Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması ve Temel Şartları
Sanığa isnat edilen suçtan dolayı yürütülen yargılama neticesinde belirlenen cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis yahut adli para cezası olması hâlinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya tabi suçlara ilişkin yasal kurallar bu uygulamada saklı tutulmuştur. Bu kurumdan faydalanabilmek için sanığın geçmişte kasıtlı bir suçtan dolayı kesinleşmiş mahkûmiyetinin bulunmaması temel şarttır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 231Kaynağı aç
esaslara göre duruşma tutanağına geçirilen hüküm fıkrası okunarak gerekçesi ana
çizgileriyle anlatılır.
(2) Hazır bulunan sanığa ayrıca başvurabileceği kanun yolları, mercii ve
süresi bildirilir.
(3) Beraat eden sanığa, tazminat isteyebileceği bir hâl varsa bu da
bildirilir.
(4) Hüküm fıkrası herkes tarafından ayakta dinlenir.
(5) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Sanığa
yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya
daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler
saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler
hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.
(6) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;[77]
a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve
davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda
kanaate varılması,
c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade,
suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi,
gerekir.
(7) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Açıklanmasının
geri bırakılmasına karar verilen hükümde, mahkûm olunan hapis cezası
ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez.
(8) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi hâlinde sanık, beş yıl
süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Denetim süresi içinde, kişi hakkında
kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına
karar verilemez. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak üzere mahkemenin
belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri olarak;
a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması hâlinde, meslek veya sanat
sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine,
b) Bir meslek veya sanat sahibi olması hâlinde, bir kamu kurumunda veya
özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında
ücret karşılığında çalıştırılmasına,
c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam etmek
hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü yerine
getirmesine,
karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur.
(9) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Altıncı
fıkranın (c) bendinde belirtilen koşulu derhal yerine getiremediği takdirde;
sanık hakkında mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık
taksitler hâlinde ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilir.
(10) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15
md.) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli
serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde,
açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı
verilir.
(11) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Denetim
süresi içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine
ilişkin yükümlülüklere aykırı davranması hâlinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak
mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu
değerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz
edilmemesine ya da koşullarının varlığı hâlinde hükümdeki hapis cezasının
ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir
mahkûmiyet hükmü kurabilir. Açıklanan veya yeni kurulan hükme itiraz
edilebilir. İtiraz mercii ancak bu fıkradaki koşullarla sınırlı olarak bir
değerlendirme yapabilir.
(12) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) 272 nci maddenin
üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri
bırakılması kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye
mahkemesi tarafından verilen kararlar hakkında 286 ncı madde
hükümleri uygulanır. 272 nci maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı
kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının ilk derece
mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmesi
hâlinde temyiz yoluna gidilebilir. İstinaf ve temyiz yolunda karar ve hüküm,
usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir.
(13) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Hükmün
açıklanmasının geri bırakılması kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir.
Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak
Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, bu maddede
belirtilen amaç için kullanılabilir.
(14) (Değişik:2/3/2024-7499/15 md.) Bu maddenin hükmün
açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümleri, Anayasanın 174 üncü
maddesinde koruma altına alınan inkılâp kanunlarında yer alan suçlarla ilgili
olarak uygulanmaz.
Hükmün gerekçesi ve hüküm fıkrasının içereceği hususlar
Mahkemenin hükmün açıklanmasını geri bırakabilmesi için sanığın kişisel nitelikleri ile duruşma sürecindeki tutum ve davranışları değerlendirilerek ileride yeniden suç işlemeyeceği yönünde kanaat edinilmesi gerekir. Ayrıca suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade edilmesi, suçtan önceki hâle getirilmesi veya tazminat yoluyla tamamen karşılanması zorunludur.
Kararın Hukuki Niteliği ve Zararın Taksitle Karşılanması
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verildiğinde, eşya veya kazanç müsaderesine ilişkin tedbirler haricinde, mahkemece tesis edilen hüküm sanık yönünden hiçbir hukuki sonuç doğurmaz. Açıklanması geri bırakılmış hükümde yer alan hapis cezasının ertelenmesi ya da cezanın kısa süreli olması gerekçesiyle seçenek yaptırımlara dönüştürülmesi kanun gereği mümkün değildir.
Suç sebebiyle kamuda veya mağdurda oluşan zararın derhal tek seferde karşılanamaması hâlinde de yasal bir olanak tanınmıştır. Sanığın söz konusu zararı denetim süresi boyunca aylık taksitlerle ödeyerek eksiksiz biçimde gidermesi kaydıyla da hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir.
Denetim Süresi, Uygulanabilecek Tedbirler ve Zamanaşımı
Hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilen sanık beş yıl süreli denetim sürecine tabi tutulur. Bu beş yıllık zaman dilimi devam ederken kişi hakkında kasıtlı bir fiilden ötürü ikinci bir kez hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemez. Denetim süresi boyunca dava zamanaşımının işlemesi durur.
Denetim süresi zarfında mahkeme, bir yılı geçmemek koşuluyla sanık hakkında belirli serbestlik yükümlülüklerine hükmedebilir. Bu kapsamda kişinin meslek veya sanat edinmesi için eğitim programına yönlendirilmesi, meslek sahibi ise gözetim altında ücret mukabili çalıştırılması, belirli yerlere gitmekten yasaklanması ya da belirlenen yerlere devam etmesi gibi tedbirler uygulanabilir.
Denetim Süresinin Sonuçları, Hükmün Açıklanması ve İtiraz Yolu
Sanık beş yıllık denetim sürecini kasten yeni bir suç işlemeden ve mahkemece kararlaştırılan tedbirlere uygun davranarak tamamladığında, açıklanması ertelenmiş bulunan ceza hükmü ortadan kaldırılarak davanın düşmesine hükmedilir.
Sanığın denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemesi ya da yükümlülüklere riayet etmemesi durumunda mahkeme geri bıraktığı hükmü açıklar. Bununla birlikte, sadece yükümlülüklerini yerine getirememiş olan sanık bakımından mahkemeye takdir hakkı tanınmıştır; yargı mercii failin durumunu gözeterek belirlenen yaptırımın yarısına kadar olan kısmının infaz edilmemesine, yasal koşullar oluştuğunda hapsin ertelenmesine yahut seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar verip farklı bir mahkûmiyet hükmü tesis edebilir.
Mahkemece sonradan açıklanan veya yükümlülüklere uyulmaması üzerine yeniden kurulan bu mahkûmiyet hükmüne karşı itiraz yoluna başvurulabilir. İtiraz merciinin denetim yetkisi ise yalnızca kanun maddesinde belirtilen sınırlı koşullar çerçevesinde geçerlidir.
Kanun Yolu, Özel Adli Kayıtlar ve Uygulama Dışı Suçlar
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı, Ceza Muhakemesi Kanununun 272 nci maddesinin üçüncü fıkrası saklı tutulmak kaydıyla istinaf kanun yoluna başvurulabilir. İstinaf ve temyiz denetiminde karar ile hüküm, hem usul hem de esas bakımından hukuka aykırılıklar çerçevesinde kapsamlı olarak incelenir. Bölge adliye mahkemesince verilen kararlarda Ceza Muhakemesi Kanununun 286 ncı maddesi uygulanır; kararın ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtayca verilmesi durumunda temyiz yolu açıktır.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları genel adli sicil kayıtlarından ayrı olarak bunlara özgü bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından talep edilmesi hâlinde maddede öngörülen amaç için kullanılabilir. Öte yandan, Anayasanın 174 üncü maddesiyle koruma altına alınmış olan inkılâp kanunlarında düzenlenen suçlar bakımından hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümleri uygulanamaz.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması için hangi ceza sınırı aranır?
Sanık hakkında yargılama neticesinde belirlenen cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması ve failin daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûmiyetinin bulunmaması gerekir.
Denetim süresinde yeniden suç işlenirse sonuç ne olur?
Beş yıllık denetim süresi içerisinde kasten yeni bir suç işlenmesi hâlinde mahkeme daha önce açıklanmasını ertelediği ceza hükmünü açıklar.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı hangi kanun yoluna başvurulur?
Ceza Muhakemesi Kanununun 272 nci maddesinin üçüncü fıkrası saklı kalmak üzere, bu karara karşı istinaf yoluna gidilebilir; inceleme usul ve esas hukuka aykırılıkları yönünden gerçekleştirilir.
Sonradan açıklanan veya yeni kurulan mahkûmiyet kararına karşı başvuru yolu nedir?
Denetim sürecinde yükümlülüklere aykırılık veya kasıtlı suç sebebiyle mahkemece açıklanan ya da yeniden oluşturulan mahkûmiyet hükmüne karşı itiraz yoluna başvurulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy