Fransız vatandaşlığına erişim temel olarak kararname yoluyla vatandaşlığa alınma (naturalisation par décret) ve beyan yoluyla vatandaşlık kazanımı (déclaration de nationalité) usullerine ayrılır. Fransız vatandaşlık belgesi (certificat de nationalité française – CNF) ise bir vatandaşlık kazanma başvurusu olmayıp, kişinin hâlihazırda Fransız vatandaşı olduğunu idare nezdinde ispatlamaya yarayan resmî bir belgedir. Bu sebeple CNF başvurusunun reddi, vatandaşlığa alınma talebinin reddiyle aynı hukuki çerçevede değerlendirilmez.
Kararname ile Vatandaşlık Başvurusunda Verilebilecek İdari Kararlar
Kararname yoluyla vatandaşlığa alınma başvurusunda idare, kanunun aradığı yasal koşulların yerine getirilmemesi sebebiyle dosyayı kabul edilemez (irrecevable) bulabilir. İkamet, yasal statü, süre veya gerekli belgelerdeki eksiklikler bu kabule yol açabilir. Başvuru hukuken mümkün bulunsa dahi idare yerindelik değerlendirmesi (inopportunité) yaparak talebi reddedebilir (rejet) ya da başvurucunun belirli bir süre sonra yeniden müracaat edebilmesini sağlamak üzere erteleme (ajournement) kararı tesis edebilir. İstenen belgelerin süresinde sunulmaması gibi durumlarda ise idare dosyayı esastan incelemeksizin işlemden kaldırabilir (classement sans suite).
Başvurunun yerindelik gerekçesiyle reddedilmesi (rejet) halinde beş yıllık süre dolmadan da yeni bir başvuru sunulabilir; ancak sunulan yeni koşulların yeterli görülmemesi durumunda dosya idare tarafından işlemden kaldırılabilir (classement sans suite). Erteleme (ajournement) kararı verilmişse, idarece belirlenen erteleme süresi dolmadan yapılacak yeni başvurular da işlemden kaldırma işlemine tabi tutulabilir.
Zorunlu İdari İtiraz (RAPO) ve İdare Mahkemesi Süreci
Prefetin kabul edilemezlik (irrecevabilité), ret (rejet) veya erteleme (ajournement) kararlarına karşı dava açılmadan önce iki ay içinde İçişleri Bakanlığı nezdinde zorunlu idari itiraz (recours administratif préalable obligatoire – RAPO) yoluna başvurulması kanuni bir zorunluluktur. İlgili başvuru dosyasının kâğıt üzerinde sunulmuş olması hâlinde bu itiraz ministre chargé des naturalisations nezdinde hiyerarşik itiraz usulüyle yürütülür. Başvurunun çevrim içi ortamda yapıldığı hallerde ise itirazın telehizmet sistemindeki kişisel hesap üzerinden yapılması zorunludur; ispatlanan teknik imkânsızlıklar saklı kalmak kaydıyla bu sisteme uyulmaması başvurunun kabul edilemez bulunmasına sebebiyet verebilir.
İdari itirazın reddedilmesi veya yapılan başvuruya dört ay boyunca cevap verilmeyerek zımni ret işleminin gerçekleşmesi durumunda başvurucu, iki ay içinde Nantes İdare Mahkemesi (tribunal administratif de Nantes) nezdinde iptal davası açabilir. Dosyanın esasa girilmeden işlemden kaldırılması (classement sans suite) kararlarında ise RAPO zorunluluğu uygulanmaz; bu karara karşı işlemi tesis eden makamın bulunduğu yer bakımından yetkili idare mahkemesinde doğrudan dava açılabilir.
Beyan Yoluyla Vatandaşlık ve Hükümetin Karşı Çıkma Hakkı
Fransız Medeni Kanunu (Code civil) m. 26-3 uyarınca beyanın tescilinin reddi kararları belirli yasal sürelere bağlanmıştır. Genel beyan rejiminde tescil ret kararının tam dosya alındı belgesi (récépissé) tarihinden itibaren altı ay içinde verilmesi gerekirken, evlilik nedeniyle yapılan beyanlarda bu yasal süre bir yıldır. Hükümetin karşı çıkma (opposition) prosedürünü işletmesi halinde bu inceleme süresi iki yıla kadar uzayabilir.
Code civil m. 21-4 uyarınca hükümet, evlilik yoluyla vatandaşlık beyanında bulunan yabancı eşin vatandaşlığı kazanmasına layık olmama (indignité) veya dil yeterliliği dışındaki asimilasyon eksikliği (défaut d’assimilation autre que linguistique) gerekçesiyle karşı çıkabilir. Fiilî poligami ya da belirli ağır fiiller asimilasyon eksikliği kapsamında değerlendirilebilir. Hükümetin karşı çıkma kararı vermesi durumunda ilgili kişi kural olarak geriye dönük şekilde hiç Fransız vatandaşı olmamış kabul edilir; ancak ilgilinin daha önce gerçekleştirdiği işlemlerin hukuki geçerliliği yalnızca bu sebeple kendiliğinden ortadan kalkmaz.
Beyan Retlerine Karşı Açılacak Davalar
Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusunda beyanın tescilinin reddi (refus d’enregistrement) kararlarına karşı ilgilinin yerleşim yerindeki adliye mahkemesi (tribunal judiciaire) nezdinde altı ay içinde dava açılması gerekir ve bu davada avukatla temsil zorunludur. Hükümetin karşı çıkma (opposition) kararına karşı itiraz mercii ise Danıştay (Conseil d’État) olup, dava açma süresi iki aydır ve yargılama sürecinde avukatla temsil mecburi kılınmıştır.
Fransız üstsoy veya Fransız kardeş üzerinden gerçekleştirilen beyanlar ile vatandaşlıktan gönüllü çıkış veya vatandaşlığa yeniden dönüş taleplerinin reddi hallerinde de kural olarak altı ay içinde yetkili tribunal judiciaire nezdinde avukat aracılığıyla dava açılmalıdır.
Fransız Vatandaşlık Belgesi (CNF) Reddine Karşı Hukuki Yollar
Fransız vatandaşlık belgesi (CNF) taleplerinde mahkeme yazı işleri müdürlüğü (greffe) kural olarak altı ay içinde karar vermekle yükümlüdür. Bu süre en fazla iki kez altışar aylık dilimler halinde uzatılabilir; tanınan bu yasal sürelerin sonunda bir karar verilmemişse talep zımnen reddedilmiş sayılır. Açık ret bildiriminin yapılması veya zımni ret süresinin dolmasından itibaren altı ay içinde ilgilinin ikamet yerindeki tribunal judiciaire nezdinde dava açılmalıdır. Başvurucu yurt dışında ikamet ediyorsa yetkili mahkeme Paris Adliye Mahkemesidir (Tribunal judiciaire de Paris). Bu yargı yolunda avukatla temsil şarttır.
CNF reddine karşı öngörülen altı aylık süreli dava yolu kullanılmamış olsa dahi, avukat aracılığıyla herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre kısıtlamasına tabi olmaksızın doğrudan Fransız vatandaşlığının tespiti davası açılabilir. Bu bağımsız tespit davası, süreyi kaçıran veya doğrudan vatandaşlık statüsünün adli mahkemece hüküm altına alınmasını isteyen ilgililer yönünden başvurulabilecek bir yargı yoludur.
Vatandaşlığa Alınma Kararnamesinin Geri Alınması
Code civil m. 27-2 hükmüne göre, kararname yoluyla gerçekleştirilen vatandaşlığa alınma veya vatandaşlığın iktisabı işlemlerinde başvurucunun kanuni şartları taşımadığı sonradan anlaşılırsa kararname, Resmî Gazete'de (Journal officiel) yayımlanmasından itibaren iki yıl içinde idarece geri alınabilir. Vatandaşlık kazanımının hile veya yalan beyanla elde edilmiş olması durumunda ise iki yıllık geri alma süresi, hilenin idari makamlarca öğrenildiği ve tespit edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Prefetlik ret veya erteleme kararlarına karşı dava açmadan önce ne yapılmalıdır?
Prefetin kabul edilemezlik, ret veya erteleme kararlarına karşı idare mahkemesinde dava açılmadan önce iki ay içinde İçişleri Bakanlığı nezdinde zorunlu idari itiraz (RAPO) yolunun tüketilmesi şarttır. Bu itirazın reddi veya dört ay süresince cevapsız kalması durumunda iki ay içinde Nantes İdare Mahkemesinde dava açılabilir.
Dosyanın işlemden kaldırılması durumunda RAPO yoluna başvurulur mu?
Belge eksikliği gibi nedenlerle verilen işlemden kaldırma (classement sans suite) işlemlerine karşı zorunlu idari itiraz (RAPO) kuralı geçerli değildir. Bu karara karşı işlemi tesis eden makamın bulunduğu yerdeki yetkili idare mahkemesinde doğrudan dava açılabilir.
Evlilik yoluyla vatandaşlıkta hükümetin karşı çıkma kararına nerede itiraz edilir?
Hükümetin layık olmama veya asimilasyon eksikliği sebebiyle verdiği karşı çıkma (opposition) kararına karşı itiraz mercii Conseil d’État olup iki ay içinde avukat aracılığıyla dava ikame edilmelidir.
CNF başvurusunun reddine karşı altı aylık dava süresi kaçırıldığında ne yapılabilir?
Altı aylık itiraz süresi dolmuş olsa bile adliye mahkemesi nezdinde herhangi bir süre sınırlamasına tabi olmaksızın avukat aracılığıyla bağımsız bir Fransız vatandaşlığının tespiti davası açılabilir.
Yurt dışında yaşayan kişilerin CNF iptal davasında yetkili mahkeme neresidir?
Yurt dışında ikamet eden başvurucuların Fransız vatandaşlık belgesi (CNF) ret kararlarına karşı açacakları davalarda yetkili adli yargı mercii Paris Adliye Mahkemesidir (Tribunal judiciaire de Paris).
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy