Polonya Hukukunda Çalışma İzni Türleri ve Yasal Çerçeve
Polonya'da çalışma izni tek bir hukuki statüyü ifade etmemektedir; klasik çalışma izni, geçici oturum ve çalışma izni niteliğindeki tek izin, beyan usulü ve mevsimlik çalışma izni farklı kurallara tabi rejimlerdir. Yabancılara iş verilmesinin şartlarını düzenleyen kanun dahil iki mevzuat 12 Mayıs 2025 tarihinde yayımlanmış ve 1 Haziran 2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle işveren değişikliği meydana geldiğinde izlenecek hukuki yol, yabancının tabi olduğu izin rejimine göre belirlenir.
Klasik Çalışma İzninde İşveren Değişimi ve İstisnalar
Klasik çalışma izni, işverenin başvurusu üzerine belirli bir işveren nezdinde çalışılması amacıyla verilir ve bu izin kendiliğinden yeni işverene devredilemez veya taşınamaz. 1 Haziran 2025 tarihli mevzuat değişikliği ile işgücü piyasası testi yerine starosta tarafından belirlenecek kısıtlı meslek listesi usulü getirilmiştir. Ayrıca 1 Haziran 2025 tarihinden itibaren klasik çalışma izni uzatma usulü kaldırılarak, aynı işveren ve aynı pozisyon için dahi süre bitiminde yeni çalışma izni başvurusu zorunlu kılınmıştır.
Klasik çalışma izninde; işverenin merkez adresinin, ikamet yerinin, unvanının veya hukuki formunun değişmesi, işyerinin veya bir bölümünün devri, görev kapsamı değişmeksizin pozisyon adının değişmesi, çalışma süresinin tam zamana yükseltilmesi ve orantılı ücret artışı hallerinde yeni çalışma izni aranmayabilir. Bununla birlikte İş Kanunu'ndaki belirli koruyucu hükümler çerçevesinde çalışma şartlarının değişmesi durumunda da yeni çalışma izni gerekmeyebilir.
Tek İzin Kapsamında İş Kaybı ve Bildirim Yükümlülükleri
Tek izin sahibi yabancı kararda belirtilen koşullar dışında başka bir işveren için çalışamaz. Yabancının iş kaybı durumunu 15 gün veya 15 iş günü içinde voivode makamına bildirmesi gerekir; başka bir işveren için çalışılmak isteniyorsa yeni başvuru yapılması zorunludur. İşveren de tek izin sahibi yabancının işini kaybetmesi durumunu 15 iş günü içinde idareye bildirmekle yükümlüdür.
İş kaybının süresinde bildirilmemesi halinde yeni başvuru reddedilebilir ve mevcut tek iznin geri alınması süreci başlatılabilir. Ayrıca tek izin sahiplerinin işveren değişikliği başvurularında işsiz geçen sürenin 3 ayı aşması ret sebebi teşkil edebilir.
Tek İzin Karar Değişikliği Başvurusu ve İdari Uygulamalar
Tek izin sahiplerinin işveren değişikliği başvurusunu olayın doğmasından itibaren 15 iş günü içinde yapması gerekmektedir. Tek izin değişiklik başvurusunun kural olarak 60 gün içinde sonuçlandırılması öngörülmüş olup, ret veya usule son verme kararlarına karşı 14 gün içinde Şef Urząd do Spraw Cudzoziemców makamına itiraz hakkı bulunur.
1 Haziran 2025 sonrasında verilen kararlar bakımından idari uygulamada farklılıklar bulunmaktadır. Bir uygulamada, 1 Haziran 2025'ten itibaren verilen kararlarda yalnızca geçerlilik süresi ve ücret yazdığından karar değişikliği aranmayacağı ve bu prosedürün 31 Mayıs 2025'e kadar verilmiş eski kararlara özgü olduğu kabul edilirken; diğer bir idari uygulamada işveren değişikliği, pozisyon değişikliği veya ücret düşüşü hallerinde değişiklik başvurusunun derhal yapılması gerektiği, aksi takdirde eski karardaki koşullardan farklı şartlarda çalışmanın hukuka aykırı sayılacağı ve yeni işveren için en azından değişiklik veya yeni başvuru yapılması gerektiği belirtilmektedir.
Beyan Usulü, Mevsimlik Çalışma ve Muafiyet Halleri
İş verme beyanı usulü belirli ülkeler için 24 aya kadar çalışmaya imkan tanımakta olup işverenin merkez veya yerleşim yerine göre yetkili ilçe iş ofisince yürütülür; işveren değişikliğinde yeni beyan veya çalışma izni gerekir. Mevsimlik çalışma izni ise takvim yılı içinde en fazla 9 ay için verilir. Uzatma başvurusu inceleme aşamasındayken yabancı aynı işveren yanında tüm bekleme süresince, yeni işveren yanında ise en fazla 30 gün çalışabilir.
İşgücü piyasasına tam erişimi bulunan muafiyet sahipleri, kalıcı oturum veya uzun dönem AB mukimleri ile Polonya'daki tam zamanlı lise, üniversite veya doktora mezunları bakımından işveren değişikliğinde tek izin rejiminin getirdiği işveren bağlılığı kısıtlamaları uygulanmaz.
Tek izin sahibi yabancı iş kaybını ne kadar sürede bildirmelidir?
Tek izin sahibi yabancı iş kaybı durumunu 15 gün veya 15 iş günü içinde voivode makamına bildirmekle yükümlüdür; bildirim yapılmaması iznin geri alınmasına ve yeni başvurunun reddine sebep olabilir.
Mevsimlik çalışma izninde yeni işverene geçiş süreci nasıl işler?
Mevsimlik çalışma izni takvim yılı içinde en fazla 9 ay için verilir; uzatma başvurusu incelenirken çalışan eski işvereninde tüm bekleme süresince, yeni işveren yanında ise en fazla 30 gün çalışabilir.
Klasik çalışma izni süresi dolduğunda eski usul uzatma yapılabilir mi?
1 Haziran 2025 tarihinden itibaren klasik çalışma izni uzatma usulü kaldırılmış olup, aynı işveren ve aynı pozisyon için dahi süre bitiminde yeni çalışma izni başvurusu zorunlu kılınmıştır.
Tek izin değişiklik başvurusunun karara bağlanma ve itiraz süresi nedir?
Tek izin değişiklik başvurusunun kural olarak 60 gün içinde sonuçlandırılması öngörülmüş olup, ret veya usule son verme kararlarına karşı 14 gün içinde Şef Urząd do Spraw Cudzoziemców nezdinde itiraz edilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy