İngiltere Hukukunda Çalışma İzni ve Temel Rotalar

İngiltere Çalışma İzni Sisteminin Hukuki Niteliği

İngiltere hukukunda çalışma izni, tek başına bağımsız bir idari izin belgesi niteliği taşımaz. Birleşik Krallık sisteminde yabancıların çalışma hakkı, bir çalışma rotası kapsamında ülkeye giriş veya ülkede kalış izni alınması esasına dayanır. Immigration Act 1971 kapsamında süreli ve süresiz kalış izinleri sırasıyla limited leave ve indefinite leave olarak tanımlanmıştır. Bu çerçevede çalışma hakkı, kişinin sahip olduğu göçmenlik statüsünün türüne ve koşullarına bağlı olarak belirlenir.

Birleşik Krallık sınırları içerisinde istihdam edilmek isteyen tüm yabancıların bir çalışma vizesi alması zorunlu değildir. İrlanda vatandaşları, EU Settlement Scheme kapsamında statüsü bulunanlar ile süresiz kalış veya giriş iznine (indefinite leave to remain veya indefinite leave to enter) sahip olan kişiler kural olarak işveren sponsorluğuna ihtiyaç duymaz. Bu sebeple çalışma izni değerlendirmesinde öncelikle kişinin hâlihazırda bağımsız bir çalışma hakkı taşıyıp taşımadığı incelenir.

İngiltere çalışma göçü sistemi iki ana kategori üzerinde yapılandırılmıştır. Birinci kategoriyi Home Office onaylı bir sponsor üzerinden yürütülen sponsorlu iş vizeleri oluşturur. İkinci kategori ise geçerli bir iş teklifi aranmaksızın veya klasik sponsorluk ilişkisine dayanmadan başvurulabilen çalışma ve çalışma benzeri kalış rotalarını kapsar.

Nitelikli İşçi (Skilled Worker) Vizesinin Genel Koşulları

Nitelikli işçi rotası kapsamındaki Skilled Worker vizesine başvurabilmek için onaylı bir işverenden uygun bir iş için kesin iş teklifi alınması, işverence düzenlenen sponsorluk sertifikası (Certificate of Sponsorship – CoS) temin edilmesi, uygun meslek kodunun belirlenmesi ve asgari maaş şartlarının sağlanması zorunludur. Bu vize tek seferde 5 yıla kadar verilebilir, uzatılabilir ve şartları taşıyan kişiler için 5 yıl sonunda yerleşim (settlement) başvuru hakkı tanır.

Skilled Worker rotasında standart kural olarak yıllık en az 41.700 sterlin veya ilgili işin rayiç ücretinden (going rate) hangisi yüksekse o tutarın karşılanması gerekir. Sağlık veya eğitim alanında bulunmayan ve belirlenen alt kriterleri sağlayan indirimli durumlarda taban yıllık 33.400 sterline kadar düşebilir. Bununla birlikte, 9 Nisan 2025 itibarıyla tüm Skilled Worker ve Health and Care Worker vizeleri için mutlak asgari alt maaş tabanı yıllık 25.000 sterlin olarak uygulanmaktadır.

Skilled Worker rotasında beceri düzeyine ilişkin olarak 22 Temmuz 2025 tarihinden itibaren işin normal olarak en az RQF Level 6 (lisans düzeyi) seviyesinde olması şartı aranır; bu düzeyin altındaki istisnai meslekler ise Immigration Salary List veya Temporary Shortage List gibi özel listelerle belirlenir. Dil yeterliliği bakımından yeni başvurularda kural olarak en az B2 seviyesinde okuma, yazma, konuşma ve anlama becerisinin ispatı zorunludur; 8 Ocak 2026 öncesinde bu rota içinde bulunup uzatma yapanlar için ise B1 seviyesi yeterli kabul edilir.

Skilled Worker vizesi için başvurular, iş başlangıç tarihinden en fazla 3 ay önce yapılabilir. Sponsor tarafından bakım masraflarının karşılanacağı taahhüt edilmediği durumlarda, başvurucunun kendi adına en az 1.270 sterlin kişisel birikim göstermesi gerekir.

Sağlık ve Bakım Çalışanı Vizesi ile Ücret İstisnaları

Health and Care Worker vizesi, sağlık ve yetişkin sosyal bakım sektöründe görev yapacak kişilere ayrılmış özel bir rotadır. Bu vize sahipleri ve bakmakla yükümlü oldukları aile üyeleri, göçmenlik sağlık katkı payından (Immigration Health Surcharge – IHS) muaftır. Belirli sağlık ve bakım meslek kodlarında taban ücret kural olarak yıllık 31.300 sterlin veya ilgili mesleğin daha düşük rayiç ücreti (lower going rate) üzerinden uygulanır. Her hâlükarda 9 Nisan 2025 tarihli 25.000 sterlinlik mutlak alt tabanın sağlanması gerekir.

Bakım çalışanları bakımından aile birleşimi belirli sınırlamalara bağlanmıştır. 11 Mart 2024 tarihinden önce bu rotada sürekli istihdamı bulunanlar ve kanunda öngörülen dar istisnalar haricinde, bakım çalışanları (care worker ve senior care worker) eş ve çocuk gibi bakmakla yükümlü oldukları bağımlı aile üyelerini kural olarak Birleşik Krallık'a getiremez.

Şirket İçi Görevlendirmeler ve Alternatif Çalışma Rotaları

Hızlı büyüyen onaylı işletmelerin nitelikli istihdam ihtiyacı için Immigration Rules Appendix Scale-up kapsamında Scale-up rotası uygulanır. Bu rota yüksek vasıflı iş teklifi ile başlangıçta sponsorlu istihdam şartı arar; bağımlı aile üyelerini kapsayabilir ve yerleşime (settlement) imkân tanır.

Şirket içi geçici görevlendirmeler Global Business Mobility (GBM) çatısı altında toplanmıştır. GBM sistemi; Senior or Specialist Worker, Graduate Trainee, UK Expansion Worker, Service Supplier ve Secondment Worker olmak üzere beş alt rotadan oluşur. Bu rotalar yerleşim odaklı olmayıp Birleşik Krallık ile bağlantılı geçici iş görevlendirmesi esasına dayanır. Şirketin hâlihazırda Birleşik Krallık'ta ticari faaliyeti bulunuyorsa görevlendirmeler için UK Expansion Worker yerine Senior or Specialist Worker rotası değerlendirilir.

UK Expansion Worker vizesi, Birleşik Krallık'ta henüz faaliyeti bulunmayan yabancı bir şirketin şube açılışı sürecini yürütmek amacıyla tasarlanmıştır. Başvurucunun ana şirkette çalışan kıdemli yönetici veya uzman kadrosunda bulunması, sponsorluk belgesi alması, uygun meslek kodu ve asgari maaş koşullarını sağlaması zorunludur. Bu vize en fazla 2 yıla kadar uzatılabilir.

Geçici nitelikli çalışma alanında yer alan Seasonal Worker rotası ise belirli sektörlerde kısa süreli çalışma olanağı sağlayan ve sponsorluk sertifikası (Certificate of Sponsorship) şartına dayanan bir çalışma rejimidir.

İşverenin Sponsor Lisansı ve Yükümlülükleri

Birleşik Krallık'ta yerleşik bir işverenin yabancı çalışan istihdam edebilmesi için Home Office nezdinde geçerli bir sponsor lisansına (sponsor licence) sahip olması zorunludur. İşveren yalnızca lisans almakla kalmayıp gerçek bir istihdam ilişkisi (genuine employment) sağlamak ve pozisyonun beceri ile maaş şartlarına uygunluğunu gözetmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüklere aykırılık tespit edilmesi hâlinde yetkili makamlarca lisansa ilişkin idari yaptırım uygulanabilir.

Sponsor işverenlerin yabancı çalışan istihdamında ödemekle yükümlü olduğu göçmenlik beceri bedeli (Immigration Skills Charge), bizzat sponsor tarafından karşılanmalıdır. Bu bedelin işçiden tahsil edilmesi hâlinde sponsor lisansı iptal edilebilir.

Sponsorsuz Çalışma İmkânları ve Süresiz Oturum

İş teklifi veya sponsorluk şartı aramayan rotaların başında Global Talent ve Youth Mobility Scheme vizeleri gelir. Bilim, araştırma, sanat, kültür ve dijital teknoloji alanlarında lider veya potansiyel lider kabul edilen kişilere verilen Global Talent vizesi, dosya kapsamına göre 3 veya 5 yıl sonunda yerleşim başvuru hakkı sağlar. Belirli ülke veya Britanya tabiiyeti kategorisindeki gençlere yönelik Youth Mobility Scheme vizesi ise 2.530 sterlin tasarruf şartı ile 2 yıla kadar ikamet ve çalışma imkânı verir.

Uygun rotalar kapsamında gerekli yasal ikamet süresini ve kanuni koşulları tamamlayan kişiler, süresiz oturum iznine (Indefinite Leave to Remain – ILR) hak kazanabilir. ILR statüsü, kişiye Birleşik Krallık'ta süre sınırlaması olmaksızın yaşama, serbestçe çalışma ve eğitim alma hakkı tanımanın yanı sıra İngiliz vatandaşlığı başvuruları için yasal dayanak oluşturur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy