Görev Suçlarında İnceleme ve Soruşturma Usulü
Hâkim ve savcıların görevlerinden kaynaklanan veya görevleri esnasında işledikleri iddia edilen suçlar ile mesleki sıfatlarına uymayan tutum ve davranışları sebebiyle haklarında inceleme ve soruşturma yürütülmesi izne bağlanmıştır (2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu m. 82). Kanuni düzenleme gereğince bu işlemler Adalet Bakanlığının iznine tabidir. Adalet Bakanı inceleme ve soruşturma işlemlerini adalet müfettişlerine tevdi edebileceği gibi hakkında soruşturma yapılacak ilgiliden daha kıdemli bir hâkim veya savcı vasıtasıyla da yaptırabilir. Soruşturma yürütmekle yetkilendirilen yargı mensupları, adalet müfettişlerinin 101'inci maddede düzenlenen soruşturma yetkilerine sahiptir.
2802 sayılı HAKİMLER VE SAVCILAR KANUNU m. 82Kaynağı aç
82 – Hakim ve savcıların görevden doğan veya görev sırasında
işlenen suçları, sıfat ve görevleri gereğine uymayan tutum ve davranışları
nedeniyle, haklarında inceleme ve soruşturma yapılması Adalet Bakanlığının
iznine bağlıdır. Adalet Bakanı inceleme ve soruşturmayı, adalet müfettişleri
veya hakkında soruşturma yapılacak olandan daha kıdemli hakim veya savcı eliyle
yaptırılabilir.
Soruşturma ile görevlendirilen hakim ve savcılar, adalet
müfettişlerinin 101 inci maddedeki yetkilerini haizdirler.
Önceden
izin alınmasını gerektirmeyen haller:
Görev Suçlarında Kovuşturma Mercileri ve Tutuklama İstemi
Haklarında son soruşturma açılmasına karar verilen yargı mensuplarından birinci sınıfa ayrılmış olanlar ile ağır ceza mahkemeleri heyetine dahil bulunan hâkim ve Cumhuriyet savcılarının son soruşturmaları Yargıtayın görevli ceza dairesinde görülür (2802 sayılı Kanun m. 90). Bu kapsam dışında kalan hâkim ve savcıların son soruşturmaları ise yargı çevresi içinde bulundukları ağır ceza mahkemesinde icra edilir.
2802 sayılı HAKİMLER VE SAVCILAR KANUNU m. 90Kaynağı aç
90 – Haklarında son soruşturma açılmasına karar
verilenlerden; birinci sınıfa ayrılmış olanlarla ağır ceza mahkemeleri heyetine
dahil bulunan hakim ve Cumhuriyet savcılarının, son soruşturmaları Yargıtayın
görevli ceza dairesinde görülür.
Birinci
fıkra dışındaki hakim ve savcıların son soruşturmaları, yargı çevresi içinde
bulundukları ağır ceza mahkemesinde yapılır.
Son
soruşturma merciinin saptanması:
Yargıtayda temyiz davasına bakmakla görevli olan daire, ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakılan davalara bakmakla da yetkilidir. İş yoğunluğunun zorunlu kıldığı durumlarda Birinci Başkanlık Kurulu bir veya birden fazla daireyi münhasıran ilk derece işlerine bakmak amacıyla görevlendirebilir (2797 sayılı Yargıtay Kanunu m. 14). Bu hâlde görevlendirilen dairenin mevcut olağan işleri, takvim yılı beklenmeksizin Birinci Başkanlık Kurulu tarafından başka dairelere aktarılabilir.
2797 sayılı YARGITAY KANUNU m. 14Kaynağı aç
(Ek cümle: 18/6/2014-6545/31
md.; Mülga birinci cümle: 2/12/2014-6572/22 md.) (…) Hukuk daireleri ile
ceza daireleri kendi aralarında işbölümü esasına göre çalışır. Özel kanunlarda başkaca
hüküm bulunmadığı takdirde, dairelerin (…)[5] aralarındaki işbölümü karar tasarısı
aşağıdaki esaslar uyarınca, Başkanlar Kurulu tarafından hazırlanır. Hazırlanan (…)6 karar tasarısı,
toplantı tarihinden yedi gün önce ilân edilmek kaydıyla Büyük Genel Kurulun onayına
sunulur. Büyük Genel Kurul, (…)6 karar tasarısını aynen onaylayabileceği
gibi üye tam sayısının en az onda birinin teklifi üzerine değiştirerek de onaylayabilir.
Bu iş için toplanan Yargıtay Büyük Genel Kuruluna Birinci Başkan, birinci başkanvekilleri,
daire başkanları, üyeler ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcıvekili katılabilir. Toplantı yeter sayısı üye tam sayısının salt çoğunluğu,
karar yeter sayısı ise katılanların salt çoğunluğudur. Oylarda eşitlik hâlinde Başkanın
bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış sayılır.[6]
Hukuk dairelerinde:
a) (Değişik: 18/6/2014-6545/31
md.) Daireler arasındaki iş bölümünün belirlenmesinde mahkeme kararındaki nitelendirme de gözetilerek,
temyizin kapsamı esas alınır.
b) Bir davadaki uyuşmazlık konusu, taraflar
arasındaki hukukî ilişkinin aslına değil de bu ilişkiden doğan diğer isteklerle
ilgili ise temyiz incelemesi asıl hukukî ilişkiye ait hüküm ve kararları incelemekle
görevli dairece yapılır.
c) Bir davada birden fazla hukuk dairesinin
görevine giren uyuşmazlık söz konusu ise temyiz incelemesi uyuşmazlığı doğuran asıl
hukukî ilişkiye ait hüküm ve kararları inceleyen dairece yapılır.
d) Bir davada uyuşmazlık konusu hukukî
ilişki birden fazla dairenin görev alanına giren karma sözleşmeye yahut birden ziyade
sözleşme türüne ayrı ayrı dayanıyorsa temyiz incelemesi bunlardan 22/4/1926 tarihli
ve 818 sayılı Borçlar Kanunundaki özel sözleşme türüne ilişkin davalara ait hüküm
ve kararları incelemekle görevli dairece yapılır.
e) Bir sözleşme ile ilgili alacak ve tazminat
davalarının temyiz incelemesini yapmakla görevli daire, bu sözleşme türüne ilişkin
tespit davalarının temyiz incelemesini de yapmakla görevlidir.
f) Bir dava dosyasının
incelenerek eksikliklerinin giderilmesinden sonra geri çevrilmesi için mahalline
gönderilmesi veya duruşmasının olması o dosyanın görevli daireye gönderilmesine
engel teşkil etmez.
g) Özel kanunlardan
doğan ve ayın davası açılması imkânı bulunmayan durumlarda açılan tazminat davaları
ile 18/6/1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 186 ncı
maddesi hükmünden yararlanılmak suretiyle tazminata dönüştürülen davalara ilişkin
olarak verilen hüküm ve kararların temyiz incelemesi ayın uyuşmazlığını inceleyecek
dairece yapılır.
h) İşbölümünde hukuk dairelerinden herhangi
birinin görevinde olduğu belirlenmemiş davalara bakmak üzere bir daire görevlendirilir.
Ceza dairelerinde:
a) (Değişik: 18/6/2014-6545/31
md.) Daireler arasındaki iş bölümünün belirlenmesinde mahkeme kararındaki nitelendirme,
mahkûmiyet dışındaki kararlarda ise iddianamede veya iddianame yerine geçen belgedeki
nitelendirme esas alınır.
b) Çeşitli suçlara
ait davalarda, suçların en ağırını incelemeye yetkili olan daire görevlidir.
c) Temyiz davasına
bakmakla görevli olan daire, Yargıtayın ilk derece mahkemesi olarak bakmakla görevli
olduğu davalar ile olağanüstü kanun yollarına ilişkin davalara bakmakla da görevlidir.
d) Hüküm veren dairenin, Ceza Genel Kurulu
kararına uymayarak kendi kararında direnmesi
hâlinde Ceza Genel Kurulunca verilecek ikinci karar kesin olup, ilgili dairece uyulması
zorunludur.
e) İşbölümünde ceza dairelerinden herhangi
birinin görevinde olduğu belirlenmemiş davalara bakmak üzere bir daire görevlendirilir.
f) (Ek: 2/1/2017-KHK-680/3
md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/2 md.) Yargıtayın ilk derece mahkemesi olarak
bakmakla görevli olduğu davalarda, iş yoğunluğunun zorunlu kılması halinde Birinci
Başkanlık Kurulu bir veya birden fazla daireyi sadece bu işlere bakmak amacıyla
görevlendirebilir. Bu durumda, görevlendirilen dairenin bakmakta olduğu işler, bir
sonraki takvim yılı beklenmeksizin Birinci Başkanlık Kurulu tarafından başka dairelere
verilebilir.
Dairelerden birinin yıl içinde gelen işleri
normal çalışma ile karşılanamayacak oranda artmış ve daireler arasında iş bakımından
bir dengesizlik meydana gelmiş ise takvim yılı başında birinci fıkrada belirlenen
usule göre bir kısım işler başka daireye verilebilir.
Bu madde uyarınca alınan kararlar Resmî
Gazetede yayımlanır ve yayımı izleyen ay başından itibaren uygulanır.
Hukuk ve Ceza Genel Kurullarının görevleri:
Görev suçlarına ilişkin soruşturma evresindeki tutuklama istemleri 2802 sayılı Kanun'un 85'inci maddesi kapsamında kurala bağlanmıştır. Bu madde gereğince, soruşturma sırasındaki tutuklama istemleri doğrudan son soruşturma açılmasına karar vermeye yetkili merci tarafından incelenir ve karara bağlanır.
2802 sayılı HAKİMLER VE SAVCILAR KANUNU m. 85Kaynağı aç
85 – Soruşturma sırasındaki tutuklama istemleri, son soruşturma
açılmasına karar vermeye yetkili merci tarafından incelenir ve karara bağlanır.
Suça katılma:
Kişisel Suçlarda Yetkili Soruşturma ve Kovuşturma Mercileri
Yargı mensuplarının görevleriyle ilişkisi bulunmayan kişisel suç iddialarında adli yetki, ilgilinin görev icra ettiği mahallin bağlı bulunduğu bölge adliye mahkemesinin yer aldığı il merkezindeki Cumhuriyet başsavcılığı ile aynı yer ağır ceza mahkemesindedir (2802 sayılı Kanun m. 93). Buna karşılık Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında görev yapan hâkim ve savcıların kişisel suç fiillerine dair soruşturma ve kovuşturma yetkisi münhasıran Ankara Cumhuriyet Başsavcısı ve Ankara Ağır Ceza Mahkemesine aittir.
2802 sayılı HAKİMLER VE SAVCILAR KANUNU m. 93Kaynağı aç
(Değişik birinci fıkra: 2/1/2017-KHK-680/7 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/6 md.)
Hâkim
ve savcıların kişisel suçları hakkında soruşturma ve kovuşturma yapma yetkisi,
ilgilinin görev yaptığı yerin bağlı olduğu bölge adliye mahkemesinin bulunduğu
yerdeki il Cumhuriyet başsavcılığı ve aynı yer ağır ceza mahkemesine aittir.
Adalet
Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarındaki hakim ve savcıların kişisel
suçları hakkında soruşturma ve kovuşturma Ankara Cumhuriyet Başsavcısı ve ağır
ceza mahkemesine aittir.
Tazminat davaları:
Kişisel suçların soruşturulması sırasında gündeme gelen tutuklama istemlerinde genel yargılama yetkisi işletilir. Görev suçlarının aksine kişisel suçlarda soruşturmayı yürüten yetkili Cumhuriyet Başsavcılığının yargı çevresindeki sulh ceza hâkimleri karar vermeye yetkilidir.
Özel Usulün İstisnaları ve Doğrudan Soruşturma Halleri
Hâkim ve savcılar hakkındaki soruşturma güvencesinin kanunla öngörülen belirgin istisnalarından biri ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçüstü hâlleridir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâllerinde hazırlık soruşturması genel hükümlere göre yürütülür ve bizzat yetkili Cumhuriyet savcıları tarafından icra edilir (2802 sayılı Kanun m. 94). Bu hâlin varlığı durumunda keyfiyetin derhal Adalet Bakanlığına bildirilmesi zorunludur.
2802 sayılı HAKİMLER VE SAVCILAR KANUNU m. 94Kaynağı aç
94 – (Değişik birinci fıkra: 12/2/1989 – KHK-360/5 md.; Aynen Kabul: 24/1/1990
– 3611/5 md.) Ağır ceza mahkemesinin görevine giren
suçüstü hâllerinde hazırlık soruşturması genel hükümlere göre yapılır. Hazırlık
soruşturması yetkili Cumhuriyet savcıları tarafından bizzat yürütülür.
Bu
halde durumun hemen Adalet Bakanlığına bildirilmesi zorunludur.
Davalar:
Özel soruşturma usulünün diğer temel istisnası 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 161'inci maddesinin sekizinci fıkrasında düzenlenmiştir. Türk Ceza Kanunu'nun 302, 309, 311, 312, 313, 314, 315 ve 316'ncı maddelerinde düzenlenen katalog suçlar hakkında, fiil görev sırasında veya görevinden dolayı işlenmiş olsa dahi Cumhuriyet savcılarınca doğrudan soruşturma yapılır. Bu kapsamda 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 26'ncı maddesi hükmü saklı tutulmuştur. İlgili katalogda yer alan Türk Ceza Kanunu'nun 302'nci maddesinde devlet topraklarının tamamını veya bir kısmını yabancı bir devlet egemenliğine sokmaya, bağımsızlığı zayıflatmaya, birliği bozmaya veya idareden ayırmaya yönelik fiiller ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla yaptırıma bağlanmıştır. Öte yandan adliye ile ilgili iş ve emirlerde kusuru görülen en üst dereceli kolluk amirleri hakkında da hâkimlerin görev suçlarındaki yargılama usulü uygulanır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 161Kaynağı aç
emrindeki adlî kolluk görevlileri aracılığı ile her türlü araştırmayı
yapabilir; yukarıdaki maddede yazılı sonuçlara varmak için bütün kamu görevlilerinden
her türlü bilgiyi isteyebilir. Cumhuriyet savcısı, adlî görevi gereğince
nezdinde görev yaptığı mahkemenin yargı çevresi dışında bir işlem yapmak
ihtiyacı ortaya çıkınca, bu hususta o yer Cumhuriyet savcısından söz konusu
işlemi yapmasını ister.
(2) Adlî kolluk görevlileri, elkoydukları olayları, yakalanan kişiler ile
uygulanan tedbirleri emrinde çalıştıkları Cumhuriyet savcısına derhâl bildirmek
ve bu Cumhuriyet savcısının adliyeye ilişkin bütün emirlerini gecikmeksizin
yerine getirmekle yükümlüdür.
(3) Cumhuriyet savcısı, adlî kolluk görevlilerine emirleri yazılı; acele
hâllerde, sözlü olarak verir. (Ek cümle: 25/5/2005 – 5353/24 md.) Sözlü
emir, en kısa sürede yazılı olarak da bildirilir.
(4) Diğer kamu görevlileri de,
yürütülmekte olan soruşturma kapsamında ihtiyaç duyulan bilgi ve belgeleri,
talep eden Cumhuriyet savcısına vakit geçirmeksizin temin etmekle yükümlüdür.
(5) Kanun tarafından kendilerine verilen veya kanun dairesinde
kendilerinden istenen adliye ile ilgili görev veya işlerde kötüye kullanma veya
ihmalleri görülen kamu görevlileri ile Cumhuriyet savcılarının sözlü veya
yazılı istem ve emirlerini yapmakta kötüye kullanma veya ihmalleri görülen
kolluk âmir ve memurları hakkında Cumhuriyet savcılarınca doğrudan doğruya
soruşturma yapılır. Vali ve kaymakamlar hakkında 2.12.1999 tarihli ve 4483
sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin
Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri, en üst dereceli kolluk amirleri hakkında
ise, hâkimlerin görevlerinden dolayı tâbi oldukları yargılama usulü uygulanır.[61]
(6) (Değişik: 2/1/2017-KHK-680/9 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/8
md.) Vali ve kaymakamların kişisel suçları hakkında soruşturma ve
kovuşturma yapma yetkisi, ilgilinin görev yaptığı yerin bağlı olduğu bölge
adliye mahkemesinin bulunduğu yerdeki il Cumhuriyet başsavcılığı ve aynı yer
ağır ceza mahkemesine aittir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü
hâllerinde soruşturma genel hükümlere göre yapılır.
(7) (Ek: 31/3/2011-6217/21 md.) Yetkisizlik kararı ile gelen bir
soruşturmada Cumhuriyet savcısı, kendisinin de yetkisiz olduğu kanaatine
varırsa yetkisizlik kararı verir ve yetkili savcılığın belirlenmesi için
soruşturma dosyasını, yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesine en
yakın ağır ceza mahkemesine gönderir. Mahkemece bu konuda verilen karar
kesindir.
(8) (Ek:21/2/2014–6526/15 md.) Türk
Ceza Kanununun 302, 309, 311, 312, 313, 314, 315 ve 316 ncı maddelerinde
düzenlenen suçlar hakkında, görev sırasında veya görevinden dolayı işlenmiş
olsa bile Cumhuriyet savcılarınca doğrudan soruşturma yapılır. 1/11/1983
tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat
Teşkilatı Kanununun 26 ncı maddesi hükmü saklıdır.
(9) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/146 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/141
md.) Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen milletvekili
hakkında soruşturma ve kovuşturma yapma yetkisi, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı
ve bu yer ağır ceza mahkemesine aittir. Soruşturmayı Cumhuriyet Başsavcısı veya
görevlendireceği vekili bizzat yapar. Başsavcı veya vekili, suçun işlendiği yer
Cumhuriyet savcısından soruşturmanın kısmen veya tamamen yapılmasını
isteyebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde suçun işlendiği yer
Cumhuriyet savcısı zorunlu olan delilleri toplar ve gerekmesi hâlinde alınacak
kararlar bakımından bulunduğu yer sulh ceza hâkimliğinden talepte bulunur.
Soruşturmada Cumhuriyet savcısının hâkim kararı istemi
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 302Kaynağı aç
topraklarının tamamını veya bir kısmını yabancı bir devletin egemenliği altına
koymaya veya Devletin bağımsızlığını zayıflatmaya veya birliğini bozmaya veya Devletin
egemenliği altında bulunan topraklardan bir kısmını Devlet idaresinden ayırmaya
yönelik bir fiil işleyen kimse, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Bu suçun işlenmesi sırasında başka suçların işlenmesi halinde, ayrıca
bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunur.
(3) Bu maddede tanımlanan suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında
bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Düşmanla işbirliği yapmak
Yüksek Mahkeme Üyeleri ve Kurul Mensuplarının Tabi Olduğu Usul
Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri, daire başkanları, üyeleri ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve vekilinin görevle ilgili veya kişisel suçlarında soruşturma yapılması Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunun kararına bağlıdır (2797 sayılı Kanun m. 46). Ağır cezayı gerektiren suçüstü hallerinin hazırlık ve ilk soruşturması ise genel hükümlere tabidir. Birinci Başkanlık Kurulu ihbar ve şikayetleri inceleyerek soruşturma açılmasını gerektirir görürse ceza dairesi başkanlarından birini ilk soruşturmayı yürütmekle görevlendirir; aksi takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına kesin olarak karar verir. Görevlendirilen başkan sorgu hâkimi yetkisine sahiptir; vereceği tutuklama, tutuklamanın kaldırılması veya kefaletle salıverme kararları Birinci Başkanlık Kurulunun onamasıyla tekemmül eder.
2797 sayılı YARGITAY KANUNU m. 46Kaynağı aç
Başkanı, birinci başkanvekilleri, daire başkanları, üyeleri, Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekilinin görevleriyle ilgili veya kişisel
suçlarından dolayı haklarında soruşturma yapılabilmesi Birinci Başkanlık Kurulunun
kararına bağlıdır. Ancak, ağır cezayı gerektiren suçüstü hallerinin hazırlık ve
ilk soruşturması genel hükümlere tabidir.
Birinci Başkanlık Kurulu kendisine intikal
eden veya ettirilen ihbar ve şikayetleri inceleyerek soruşturma açılmasını gerektirir
nitelikte gördüğü takdirde, ilk soruşturma yapılması için ceza dairesi başkanlarından
birini görevlendirir. Aksi takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verir.
Bu karar kesindir.
Soruşturma ile görevlendirilen
başkan, soruşturmayı ikmal ettikten sonra evrakı Birinci Başkanlık Kuruluna gönderir.
Soruşturmayı yapan
ceza dairesi başkanı sorgu hakiminin yetkisini haiz olup Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanununun ilk soruşturmaya ait hükümlerini uygular. Vereceği tutuklama ve tutuklamanın
kaldırılması veya kefaletle salıvermeye ait kararları Birinci Başkanlık Kurulunun
onaması ile tekemmül eder.
Birinci Başkanlık Kurulu, incelediği evrakı
eksik bulursa soruşturmayı yapan başkana tamamlattırır. Son soruşturmanın açılmasına
gerek görmediği takdirde evrakın işlemden kaldırılmasına, aksi halde son soruşturmanın
açılmasına karar verir ve görevle ilgili suçlarda Anayasa Mahkemesine, kişisel suçlarda
Yargıtay ilgili ceza dairesine tevdi olunmak üzere
dosyayı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderir. Evrakın işlemden kaldırılmasına
dair verilen kararlar kesindir.[15]
(Mülga altıncı fıkra:
2/1/2017-KHK-680/5 md.; Yeniden düzenleme: 17/4/2017-KHK-690/2 md.; Aynen kabul:
1/2/2018-7072/4 md.) Ağır ceza mahkemesinin görevine giren kişisel suçlarla ilgili
suçüstü halinde genel hükümlere göre yürütülen soruşturma sonucunda dosya, düzenlenen
fezlekeyle birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Hâkim kararı
gerektiren işlemlere dair Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının talepleri ile kovuşturmaya
yer olmadığına dair kararlara yapılan itirazlar hakkında, soruşturma konusu suçların
en ağırına bakmakla görevli Yargıtay ceza dairesini numara itibarıyla izleyen ceza
dairesi başkanı tarafından karar verilir. Suçun son numaralı ceza dairesinin görevine
girmesi halinde talebi inceleme yetkisi Birinci Ceza Dairesi Başkanına aittir. Hâkim
kararı gerektiren işlemlerde başkanın verdiği kararlara karşı yapılan itirazı numara
itibarıyla izleyen ceza dairesi başkanı inceler. Son numaralı daire başkanının kararı, Birinci Ceza
Dairesi Başkanı tarafından incelenir. İddianame hazırlanması hâlinde kovuşturma
Yargıtay ilgili ceza dairesince yapılır.
Haklarında inceleme ve soruşturma yapılacakların, inceleme
ve soruşturma mercilerinin tayininde son görev ve sıfatları esas alınır. Sıkıyönetim
Kanununda sözü edilen yetkili izin mercii, Yargıtay Büyük Genel Kuruludur.
Disiplin işlemlerinin uygulanması:
Birinci Başkanlık Kurulu eksik bulduğu evrakı tamamlatabileceği gibi son soruşturma açılmasına lüzum görmediğinde evrakın işlemden kaldırılmasına kesin olarak karar verir. Kurul son soruşturmanın açılmasına hükmederse dosyayı görev suçlarında Anayasa Mahkemesine, kişisel suçlarda ise Yargıtay ilgili ceza dairesine tevdi olunmak üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren kişisel suçüstü hallerinde genel hükümlere göre yürütülen soruşturma dosyası fezlekeyle Başsavcılığa iletilir; hâkim kararı gerektiren işlemler ile kovuşturmaya yer olmadığı kararlarına itirazlar en ağır suça bakan ceza dairesini numara itibarıyla izleyen ceza dairesi başkanı (son numaralı ise Birinci Ceza Dairesi Başkanı) tarafından karara bağlanır. İddianame düzenlenmesi hâlinde kovuşturma Yargıtay ilgili ceza dairesince yürütülür ve ilgililerin mercilerinin tayininde son görev ve sıfatları esas alınır.
Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyelerin görevlerinden doğan veya görevleri esnasındaki suçlarında ilk soruşturma kural olarak Danıştay Başkanının belirleyeceği bir daire başkanı ile iki üyeden oluşan heyetçe yerine getirilir (2575 sayılı Danıştay Kanunu m. 76/1). Hakkında soruşturma yapılacak kişi bizzat Danıştay Başkanı olduğunda ise bu heyet, Danıştay Başkanının iştirak etmeyeceği Başkanlık Kurulu tarafından seçilir (2575 sayılı Kanun m. 76/2). Danıştay meslek mensuplarının şahsi suçlarının takibinde ise Yargıtay mensuplarının şahsi suçlarına ilişkin kovuşturma hükümleri tatbik olunur (2575 sayılı Kanun m. 82/1).
2575 sayılı DANIŞTAY KANUNU m. 76Kaynağı aç
başkanvekilleri, daire başkanları ve üyelerin görevlerinden doğan veya
görevleri sırasında işlemiş bulundukları suçlardan dolayı, Danıştay Başkanının
seçeceği bir daire başkanı ile iki üyeden oluşan bir kurul tarafından ilk
soruşturma yapılır.
2. Danıştay Başkanı
hakkında soruşturma, kendisinin katılmayacağı Başkanlık Kurulunca seçilecek bir
daire başkanı ile iki üyeden oluşan bir kurul tarafından yürütülür.
3. Kurul, soruşturma
sonunda düzenleyeceği fezlekeyi ve buna ilişkin evrakı Danıştay Başkanına,
soruşturma Danıştay Başkanı hakkında ise fezlekeyi ve evrakı başkanvekiline
verir. Bu husustaki dosya Danıştay Başkanı veya vekili tarafından gerekli karar
verilmek üzere İdari İşler Kurulu Başkanlığına tevdi edilir. Bu Kurulun
vereceği kararlar sanığa ve varsa şikayetçiye tebliğ olunur.
4. Yargılamanın men'i
kararı kendiliğinden ve son soruşturmanın açılmasına dair kararlar itiraz
üzerine İdari İşler Kurulu Başkan ve üyelerinin katılmayacağı Danıştay Genel
Kurulunda incelenir.
5. Danıştay Genel
Kurulunun bu toplantılarında yeter sayı en az otuzbirdir. Toplantıda hazır
bulunanlar çift sayıda ise en kıdemsiz üye toplantıya katılmaz.
İtiraz süresi:
2575 sayılı DANIŞTAY KANUNU m. 82Kaynağı aç
82 – 1. Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ve
üyelerin şahsi suçlarının takibinde Yargıtay Başkanı, Cumhuriyet Başsavcısı ve
üyelerinin şahsi suçlarının takibi ile ilgili hükümler uygulanır.
2. 1402 sayılı
Sıkıyönetim Kanunu gereğince, Danıştay Başkanı, başkanvekilleri, Danıştay
Başsavcısı ve daire başkanları ile üyeler hakkında kovuşturma yapılması
Başkanlık Kurulunun iznine tabidir.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Görevin Sona Ermesi
Hüküm giyme hali
Hâkimler ve Savcılar Kurulunun seçimle gelen üyelerinin görev ve kişisel suçlarına dair soruşturma ve kovuşturma izni işlemleri Genel Kurul tarafından yürütülür (6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kurulu Kanunu m. 38/1). Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçüstü hâllerinde ise soruşturma genel hükümlere göre icra edilir, vaziyet derhal Kurula intikal ettirilir ve fezleke Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdi olunur. Fezleke sonrasındaki işlemlerde 2797 sayılı Kanun'un 46'ncı maddesinin altıncı fıkrası uygulanır; iddianame hazırlanırsa kovuşturma görev suçlarında Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesinde, kişisel suçlarda ise Yargıtayın görevli ceza dairesinde görülür.
Hâkim ve savcıların görev suçlarında tutuklama kararını hangi merci verir?
Görev suçlarında soruşturma sırasındaki tutuklama istemleri genel sulh ceza hâkimliği yerine 2802 sayılı Kanun'un 85'inci maddesi gereğince son soruşturma açılmasına karar vermeye yetkili merci tarafından incelenir ve karara bağlanır.
Ağır cezalık suçüstü hâlinde soruşturma nasıl yürütülür?
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâllerinde soruşturma genel hükümlere göre yetkili Cumhuriyet savcıları tarafından bizzat yürütülür ve durum derhal Adalet Bakanlığına bildirilir.
Kişisel suçlarda yetkili soruşturma ve kovuşturma mercii neresidir?
Kişisel suçlarda yetki kural olarak ilgilinin görev yaptığı yerin bağlı olduğu bölge adliye mahkemesinin yer aldığı il Cumhuriyet başsavcılığı ile aynı yer ağır ceza mahkemesine aittir; Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarındaki hâkim ve savcılar bakımından ise Ankara Cumhuriyet Başsavcısı ve Ankara Ağır Ceza Mahkemesi yetkilidir.
Katalog devlet güvenliği suçlarında doğrudan soruşturma yapılabilir mi?
Türk Ceza Kanunu'nun 302, 309, 311, 312, 313, 314, 315 ve 316'ncı maddelerinde düzenlenen suçlar görev sırasında veya görevden dolayı işlenmiş olsa dahi bizzat Cumhuriyet savcılarınca doğrudan soruşturulur; ancak 2937 sayılı Kanun'un 26'ncı maddesi saklı tutulmuştur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy