gerekirken eksik araştırmayla hüküm kurulması hukuka aykırı bulunmuş ve hüküm 1412 sayılı CMUK'un 321. maddesi uyarınca 03.05.2017 tarihinde oybirliğiyle bozulmuştur.
IP adresi ceza muhakemesinde failin tespiti için yeterli midir?
IP adresleri doğrudan bir şahsı göstermediğinden başka delillerle desteklenmedikçe failin tespiti bakımından yeterli olmayabilir. Sanığın kablosuz hatta başkalarınca girilmiş olabileceği savunması karşısında modem özellikleri ile bilgisayar log kayıtları incelenir; fail şüpheye yer bırakmayacak biçimde belirlenemezse masumiyet karinesi gereğince kişi şüpheden yararlanır.
Statik ve dinamik IP ayrımı ispat sürecini nasıl etkiler?
Dinamik IP adresleri modemin her açılıp kapanmasında ve servis sağlayıcının atamalarında değişebildiğinden failin tespitini zorlaştırır. Statik IP değişken olmamakla birlikte doğrudan fiziksel bir cihazı değil internet aboneliğini gösterdiğinden, aynı modeme bağlı kablosuz cihazlar aynı IP ile çıkış yapar.
Hatta izinsiz girildiği savunması ileri sürüldüğünde hangi işlemler yapılır?
İnternet servis sağlayıcısından modemin türü, kablolu veya kablosuz niteliği, şifreleme durumu ve başka kullanıcıların bağlanıp bağlanmadığı sorulur. Ayrıca şüphelinin bilgisayarı getirtilerek log kayıtları uzman bilirkişi tarafından incelenir.
Log kayıtları bilişim suçlarında nasıl değerlendirilir?
Aynı IP numarasının farklı bilgisayarlara verilebilmesi ve manipülasyon imkanları sebebiyle log kayıtlarının incelenmesi önem taşır. Sisteme çok sayıda giriş denemesi yapıldığının log kayıtlarıyla belirlendiği ve aksinin ispatlanamadığı durumlarda ise bu teknik veriler hükme esas alınabilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

