Birleşik Krallık göç mevzuatında herkese hitap eden genel ve sınırsız bir iş arama vizesi türü düzenlenmemiştir. Bir sponsordan iş teklifi temin etmeksizin yasal olarak istihdama katılma olanağı tanıyan güzergâhlar; High Potential Individual, Global Talent, Graduate, Youth Mobility Scheme, India Young Professionals Scheme, UK Ancestry ve British National (Overseas) gibi belirli nitelik ve hukuki statülere özgülenmiş sınırlı kategorilerden oluşmaktadır.
Klasik istihdam modeli niteliğindeki Skilled Worker vizesi ise yetkili makamlarca onaylanmış bir işverenden geçerli bir iş teklifi alınmasına, sponsorluk belgesi düzenlenmesine, belirli unvan ve asgari kazanç şartlarının karşılanmasına bağlıdır. Bu sebeple kurumsal sponsorluk gerektiren bu tür çalışma izinleri, iş teklifinden bağımsız çalışma yolları kapsamında değerlendirilemez.
Yüksek Potansiyelli Birey (HPI) Vizesi ile Bağımsız İstihdam
High Potential Individual (HPI) vizesi, başvuru tarihinden önceki son 5 yıl içerisinde Birleşik Krallık dışındaki uygun küresel yükseköğretim kurumlarından mezun olan kişilere yöneliktir. Alınan akademik derecenin denkliği Ecctis tarafından onaylanmalıdır; Birleşik Krallık sınırları içindeki üniversitelerden mezuniyet bu kategoriye dahil edilmemiştir. Başvuru aşamasında onaylı bir işverenden teklif alınmış olması şartı aranmaz.
HPI vizesi sahipleri ülkede çoğu sektörde çalışabilir, serbest meslek erbabı (self-employed) olabilir veya iş arayabilir. Bu rotanın sağladığı çalışma izni, tek bir kurumsal işverene bağlı çalışma mecburiyeti doğurmaz.
HPI vizesi standart lisans ve yüksek lisans mezuniyetleri için 2 yıl, doktora düzeyindeki yeterlilikler için ise 3 yıl süreliğine düzenlenir. Bu vize türü süre uzatımına kapalıdır, doğrudan kalıcı oturum (settlement) hakkı hesabına dahil edilmez ve bir kişi tarafından yalnızca bir kez kullanılabilir. Önceden Graduate vizesinden faydalanmış olan kişilerin HPI rotasına başvurması hukuken mümkün değildir.
Global Talent Vizesi ve Esnek Çalışma İmkânları
Global Talent vizesi; akademi, araştırma, sanat, kültür ve dijital teknoloji alanlarında lider veya potansiyel lider konumundaki yetkin kişilere tanınan bir statüdür. Prestijli ödüllere sahip bireyler doğrudan başvuru yapabilmekte; diğer hallerde ise ilgili yetkili onay kuruluşundan tavsiye veya onay (endorsement) belgesi alınması gerekmektedir. Bu kategoride de sponsorlu iş teklifi alma mecburiyeti bulunmamaktadır.
Global Talent statüsü hak sahibine bağımlı çalışan, serbest meslek erbabı veya bir şirketin yöneticisi olarak esnek şekilde çalışma serbestisi kazandırır. İş değişikliği durumunda idari makamlara yeniden sponsor bildirimi yapılması zorunluluğu doğmaz. Sanat ve kültür alanından yapılan başvurularda ayrıca asgari ücret eşiği veya yabancı dil yeterliliği koşulu öngörülmemiştir.
Global Talent rotası ile tek seferde 5 yıla kadar kalış hakkı tanınabilir ve sürenin uzatılması mümkündür. Kişinin başvurduğu yetenek kategorisine bağlı olarak 3 yıl veya 5 yılın tamamlanmasıyla birlikte kalıcı oturum (indefinite leave to remain) başvurusunda bulunulabilir.
Eğitim ve Gençlik Hareketliliği Temelli Çalışma Yolları
Graduate vizesi, Birleşik Krallık'ta bulunan ve uygun kabul edilen bir yükseköğrenim programını başarıyla bitirip başvuru anında ülkede Student ya da Tier 4 statüsünde kalan yabancılara yöneliktir. Mezun olunan eğitim kurumunun ilgili programın tamamlandığını yetkili göç idaresine usulünce bildirmiş olması şarttır. Hak sahiplerine en az 18 ay süreli kalış ve çalışma imkânı sunulur.
Youth Mobility Scheme kapsamında serbest meslek icrası belirli sınırlamalara bağlanmıştır; işyerinin kiralık olması, sermaye ve ekipman tutarının kanuni sınırı aşmaması ve herhangi bir personel istihdam edilmemesi zorunludur. Bu statüdeki bireyler profesyonel sporcu veya antrenör olarak çalışamaz ve çoğu durumda kamu fonlarından yararlanamaz.
India Young Professionals Scheme, 18-30 yaş grubundaki Hindistan vatandaşlarına yönelik olup en az lisans derecesi, belirli düzeyde mali birikim ve reşit olmayan çocuklara karşı nafaka veya bakım yükümlülüğü taşımama koşullarını gerektirir. Bu vize kategorisine doğrudan müracaat edilemez; başvuru öncesinde kurayla belirlenen seçim sistemine (ballot) katılım zorunludur.
Soy Bağı ve Ailevi Haklara Dayalı İzinler
UK Ancestry vizesinden yararlanabilmek için Commonwealth vatandaşı olmak ve Birleşik Krallık, Man Adası, Kanal Adaları ya da belirli şartlar dahilinde İrlanda'da doğmuş bir büyükanne veya büyükbabanın bulunması gerekir. Başvuran kişinin çalışabilir durumda olması ve ülkede istihdama katılmayı planlaması aranan temel unsurlardandır; üvey ebeveynler vasıtasıyla soy bağı kurulması kabul edilmez.
Aile vizesi kapsamında yer alan eş (spouse/partner) statüsü çalışma hakkı sağlarken, nişanlı (fiancé) vizesi resmi nikâh öncesindeki süreçte çalışma hakkı doğurmaz. Sponsorlu çalışma vizesi sahiplerinin bakmakla yükümlü olduğu eşlerine (dependant) tanınan istihdam izinleri ise bağımsız bir iş vizesi niteliği taşımayıp ana vize sahibinin statüsüne bağlı türev bir hak niteliğindedir.
Ziyaretçi Statüsünün Çalışma Yasağı Kapsamı
Standard Visitor statüsü Birleşik Krallık'ta mukim bir şirkette istihdam edilme veya serbest meslek faaliyeti yürütme hakkı vermez. Ziyaretçi statüsündeki kişilerin ticari kazanç amaçlı çalışması yasak olup, yalnızca mevzuatın açıkça tanımladığı izinli ücretli faaliyetler (permitted paid engagement) kapsamındaki istisnai durumlar bu yasağın dışındadır.
İş teklifi olmadan İngiltere'de hangi vizelerle çalışılabilir?
İş teklifi olmaksızın başvurulabilen vizeler High Potential Individual, Global Talent, Graduate, Youth Mobility Scheme, India Young Professionals Scheme, UK Ancestry ve British National (Overseas) kategorileri ile sınırlandırılmıştır.
Turist vizesi ile İngiltere'de serbest meslek yapılabilir mi?
Standard Visitor statüsünde bulunan kişilerin serbest meslek icra etmesi veya Birleşik Krallık'taki bir işverene bağlı çalışması yasaktır; yalnızca yasal olarak izin verilmiş sınırlı ücretli faaliyetler bu kuralın istisnasını teşkil eder.
Global Talent vizesi için asgari maaş veya iş teklifi şartı var mıdır?
Global Talent vizesinde sponsorlu bir iş teklifi alma mecburiyeti bulunmadığı gibi sanat ve kültür kategorisi üzerinden yapılan başvurularda asgari maaş veya yabancı dil düzeyi şartı aranmaz.
Graduate vizesi alan biri daha sonra HPI vizesine başvurabilir mi?
Önceden Graduate vizesinden yararlanmış olan kişilerin High Potential Individual (HPI) vizesine başvurma imkânı hukuken bulunmamaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy