Birleşik Krallık vatandaşlık hukukunda soybağı üzerinden vatandaşlık iktisabı; ilgilinin doğum tarihi, doğum yeri, ebeveynin vatandaşlığı elde ediş biçimi ve ebeveynlerin evlilik bağına göre şekillenir. Doğumla birlikte kendiliğinden vatandaşlık hakkı kazananlar için ayrıca bir vatandaşlık başvurusu yapılması gerekmeyip pasaport başvurusu ya da statü teyidi yeterli olabilirken, otomatik hak sahibi olmayan kişilerin kayıt mekanizmasını işletmesi gerekir.
Tek Nesil Sınırı ve Soybağı Statüsünün Ayrımı
British Nationality Act 1981 düzenlemeleri uyarınca Birleşik Krallık dışındaki ülkelerde dünyaya gelen çocuklara Britanya vatandaşlığı normal şartlarda yalnızca bir nesil boyunca kendiliğinden aktarılır. Kanunun 2 ve 14. bölümleri çerçevesinde soybağı yoluyla elde edilen vatandaşlık statüsü kural olarak takip eden kuşaklara kendiliğinden geçmez.
Yurt dışında doğan bir çocuğa soybağıyla vatandaşlık aktarımı, ebeveynin vatandaşlık statüsüne bağlıdır. Britanya vatandaşlığını kendi başvurusuyla kazanmış olan yahut Birleşik Krallık topraklarında doğmuş ya da evlat edinilmiş ebeveynler, bu statüleri sayesinde ülke dışında doğan çocuklarına soybağı üzerinden vatandaşlık aktarabilir.
Doğum Tarihlerine Göre Otomatik Hak ve Medeni Durum Şartları
1 Temmuz 2006 ve sonrasında Birleşik Krallık sınırları haricinde doğanlar bakımından; doğum tarihinde anne veya babadan en az birinin Britanya vatandaşı olması ve bu ebeveynin Birleşik Krallık'ta doğmuş, evlat edinilmiş, kendi başvurusuyla vatandaşlık almış veya doğum anında Crown service görevinde bulunması durumunda vatandaşlık kendiliğinden kazanılabilir.
1 Temmuz 2006 sonrası doğumlarda biyolojik Britanya vatandaşı baba ile annenin evli bulunmaması ya da annenin doğum esnasında bir başkasıyla evli olması hâlinde otomatik vatandaşlık hakkı doğmayabilir. Bu tür durumlarda hak kaybını gidermek üzere UKF formu üzerinden kayıt başvurusu yapılması mümkündür.
1 Ocak 1983 ile 30 Haziran 2006 tarihleri arasında ülke dışında doğan kişilerin Britanya vatandaşı baba üzerinden kendiliğinden vatandaş kabul edilebilmesi için kural olarak ebeveynlerin evli olması aranmıştır. Evlilik şartının sağlanamaması sebebiyle otomatik vatandaşlığı elde edemeyen kişiler, yürürlükteki telafi edici kayıt düzenlemeleri ve UKF başvurusu kanalıyla başvuru hakkına sahiptir.
1 Ocak 1983 öncesi doğumlarda ise yurt dışında dünyaya gelenlerin babaları üzerinden otomatik vatandaşlık kazanabilmesi, babanın annenin resmi eşi olmasına ve o tarihte vatandaşlığı aktarabilir konumda bulunmasına bağlanmıştır.
Tarihsel Eşitsizlikleri Giderici Telafi ve Kayıt Yolları
Eski vatandaşlık rejiminde yer alan cinsiyete dayalı kısıtlamalar nedeniyle 1 Ocak 1983 tarihinden önce yurt dışında doğup Britanya vatandaşı annesi üzerinden vatandaşlık kazanamamış kişilere, kanundaki eşitsizliği gidermek amacıyla British Nationality Act 1981 Section 4C uyarınca kayıt hakkı tanınmıştır. Section 4C kapsamında yapılan telafi kayıtları sonucunda elde edilen vatandaşlık soybağıyla (by descent) statüsündedir.
Ebeveynlerin evlilik bağı taşımaması sebebiyle otomatik hak kazanamayan ancak anne ile biyolojik Britanya vatandaşı babanın evli bulunması varsayımında kendiliğinden vatandaş olacak kişiler UKF prosedürüyle kayıt başvurusunda bulunabilir. British Nationality Act 1981 Section 4F ve Section 4G kapsamındaki telafi kayıtlarında kazanılacak vatandaşlığın soybağıyla sınırlı olup olmayacağı, ilgilinin normal şartlarda hangi yasal hükme göre otomatik vatandaş olması gerektiğine göre belirlenir.
British Nationality Act 1981 Section 4L maddesi ise mevzuattaki tarihsel adaletsizlikler, kamusal hatalar veya istisnai kişisel koşullar sebebiyle vatandaşlık hakkını elde edemeyen ve bu engeller olmasaydı vatandaş olabileceğini kanıtlayan kişilere telafi edici kayıt imkânı sunar.
Çocukların Kaydı ve Kuşaklar Arası Aktarım Seçenekleri
Ebeveyni soybağı yoluyla vatandaş olan ve Birleşik Krallık dışında dünyaya gelen bir çocuk, British Nationality Act 1981 Section 3(2) hükmü uyarınca vatandaşlığa kaydedildiğinde yine soybağı (by descent) statüsü kazanır. Buna karşılık, aynı kanunun Section 3(5) maddesi kapsamında gerekli yasal şartları tamamlayarak kaydedilen çocuklar soybağı sınırlamasına tabi olmayan (otherwise than by descent) statüde vatandaşlık kazanabilir.
Section 3(2) müracaatlarında genellikle ebeveynin doğumdan önceki üç yıllık Birleşik Krallık bağlantısı ve büyük ebeveyn soy hattı incelenir. Section 3(5) yolunda ise çocuğun ve ebeveynlerin Birleşik Krallık'ta fiilen yaşamış olması ve ikamet geçmişi aranır.
British Indian Ocean Territory sınırlarında doğmuş kişilerin doğrudan soyundan gelenler için 23 Kasım 2022 tarihinde yürürlüğe giren özel bir soybağı vatandaşlık rotası oluşturulmuştur.
Kayıt Başvurularında Usul Kuralları ve Tören Şartı
Britanya vatandaşlığı kayıt süreçlerinde çevrim içi başvuru yapılarak UKVCAS üzerinden biyometri randevusu alınması, başvuru belgelerinin yüklenmesi veya taratılması usulü uygulanır.
Vatandaşlık kayıt başvurularında ve özellikle on yaş ve üzerindeki çocuk başvurucular bakımından iyi hâl (good character) değerlendirmesi yapılır. Başvuru hakkında karar verildiği tarihte on sekiz yaşını doldurmuş olan kişilerin vatandaşlık törenine katılmaları zorunludur.
Yurt dışında doğan her çocuğa Britanya vatandaşlığı otomatik geçer mi?
Hayır, Britanya vatandaşlığı yurt dışında doğan çocuklara normal şartlarda yalnızca bir nesil boyunca otomatik aktarılır ve soybağı yoluyla vatandaş olan ebeveynin statüsü kural olarak sonraki kuşağa kendiliğinden geçmez.
Evlilik dışı doğan çocuklar Britanya vatandaşlığı alabilir mi?
Evet, biyolojik babanın Britanya vatandaşı olduğu ancak anneyle evlilik bağının bulunmadığı hâllerde telafi edici kayıt hükümleri ve UKF prosedürü kapsamında vatandaşlık başvurusu yapılabilir.
1983 öncesinde Britanyalı anneden doğanlar hangi statüde vatandaş olur?
1 Ocak 1983 öncesinde yurt dışında doğup annesi üzerinden vatandaşlık alamayan kişiler British Nationality Act 1981 Section 4C uyarınca kayıt yaptırabilir ve bu yolla kazanılan vatandaşlık soybağıyla (by descent) niteliğindedir.
Section 3(2) ile Section 3(5) kayıt yolları arasındaki temel fark nedir?
Section 3(2) kaydı sonucunda çocuk soybağıyla statü kazanırken, fiili ikamet şartını içeren Section 3(5) kaydı sonucunda çocuk soybağı kısıtlaması taşımayan statüde vatandaşlık iktisap edebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy