Çalışma İzni Muafiyeti Şartları ve Başvuru Usulü

Çalışma izni muafiyeti, yabancıların Türkiye'de çalışma izni bulunmaksızın çalışmalarına, ikamet etmelerine ve çoklu giriş çıkış yapabilmelerine imkan tanıyan resmi bir belgedir. Bu belge, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yalnızca mevzuatta öngörülen şartları taşıyan yabancılar adına düzenlenir.

Yasal Dayanak ve Muafiyetin Kapsamı

Çalışma izni muafiyetine ilişkin yasal çerçeve temel olarak 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ile ilgili yönetmeliklerde düzenlenmiştir. Bu düzenlemelerle bazı yabancıların kısa süreli veya özel nitelikteki faaliyetleri için çalışma izni alma zorunluluğu kaldırılmış olup Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 48. maddesinde sıralanan yabancı kişi grupları muafiyetten yararlanabilmektedir.

Muafiyet düzenlemesi yalnızca belirli faaliyetleri kapsar. Yabancının sürekli çalışma veya düzenli istihdam gibi durumlarda bulunması halinde çalışma izni alınması zorunludur.

Başvuru Yöntemi ve İbraz Edilecek Belgeler

Mevzuatta sayılan yabancı kişi grupları çalışma izninden kendiliğinden muaf sayılmaz. Kapsamdaki kişilerin muafiyet başvurusunda bulunması gerekmektedir. Başvurular e-muafiyet sistemi üzerinden elektronik ortamda yapılır.

Muafiyet başvurusu yapacak yabancı yurt içinde ise ve 99 ile başlayan Yabancı Kimlik Numarası bulunuyorsa sisteme e-Devlet üzerinden giriş yapar; kimlik numarası yoksa pasaport bilgileriyle giriş sağlanır. Yurt içinden yapılacak başvuruların yabancının Türkiye'ye girişinden itibaren 30 gün içinde yapılması şarttır ve bu süreden sonra yapılan başvurular reddedilir. Yabancı yurt dışında bulunuyorsa bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine müracaat ederek bir referans numarası alır ve sisteme bu numara ile giriş yapar.

Başvuru sırasında yabancıya ait biyometrik fotoğraf, geçerli pasaport veya pasaport yerine geçen belge ile eğitim ve varsa işyeri bilgileri ile bunlara ilişkin kanıtlayıcı belgelerin sisteme yüklenmesi zorunludur. Bunun yanında yabancının başvurduğu muafiyet türüne göre durumunu tevsik eden kanıtlayıcı belgelerin de iletilmesi gerekir.

Muafiyet Süresinin Belirlenmesi

Çalışma izni muafiyeti, Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 48. maddesinde öngörülen azami süreleri aşmamak kaydıyla yabancıların talep ettikleri süre kadar verilir. Düzenlenen çalışma izni muafiyetinin uzatılması mümkün değildir.

Başvurunun Reddi, İtiraz ve İptal Davası

Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 52. maddesi uyarınca; muafiyet tanınabilecek yabancılar arasında yer almayanların yaptığı, mevzuata veya uluslararası işgücü politikasına aykırı olan, süresi içinde yapılmayan ya da milli güvenlik, kamu düzeni veya kamu sağlığı açısından Türkiye'de çalışmasında sakınca görülen yabancılara ilişkin muafiyet başvuruları reddedilir.

39337 sayılı ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU UYGULAMA YÖNETMELİĞİ m. 52Kaynağı aç

MADDE 52 – (1) Çalışma izni muafiyeti
başvurusu bakımından;
a) Uluslararası işgücü politikasına uygun
olmayan,
b) Sahte veya yanıltıcı bilgi ve belgelerle
yapıldığı tespit edilen,
c) Diğer kanunlarda Türk vatandaşlarına
hasredilen iş ve meslekler için yapılan,
ç) Adına çalışma izni muafiyeti başvurusu
yapılan yabancının muafiyet kapsamında olmadığı anlaşılan,
d) Türkiye’ye girmelerine izin verilmeyecek, vize
verilmeyecek veya sınırdışı etme kararı alınmış yabancılardan olduğu
İçişleri Bakanlığınca bildirilen yabancılara ilişkin olan,
e) Milli güvenlik, kamu düzeni veya kamu sağlığı
açısından Türkiye’de çalışmasında sakınca görülen yabancılara ilişkin olan,
f) Dışişleri Bakanlığının uygun görüşü olması
durumu hariç, Türkiye Cumhuriyetinin tanımadığı veya diplomatik ilişkisinin
bulunmadığı ülke vatandaşları için yapılan,
g) 48 inci maddenin birinci fıkrasının (ö) bendi
kapsamında çalışma izni muafiyeti alarak çalışan yabancıların yurt içinden
aynı statüde olmayan bir işverene bağlı çalışmak üzere yaptıkları,
ğ) 49 uncu maddenin üçüncü fıkrasında düzenlenen
sürenin dolmasından sonra yapılan,
h) 53 üncü maddenin birinci fıkrasında öngörülen
süreler dolmadan yapılan,
ı) Ek bilgi veya belge talebinin
gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı,
i) Kanun ve bu Yönetmelikte düzenlenen hükümlere
aykırı olarak yapılan,
başvurular reddedilir.
Çalışma izni muafiyetine ilişkin diğer
hususlar

Başvurunun reddedilmesi halinde ilgili yabancı, ret bildiriminin kendisine tebliğinden itibaren 30 gün zarfında e-muafiyet sistemi vasıtasıyla idari itiraz yoluna başvurabilir. İdari itiraz yoluna gidilmeksizin, ret bildirimini takip eden günden itibaren 60 günlük yasal süre içinde doğrudan iptal davası açılması da mümkündür. İdari itiraz yolunun tercih edildiği ve bu itirazın olumsuz sonuçlandığı durumlarda da ret işlemine karşı iptal davası ikame edilebilir.

Muafiyet başvurusu reddedilen yabancının yeniden başvuruda bulunabilmesi için ret kararının tebliğinden itibaren 12 aylık bekleme süresi geçerlidir. Bu kuralın istisnası olarak sınır ötesi hizmet sunucularının bekleme süresi 6 ay olarak uygulanır.

Muafiyetin İptali Halleri ve Yaptırımlar

Çalışma izni muafiyeti, yabancının veya işverenin talebi üzerine iptal edilebilir. Bunun yanında Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 56. maddesinde düzenlenen hallerde muafiyet idarece iptal edilir. Yabancının veya işverenin iptal talebi ileri tarihli olarak yapılamaz.

39337 sayılı ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU UYGULAMA YÖNETMELİĞİ m. 56Kaynağı aç

MADDE 56 – (1) Yabancının veya işverenin
talebi dışında çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti, yabancının;
a) Çalışma izni veya çalışma izni muafiyetinin
başlangıç tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmemesi,
b) İçişleri veya Dışişleri Bakanlığının uygun
görüşünün bulunması durumu hariç, pasaportunun veya pasaport yerine geçen
belgesinin geçerlilik süresinin uzatılmaması,
c) Kanun ve bu Yönetmelikte düzenlenen hükümlere
aykırı olarak çalıştığının tespiti,
ç) Bir işverene bağlı olarak verilen çalışma
izni bakımından çalışmasının herhangi bir nedenle sona erdiğinin tespit
edilmesi,
d) Bağımsız veya süresiz çalışma izni bakımından
sağlık sebepleri veya zorunlu kamu hizmeti gibi mücbir sebepler dışında
çalışmasının aralıksız olarak üç aydan veya bir yıl içerisinde toplam altı
aydan fazla süreyle kesintiye uğradığının tespit edilmesi,
e) Başvurusunun sahte veya yanıltıcı bilgi ve
belgelerle veya değerlendirme kriterlerinin karşılanması amacıyla muvazaalı
bir şekilde yapıldığının sonradan tespiti,
f) Kanunun 11 inci maddesi kapsamında olması ve
geçiş süresi içinde talep edilen bilgi ve belgeleri sunmaması,
g) Türkiye’ye girmelerine izin verilmeyecek, vize
verilmeyecek veya sınırdışı etme kararı alınmış yabancılardan olduğunun
İçişleri Bakanlığınca bildirilmesi,
ğ) Milli güvenlik, kamu düzeni veya kamu sağlığı
açısından Türkiye’de çalışmasında sakınca olduğunun ilgili kamu kurum ve
kuruluşlarınca bildirilmesi,
h) Sağlık sebepleri veya zorunlu kamu hizmeti
gibi mücbir sebepler dışında bir işverene bağlı olarak verilen çalışma
izinlerinde aralıksız olarak altı aydan, bağımsız veya süresiz çalışma
izinlerinde ise aralıksız olarak bir yıldan uzun süre Türkiye dışında
kalması,
ı) 25 inci madde uyarınca çalışmaya başlamaması,
i) 30 uncu maddenin ikinci fıkrası kapsamında
çalışma izninin askıya alınmasını gerektirir durumunun süresi içerisinde
bildirilmediğinin veya çalışma izninin doksan günden fazla süreyle askıda
kaldığının tespiti,
j) 32 nci maddenin dördüncü fıkrası kapsamında
Genel Müdürlükçe talep edilen bilgi ve belgeleri süresi içerisinde
sunmaması veya taahhütlerinin gerçekleştirilmeyeceğinin değerlendirilmesi,
k) 36 ncı madde kapsamında verilen çalışma izni
bakımından, anlaşmalı evlilik yaptığının ilgili kamu kurum ve
kuruluşlarınca bildirilmesi,
l) Uluslararası koruma başvurusunun geri
çekildiğinin veya geri çekilmiş sayıldığının, uluslararası koruma
statüsünün sona erdiğinin veya uluslararası koruma statüsünün iptal
edildiğinin İçişleri Bakanlığınca bildirilmesi,
m) 43 üncü madde kapsamında verilen çalışma izni
bakımından, öğrenci ikamet izninin iptal edilmesi,
n) Çalışma izni başvurusunda beyan edilen ücret
tutarının altında bir ücret almasını veya tam süreli çalışmanın kısmi
süreli çalışmaya dönüştürülmesini öngören iş veya hizmet sözleşmesi
değişikliğinin çalışma izninin düzenlenmesinden sonra yapıldığının tespit
edilmesi veya 60 ıncı maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen haller dışında
sosyal güvenlik yükümlülüklerinin eksik şekilde yerine getirildiğinin
tespit edilmesi,
o) Sosyal güvenlik yükümlülüklerinin yerine
getirilmediğinin tespiti,
ö) Süresiz çalışma izninin kesintisiz olarak bir
yıldan daha uzun süreyle askıda kaldığının tespiti,
durumlarında iptal edilir.
(2) İşveren veya yabancı tarafından çalışma izni
veya çalışma izni muafiyetinin iptali, ileri tarihli olarak talep edilemez.
(3) İptal edilen çalışma izni belgesinin çalışma
izninin iptaline ilişkin bildirim tarihinden itibaren on beş gün içinde
Bakanlığa iade edilmesi zorunludur.
Çalışma izninin mahiyeti

Yönetmeliğin 56. maddesinde yer alan talep dışı iptal halleri arasında; muafiyetin başlangıç tarihinden itibaren altı ay içinde yabancının Türkiye'ye gelmemesi, Kanun ve Yönetmelik hükümlerine aykırı çalışıldığının tespiti ile başvurunun sahte, yanıltıcı bilgi ve belgelerle ya da muvazaalı yapıldığının sonradan anlaşılması bulunmaktadır. Ayrıca Türkiye'ye girişine izin verilmeyecek, vize verilmeyecek veya sınır dışı edilmesine karar verilmiş yabancılardan olduğunun İçişleri Bakanlığınca bildirilmesi yahut milli güvenlik, kamu düzeni veya kamu sağlığı açısından Türkiye'de çalışmasında sakınca görüldüğünün ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca iletilmesi durumunda da muafiyet iptal edilir.

Muafiyet süresi devam ederken pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin geçerlilik süresinin uzatılmaması kural olarak iptal sebebidir. Ancak bu durumun istisnası olarak, İçişleri Bakanlığı veya Dışişleri Bakanlığının uygun görüşünün bulunması halinde belge iptal edilmez.

İptal edilen çalışma izni belgesinin, iptale ilişkin bildirim tarihinden itibaren on beş gün içinde Bakanlığa iade edilmesi zorunludur.

Çalışma izni veya muafiyeti bulunmaksızın çalışılması idari para cezalarının uygulanması, çalışma faaliyetinin durdurulması ve yabancı hakkında sınır dışı işlemlerinin başlatılması yaptırımlarına yol açabilir.

Muafiyet kapsamındaki yabancılar kendiliğinden muaf sayılır mı?

Hayır, mevzuatta muafiyet kapsamında sayılan yabancılar kendiliğinden muaf sayılmazlar; ilgililerin e-muafiyet sistemi üzerinden usulüne uygun muafiyet başvurusunda bulunmaları gerekir.

Türkiye içinden yapılacak muafiyet başvurusu hangi sürede tamamlanmalıdır?

Yurt içinden yapılacak başvuruların yabancının Türkiye'ye giriş yaptığı tarihten itibaren 30 gün içinde tamamlanması zorunludur; bu sürenin aşılması halinde başvuru reddedilir.

Çalışma izni muafiyetinin süresi uzatılabilir mi?

Hayır, çalışma izni muafiyeti ilgili Yönetmeliğin 48. maddesinde öngörülen azami süreleri aşmamak kaydıyla talep edilen süre kadar verilir ve sürenin uzatılması mümkün değildir.

Pasaport süresi bittiğinde muafiyet her durumda iptal edilir mi?

Hayır, pasaport veya eşdeğer belgenin geçerlilik süresinin uzatılmaması genel bir iptal sebebi olmakla birlikte, İçişleri veya Dışişleri Bakanlığının uygun görüşünün bulunması halinde muafiyet iptal edilmez.

Muafiyeti reddedilen yabancı ne kadar süre sonra yeniden başvurabilir?

Muafiyet başvurusu reddedilen yabancı ret kararının tebliğinden itibaren 12 ay geçmedikçe yeniden başvuramaz; sınır ötesi hizmet sunucuları için bu bekleme süresi 6 aydır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Çalışma izni Yabancılar hukuku