Vatandaşlık Başvurusunda Dil Yeterliliği ve Temel Şartlar
British Nationality Act 1981 Schedule 1 çerçevesinde, naturalisation yoluyla Birleşik Krallık vatandaşlığı kazanmak isteyen kişilerin yeterli düzeyde İngilizce, Galce veya İskoç Galcesi bilgisine sahip olmaları ve Birleşik Krallık'taki yaşam hakkında yeterli bilgi göstermeleri gerekir. Dil yeterliliği koşulu kural olarak 18 yaş ve üzerindeki kişilerden aranır. Britanya vatandaşı eş üzerinden yapılan naturalisation başvurularında da dil yeterliliğinin karşılanması zorunludur. Dil şartı ile Birleşik Krallık'taki yaşam bilgisi (Life in the UK) şartı birbirinden bağımsız iki ayrı gerekliliktir; bunlardan birinin karşılanması diğerini kendiliğinden sağlamaz. Özellikle European Union Settlement Scheme (EUSS) kapsamında süresiz oturum almış kişilerin, yerleşim sürecinde dil ve yaşam şartını tamamlamamış olabileceği dikkate alınarak, vatandaşlık başvurusu öncesinde bu gereklilikleri ayrıca yerine getirmeleri zorunludur.
Asgari Dil Seviyesi ve Onaylı Sınavlar
Vatandaşlık başvurularında kabul edilen asgari İngilizce yeterlilik standardı CEFR çerçevesinde en az B1 düzeyidir. Başvuru amacıyla girilecek Güvenli İngilizce Dil Testinin (SELT) dinleme ve konuşma (speaking and listening) odaklı olması aranır. Onaylı sınav sağlayıcıları arasında Pearson, Trinity College London, IELTS SELT Consortium ve LanguageCert yer almaktadır. Dil sınavı sonuçları genel kural olarak 2 yıl süreyle geçerlidir. 6 Nisan 2015 tarihinden sonra alınan testlerde fiziki belge sunulması normalde gerekmemekle birlikte, benzersiz referans numarasının (unique reference number) başvuru formunda belirtilmesi zorunludur; bu referans numarasının eklenmemesi başvurunun reddedilmesine yol açabilir. Bununla birlikte, süresiz oturum (ILR) başvurusunda B1 düzeyini başarıyla kanıtlamış olan kişilerin vatandaşlık aşamasında bu şartı yeniden sınava girerek kanıtlaması gerekmez.
Akademik Dereceler ve Diploma Denkliği Usulü
Dil yeterliliği koşulu, sınav yerine akademik nitelikler sunularak da belgelenebilir. Birleşik Krallık bünyesinde İngilizce öğretilmiş veya araştırılmış lisans, yüksek lisans ya da doktora düzeyindeki akademik dereceler kabul edilmekte ve ilgilinin derece sertifikasını sunması aranmaktadır. Buna karşılık mesleki veya meslek edindirme (vocational) dereceleri otomatik olarak kabul edilmez; lisans ön koşulu aramayan profesyonel diplomalar da dil yeterliliği şartı için geçerli sayılmaz. Diploma belgesinin kaybedilmiş olması ya da henüz düzenlenmemiş bulunması halinde resmi transkript veya mezun olunan üniversiteden temin edilen resmi bir yazı alternatif kanıt olarak sunulabilir. Üniversiteden alınacak resmi yazıda belgenin neden yeniden verilemediği veya ne zaman düzenleneceği açıklanmalı; ilgilinin adı, derece türü ve ödül tarihi gibi bilgiler yer almalıdır. Birleşik Krallık dışındaki kurumlardan alınan İngilizce eğitim derecelerinde ise Ecctis değerlendirmesi zorunludur. Bu çerçevede eğitimin Birleşik Krallık lisans veya üzeri seviyeye denkliğini gösteren AQUALS teyidi ile öğretim dilinin İngilizce olduğunu belgeleyen ELPS teyidinin alınması gerekir.
Yaş, Ülke ve Sağlık Sebebiyle Muafiyet Koşulları
Belirlenmiş çoğunluğu İngilizce konuşan ülke vatandaşları dil sınavına girme yükümlülüğünden muaftır; ancak Life in the UK şartını yerine getirme yükümlülüğü devam eder. İrlanda vatandaşlığı ise yalnızca vatandaşlık (citizenship) başvuruları bakımından çoğunluğu İngilizce konuşan ülkeler listesinde düzenlenmiştir. Yaş ölçütü gereğince 65 yaş ve üzerindeki kişiler dil şartından muaftır. Ayrıca uzun süreli ve kalıcı bir fiziksel veya zihinsel durumu bulunan kişiler de muafiyetten yararlanabilir. Sağlık temelli muafiyet için hekim tarafından doldurulmuş muafiyet formu ile güncel orijinal tıbbi raporların sunulması gerekir. Ancak fiziksel veya ruhsal rahatsızlıklar her durumda muafiyet sağlamaz; yalnızca şartın yerine getirilmesini kalıcı biçimde engelleyen hallerde istisna tanınabilir, geçici stres veya depresyon kural olarak yeterli görülmez. Öte yandan, yerleşim (settlement) aşamasında sağlık gerekçesiyle muaf tutulmuş olmak bu hakkı vatandaşlık başvurusuna otomatik olarak aktarmaz; muafiyet formunun vatandaşlık başvurusunda yeniden sunulması zorunludur.
Süresiz oturum alırken B1 dil şartını sağlayanların yeniden sınava girmesi gerekir mi?
Süresiz oturum başvurusunda B1 CEFR düzeyinde dil yeterliliğini başarıyla kanıtlamış olan kişilerin vatandaşlık aşamasında yeniden sınava girmesi gerekmez.
Lisans diploması kayıp olan kişiler dil yeterliliğini nasıl kanıtlayabilir?
Orijinal diploma belgesi kayıpsa veya henüz düzenlenmemişse resmi transkript ya da mezun olunan üniversiteden temin edilen gerekçeli resmi yazı alternatif kanıt olarak sunulabilir.
Çoğunluğu İngilizce konuşan ülke vatandaşları Life in the UK sınavından muaf mıdır?
Çoğunluğu İngilizce konuşan ülke vatandaşları dil sınavından muaf olmakla birlikte Life in the UK şartını ayrıca yerine getirmekle yükümlüdür.
Yerleşim aşamasında alınan sağlık muafiyeti vatandaşlık için kendiliğinden geçerli midir?
Yerleşim aşamasında tanınan sağlık muafiyeti vatandaşlık başvurusuna otomatik aktarılmaz; muafiyet formunun vatandaşlık başvurusunda yeniden sunulması zorunludur.
Geçici sağlık sorunları dil şartından muafiyet sağlar mı?
Fiziksel veya zihinsel rahatsızlıklar her durumda muafiyet sağlamaz; yalnızca şartın yerine getirilmesini kalıcı biçimde engelleyen durumlar dikkate alınır, geçici stres veya depresyon gibi haller normal olarak yeterli sayılmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy