Dijital Göçmenlik ve eVisa Sisteminin Kapsamı
eVisa; bireyin kimliğini, Birleşik Krallık’taki göçmenlik statüsünü ve bu statüye bağlı olarak çalışma veya eğitim alma gibi hak ve koşulları gösteren dijital bir kayıttır. Bu dijital altyapı; BRP (Biyometrik İkamet İzni), BRC (Biyometrik İkamet Kartı) ve pasaportlarda yer alan belirli fiziksel damga veya vinyet türlerinin yerini kademeli olarak almaktadır.
Süresi sona ermiş bir BRP kartına sahip olan kişiler, BRP numarasını UKVI hesabına erişim sağlamak veya paylaşım kodu (share code) üretmek amacıyla kullanabilirler. Yerleşim hakkını eski tip fiziksel belgelerle kanıtlayan kişiler ise mevcut statülerinde herhangi bir değişiklik olmaksızın ücretsiz No Time Limit (NTL) başvurusu gerçekleştirerek eVisa sistemine geçiş sağlayabilir ve mevcut fiziksel belgelerini kullanmaya devam edebilirler.
UKVI Hesabı Yönetimi ve Bilgi Güncelleme Yükümlülüğü
Dijital statüye erişim sağlayabilmek için bir UKVI (UK Visas and Immigration) hesabının oluşturulması zorunludur. Bakmakla yükümlü olunan bağımlı aile üyelerinin de kendi dijital vizelerine erişebilmeleri adına münferit hesaplar açmaları gerekmektedir.
Hak sahiplerinin UKVI hesaplarında kayıtlı pasaport veya seyahat belgesi, isim, telefon numarası, e-posta adresi ve ikametgâh bilgilerini sürekli güncel tutmaları esastır. İsim, doğum tarihi veya uyruk değişikliklerinde durumu ispatlayan resmi kimlik belgelerinin sunulması zorunludur. UKVI hesabı üzerinden şahsi iletişim ve kimlik ayrıntıları güncellenebilmekle birlikte bu işlem göçmenlik statüsünü değiştirmez; eVisa üzerinde hatalı bir statü yer alması halinde sıradan hesap güncellemesi yerine doğrudan eVisa error reporting mekanizması işletilmelidir.
İşverenler İçin Çalışma Hakkı Kontrol Süreçleri
Tüm işverenler, işe alım öncesinde adayın göçmenlik statüsü nedeniyle ilgili işi icra etmekten men edilip edilmediğini kontrol etmekle yükümlüdür. İşverenlerin 12 Şubat 2025 tarihinden sonra gerçekleştirilen çalışma hakkı kontrollerinde belirlenen süreci doğru şekilde işletmesi, olası bir sivil para cezasına karşı hukuki koruma sağlayan statutory excuse kazandırır.
Çevrim içi doğrulama sürecinde işverenin, adayın paylaştığı share code ile doğum tarihini sisteme girmesi, sistemde görüntülenen izin verilen çalışma koşullarını teyit etmesi ve ekrandaki fotoğrafın adayla uyuştuğunu yüz yüze veya görüntülü görüşme yoluyla doğrulaması gerekir. Bu doğrulama işlemi adayın ekran görüntüsü ibraz etmesiyle değil, doğrudan Home Office sistemi üzerinden yürütülür ve sorgulayan tarafın adayın doğum tarihine vakıf olması zorunludur.
Çalışma hakkı belirli bir süreyle sınırlandırılmış olan personelin istihdamında işverenin, izin süresi bitiminde takip kontrollerini (follow-up checks) gerçekleştirmesi yasal bir gerekliliktir.
İstisnai Durumlar ve Teyit Mekanizmaları
İngiliz ve İrlanda vatandaşları share code alamazlar. Bu kapsama giren bireylerin çalışma hakkı kontrolleri, orijinal fiziksel kimlik belgeleri incelenerek veya yetkilendirilmiş çevrim içi kimlik hizmet sağlayıcıları vasıtasıyla tamamlanır.
Çalışanın veya adayın derdest bir başvurusu, itirazı ya da idari inceleme süreci bulunması sebebiyle çevrim içi statüsünü veya belgelerini sunamadığı durumlarda ya da teknik aksaklıklarda işveren, Home Office Employer Checking Service üzerinden teyit talebinde bulunabilir. Yapılan kontrol sonucunda Home Office tarafından Positive Verification Notice verilebilir ve işverenin bu teyit belgesini saklaması zorunludur.
Ayrımcılık Yasağı ve Yasal Müeyyideler
Çalışma hakkı denetimleri esnasında Equality Act 2010 ve ilgili yasal mevzuat uyarınca başta ırk temelli olmak üzere her türlü ayrımcılıktan kaçınılması zorunludur; kontroller tüm çalışanlara ve adaylara hukuka uygun biçimde tatbik edilmelidir.
Yasal çalışma hakkı bulunmayan işçi istihdam edilmesi halinde işveren aleyhine ilk ihlalde işçi başına azami £45,000, ihlalin tekrarı durumunda ise işçi başına azami £60,000 tutarında sivil para cezası uygulanabilir. Kişinin çalışma izni bulunmadığının bilinmesi veya makul şüphe bulunmasına rağmen istihdamın sürdürülmesi durumunda ise 5 yıla kadar hapis cezası ve sınırsız para cezası yaptırımı devreye girmektedir.
Share code nedir ve ne kadar süre geçerlidir?
Share code, göçmenlik durumunu ve çalışma hakkını Home Office sistemi üzerinden doğrulamak için kullanılan dijital erişim kodudur ve 90 gün boyunca geçerlidir. Bu süre zarfında ihtiyaç duyuldukça kullanılabilir; süresi dolduğunda yeni bir kod alınması gerekir ve kodu kullanacak tarafın adayın doğum tarihini bilmesi şarttır.
eVisa üzerindeki göçmenlik bilgisi hatalıysa ne yapılmalıdır?
eVisa üzerinde yanlış bir göçmenlik statüsü bulunması durumunda sıradan hesap güncellemesi değil, doğrudan eVisa error reporting mekanizması kullanılmalıdır. UKVI hesabı üzerinden yalnızca şahsi irtibat ve kimlik ayrıntıları güncellenebilir; vize detayları bu yolla değiştirilemez.
Eski fiziksel yerleşim belgeleri eVisa sistemine nasıl aktarılır?
Yerleşim hakkını eski tip fiziksel belgelerle kanıtlayanlar, ücretsiz No Time Limit (NTL) başvurusu yaparak statü değişikliği yaşamaksızın dijital eVisa alabilirler. Başvuru süresince mevcut fiziksel belgelerin kullanımı sürdürülebilir.
Adayın çevrim içi statüsü doğrulanamazsa işveren nasıl hareket etmelidir?
Bekleyen başvuru, itiraz veya teknik aksaklıklar sebebiyle çevrim içi doğrulama yapılamadığında, işveren Home Office Employer Checking Service mekanizmasına başvurarak teyit isteyebilir. Bu kontrol sonucunda Positive Verification Notice düzenlenirse işverenin bu belgeyi saklaması zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy