Hava yastığının açılmaması, her olayda aynı hukuki sonuca bağlanmaz. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 8. maddesindeki ayıp tanımı esas alınır; kazanın oluşu, hava yastığının çalışması için gereken koşullar ve yapılan teknik incelemenin yeterliliği dosyaya göre değişir. Bir uyuşmazlıkta eksik inceleme bozma nedeni sayılmış, iki uyuşmazlıkta ise somut koşullar ve raporlar karşısında ayıbın ispat edilemediği sonucu onanmıştır.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 8Kaynağı aç
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/8544, K. 2023/848Kaynağı aç
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/3588, K. 2025/2286Kaynağı aç
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/3400, K. 2025/2814Kaynağı aç
Ayıplı malın kanunî tanımı
6502 sayılı Kanun'un 8. maddesinin birinci fıkrası ayıbı, malın tüketiciye verildiği ana bağlar. Tarafların önceden belirlediği örneğe veya modele uyulmaması ayıp oluşturur. Malın taşıması beklenen özellikleri bulunmadığı için sözleşme ihlal edilmişse sonuç yine aynıdır.
İkinci fıkra ayıp sayılan eksiklikleri genişletir. Tanıtım, etiket, kılavuz, internet sayfası, reklam veya ilanda vaat edilen niteliklerden birinin bulunmaması yeterlidir. Satıcının bildirdiği ya da teknik düzenlemenin aradığı niteliğe aykırılık da bu kapsamdadır. Benzer malların kullanım amacının karşılanmaması ile tüketicinin haklı biçimde beklediği yararın azalması veya yok olması, maddi, hukuki ya da ekonomik nitelikteki eksikliklerle birlikte ayıp kabul edilir.
Maddenin üçüncü fıkrası, malın sözleşmede kararlaştırılan süre içinde teslim edilmemesini sözleşmeye aykırı ifa sayar. Montajın satıcı tarafından veya onun sorumluluğu altında gerçekleştirildiği durumlarda gereği gibi monte edilmemesi de aynı sonucu doğurur. Malın montajının tüketici tarafından yapılmasının öngörüldüğü hâllerde, montaj talimatındaki yanlışlık veya eksiklik nedeniyle montaj hatalı yapılmışsa yine sözleşmeye aykırı ifa söz konusu olur.
Açılmama iddiasının dosyaya göre sonucu
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2022/8544 esas ve 2023/848 karar sayılı dosyasında uyuşmazlık, trafik kazasında araçta bulunduğu ileri sürülen ayıp nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararın tazmini istemine ilişkindir. Alınan iki raporda, kazanın oluş şekli ile yolcu hava yastıklarının hepsi açılmışken sürücü hava yastıklarından hiçbirinin açılmaması, her türlü şüpheden uzak ve davacının itirazlarını karşılayacak biçimde açıklanamamıştır. Üniversitelerin otomotiv kürsüsünden seçilecek bilirkişi heyetinin kazanın oluş şeklini, sürücü ve yolcu hava yastıklarını, her birinin işlevini, çalışması için gereken ivmeyi ve aracın kaza sonrasındaki durumunu birlikte değerlendirmesi gerekli görülmüştür. Eksik incelemeyle kurulan hüküm bozulmuş; istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararı ortadan kaldırılmıştır. Bozma, ayıbın varlığına veya tazminata ilişkin kesin bir sonuç değildir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2024/3588 esas ve 2025/2286 karar sayılı dosyasında, hasarın oluştuğu sırada hava yastıklarının açılmasını gerektirecek teknik koşulların oluşmamış olabileceği ve teknik bir sorun ya da arıza nedeniyle açılmadığına ilişkin rapor sunulmadığı değerlendirmesi yeterli görülmüştür. Bu nedenle aracın teknik olarak ayıplı olduğuna karar verilmesinin mümkün olmadığı ve davacının ayıbı ispat edemediği kabul edilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370/1 hükmü uyarınca onanmıştır. Onama, bu dosyadaki ispat sonucuna özgüdür.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2024/3400 esas ve 2025/2814 karar sayılı dosyasında, hükme esas rapora göre somut kazada hava yastıklarının açılmasının gerekmediği ve açılmamanın gizli veya açık ayıp olarak nitelenecek bir ayıp olmadığı kabul edilmiştir. Raporlarda hava yastığı sisteminin çalışmasını engelleyen bir arızanın tespit edilemediği, araçta üretimden kaynaklanan bir ayıbın bulunmadığı ve kazanın aracın ön kısmına sürtme şeklinde meydana geldiği belirtilmiş; raporların bu konuda uyumlu olduğu kabul edilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, 6100 sayılı Kanun'un 370/1 hükmü uyarınca onanmıştır.
Bu üç sonuç aynı soruya tek cevap vermez. Bir dosyada yolcu hava yastıkları açılırken sürücü hava yastıklarının açılmaması yeterince açıklanamamış ve inceleme eksik bulunmuştur. Diğer dosyalarda açılmayı gerektirecek koşulların oluşmamış olabileceği veya sürtme biçimindeki darbede açılmanın gerekmediği yönündeki raporlar esas alınmıştır. Açılmayan her hava yastığı için ayıp bulunduğu ya da bulunmadığı biçiminde genel bir kural çıkarılamaz.
Teknik bilginin incelenmesi
6100 sayılı Kanun'un 266. maddesinin birinci fıkrasına göre mahkeme, çözümün hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektirdiği hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine ya da kendiliğinden bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilen konularda bilirkişiye başvurulamaz. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez. Hüküm genel yargılama usulüne ilişkindir; hava yastığı uyuşmazlığında bilirkişiyi her dosyada zorunlu kılmaz.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 266Kaynağı aç
Ekspertiz raporu, hava yastığının geri çağırma kapsamında veya riskli bir seriden olup olmadığını her zaman ortaya çıkarmaz. Bu risk, kaporta ve boya kontrolü gibi kolay tespit edilen bir konu değildir.
Ürün güvenliği ve tazminat
7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu'nun 1. maddesi, güvenli ve teknik düzenlemeye uygun ürün hedefini kanunun amacı olarak belirler. Piyasa gözetimi ve denetiminin esasları, yetkili kuruluşların görevleri ile iktisadi işletmecilerin ve uygunluk değerlendirme kuruluşlarının yükümlülüklerinin belirlenmesi de bu amaç kapsamındadır.
7223 sayılı ÜRÜN GÜVENLİĞİ VE TEKNİK DÜZENLEMELER KANUNU m. 1Kaynağı aç
Araç sahibine açık ve net bildirim yapılması ve ücretsiz değişim imkânı sunulmasına rağmen bunun uzun süre bilerek reddedilmesi hâlinde hukuki değerlendirme farklılaşabilir. Sonuç somut olaya bağlıdır; bu durum için kesin ve tek bir cevap yoktur.
Hava yastığı açılmazsa araç ayıplı mıdır?
Her olayda bu sonuca varılmaz. Ayıp, 6502 sayılı Kanun'un 8. maddesindeki teslim anındaki sözleşmeye aykırılık ve fıkrada sayılan eksiklikler üzerinden değerlendirilir. Kazanın oluşu ile hava yastığının çalışmasını gerektirecek koşullar dosyaya göre değişebilir.
Mahkeme bilirkişiye ne zaman başvurabilir?
Çözüm hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiriyorsa mahkeme, 6100 sayılı Kanun'un 266. maddesi uyarınca talep üzerine veya kendiliğinden bilirkişi görüşü alabilir. Genel bilgi, tecrübe veya hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilen konuda başvuramaz. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2022/8544 esas ve 2023/848 karar sayılı dosyasında yetersiz görülen raporlar nedeniyle otomotiv alanında yeni bir heyet raporu alınması gerekmiştir.
Ücretsiz değişimin reddi sonucu değiştirir mi?
Değiştirebilir; ancak kesin bir kural yoktur. Açık ve net bildirim ile ücretsiz değişim imkânına rağmen bunun uzun süre bilerek reddedilmesi, somut olayın hukuki değerlendirmesini farklılaştırabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

