İcra ve İflas Kanunu’nda Düzenlenen Suçlar

İcra ve İflas Suçlarının Amacı ve Genel Hukuki Çerçevesi

İcra ve İflas Kanunu kapsamında düzenlenen ceza hükümleri, borcunu ödeyemeyen kişiyi salt bu durumundan ötürü cezalandırma amacı taşımaz. Bu suç tiplerinin temel gayesi, icra ve iflas düzeninin sağlıklı işleyişini temin etmek ve alacaklıların haklarını sistemsel düzeyde güvence altına almaktır.

İcra ve iflas suçları genel olarak kamu davası niteliği gösterir. Suçun unsurları, manevi unsur, iştirak ve teşebbüs gibi kurumlar bakımından Türk Ceza Kanunu'nun genel hükümleri tatbik edilirken; suçun tanımı, fail, mağdur ve korunan hukuki değer yönünden İcra ve İflas Kanunu hükümleri belirleyicidir.

İcra ve iflas suçlarının bir kısmı şikâyete bağlı, bir kısmı ise resen soruşturulan niteliktedir. Yaptırım olarak kanunda hapis cezası, adli para cezası veya bazı hâllerde her ikisi birlikte öngörülmüştür.

Alacaklıyı Zarara Sokmak Maksadıyla Mevcudu Eksiltme Suçu

Haciz yolu ile takip talebinden sonra veya bu talepten önceki iki yıl içinde borçlunun alacaklısını zarara sokmak maksadıyla mallarını mülkünden çıkarması, telef etmesi, kıymetten düşürmesi, gizlemesi, muvazaa yoluyla başkasının üzerine geçirmesi veya asıl olmayan borçlar ikrar ederek mevcudunu suni surette eksiltmesi cezai yaptırıma bağlanmıştır. Bu fiiller sebebiyle borçlu aleyhine aciz belgesi alındığı veya alacaklı alacağını alamadığını ispat ettiği takdirde, İcra ve İflas Kanunu'nun 331. maddesinin birinci fıkrası uyarınca borçlu altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır; suçun takibi alacaklının şikâyetine bağlıdır.

İflas takibinden veya doğrudan doğruya iflas hâllerinde iflas talebinden önce mevcudunu suni surette eksiltme fiillerini işleyen borçlu hakkında da, bu fiiller başka bir suç oluştursa dahi İcra ve İflas Kanunu'nun 331. maddesinin birinci fıkrası hükümleri uygulanır. Aynı şekilde konkordato mühleti veya iflasın ertelenmesi talebinden önceki iki yıl içinde ya da konkordato mühleti talebi veya iflasın ertelenmesi süresinden sonra mevcudunu suni surette eksilten borçlu hakkında da bu cezai hükümler tatbik edilir.

Taşınmaz rehni kapsamında bulunan eklentinin rehin alacaklısına zarar vermek kastı ile taşınmaz dışına çıkarılması hâlinde, eklentinin zilyedi alacaklının şikâyeti üzerine iki yıldan dört yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Borçlunun takip öncesinde veya sonrasında alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla malvarlığını devretmesi, muvazaalı devirler yapması veya hacizden haberdar olmasına rağmen mallarını saklaması cezai sorumluluk yaratabilir. Bu tür iddialar tasarrufun iptali davası ile ceza yargılamasında eşzamanlı gündeme gelebilir.

Gerçeğe Aykırı Mal Beyanı ve Hakikate Aykırı Beyan Suçu

İcra takibi sürecinde istenen beyanı hakikate aykırı surette yapan kimse, İcra ve İflas Kanunu'nun 338. maddesinin birinci fıkrası uyarınca alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Gerçeğe aykırı mal beyanı suçunun oluşabilmesi için borçlunun kasta dayalı davranması aranır; borçlu malvarlığını gizlediğini bilerek ve isteyerek bildirmelidir. Basit unutmalar veya taksirle yapılan eksik beyan gibi hâller çoğu durumda suç kapsamında değerlendirilmez; ancak somut olayın özellikleri belirleyicidir.

Aciz Vesikası Sonrası Borçlunun Gelirini Yatırma Yükümlülüğü ve Tazyik Hapsi

Hakkında aciz vesikası alınmış borçlunun asgari ücretin üstünde bir geçim sürdürdüğü, aciz vesikası hamili alacaklının müracaatıyla aciz vesikasına bağlanmasından itibaren en geç beş yıl içinde sabit olursa; borçlu, asgari ücretin üstünde kalan gelirlerinden icra mahkemesinin dörtte birden az olmamak üzere tespit edeceği kısmını mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren en geç bir ay içinde ve borç ödeninceye kadar her ay icra dairesine yatırmakla yükümlüdür. Bu mükellefiyeti yerine getirmeyen borçlu hakkında bir yıla kadar tazyik hapsine karar verilir.

Hapsin tatbikine başlandıktan sonra borçlu borcun tamamını veya o tarihe kadar icra veznesine yatırmak zorunda olduğu meblağı öderse tahliye edilir; ödemelerini tekrar keserse hakkında tazyik hapsine yeniden karar verilir. Bir borçtan dolayı tazyik hapsinin toplam süresi bir yılı geçemez.

Borçlunun nafaka borçluları dâhil üçüncü kişilerden yardım görmesi, asgari ücretin üstünde eline geçen para ve menfaatlerin icra mahkemesince belirlenecek kısmını icra veznesine yatırma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Bu hükmün tatbikini birden fazla aciz vesikası hamili alacaklı talep etmiş ise, alacaklılar talep tarihi sırasıyla öncelik hakkına sahip olur.

Takip Sürecine, Resmi Kayıtlara ve İhaleye Müdahale Fiilleri

Borçlu veya üçüncü kişilerin icra memurunun haciz işlemlerini engellemesi, kapıyı açmaması, eşyaları saklaması, görevli memuru tehdit etmesi veya haczedilecek malı ortadan kaldırması icra suçları kapsamında ceza yaptırımıyla karşılaşılabilecek fiiller arasındadır.

İcra dairelerinde bulunan takip dosyalarının, tutanakların, evrakın veya bilgisayar kayıtlarının kısmen veya tamamen yok edilmesi, tahrif edilmesi, gizlenmesi veya değiştirilmesi İcra ve İflas Kanunu kapsamında suç oluşturabilir. Cebri icra satışlarının güvenliği kapsamında ise kanunen icra ihalesine katılması yasaklanan kişilerin dolaylı da olsa ihaleye katılması suç teşkil edebilir.

Mahkeme veya icra dairesi tarafından borçludan ya da üçüncü kişilerden talep edilen belgelerin haklı bir neden gösterilmeksizin ibraz edilmemesi de cezai sorumluluk doğurabilecek fiiller arasında sayılmaktadır.

Taksiratlı İflas ile Defter ve Belge Suçları

İcra ve İflas Kanunu'nun 310. maddesi, taksiratlı müflisi tanımlamaktadır. Buna göre; ziyanları için makul sebepler gösteremeyen, ev masrafları hadden fazla olan, kumar ya da borsa işlemlerinde külliyetli para harcayan, mali durumunu gizleyerek önemli miktarda veresiye mal alıp borçlanan, ticaret defterlerini hiç tutmayan veya kanunun öngördüğü şekilde tutmayan, mevcudundan çok fazla mebaliğ için senet imzalayan, iflas takibi sırasında mazeretsiz çağrıya uymayan, işlerini terk ederek kaçan ya da kanundaki diğer koşulları sağlayan müflis, taksiratlı sayılır ve Türk Ceza Kanunu'na göre cezalandırılır.

Borçlu veya yetkili kişilerin ticari defterleri ve belgeleri kasten yok etmesi, saklaması, gizlemesi, içeriklerini değiştirmesi veya sahte kayıt oluşturması da İcra ve İflas Kanunu kapsamında suç oluşturur.

Konkordato Sürecinde Hileli Davranış

Konkordato mühleti elde etmek veya konkordato ya da yeniden yapılandırma projesini tasdik ettirmek amacıyla hileli tutum ve davranışlarıyla alacaklıları, komiseri, ara dönem denetçisini veya yetkili memuru hataya düşüren ya da konkordato projesine uymayarak kasten zarara sebebiyet veren borçlu, İcra ve İflas Kanunu'nun 334. maddesi uyarınca ilgilinin şikâyeti üzerine altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Tüzel Kişi Bünyesinde İşlenen Suçlarda Sorumluluk

İcra ve İflas Kanunu'nda yazılı suçların bir tüzel kişinin iş ve işlemleri sırasında işlenmesi durumunda ceza; tüzel kişinin müdürleri, temsilcileri, vekilleri, tasfiye memurları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri ya da denetçi ve müfettişlerinden fiili bizzat işlemiş olan kişi hakkında hükmolunur.

Yargılama Usulü, Görevli Mahkeme ve Şikâyet Süreleri

İcra ve İflas Kanunu'nun 346. maddesi gereğince, kanun hükümlerine göre disiplin veya tazyik hapsine icra mahkemesi karar verir ve Kanun'un On Altıncı Babında yer alan suçlarla ilgili davalara icra mahkemesinde bakılır. İcra mahkemesinin görevine giren bu işler, diğer mahkemelerde görülen ceza davaları ile birleştirilemez.

İcra ve İflas Kanunu'nun On Altıncı Babında düzenlenen fiillerden dolayı şikâyet hakkı, Kanun'un 347. maddesi uyarınca fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Şikâyete tabi fiillerde sürenin kaçırılması hâlinde ceza soruşturması yürütülemez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy