Güvenlik soruşturması sürecinde adayın görevin gerektirdiği niteliklere dair kolluk ve istihbarat kayıtlarındaki olgusal verileri, yabancı kuruluş ve şahıslarla ilişiği ve örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisakı incelenir. İlgili yasal düzenlemede anne, baba, eş veya kardeş gibi aile fertlerine yönelik doğrudan bir inceleme kuralına açıkça yer verilmemiştir.
7315 sayılı GÜVENLİK SORUŞTURMASI VE ARŞİV ARAŞTIRMASI KANUNU m. 5Kaynağı aç
hususlara ilave olarak kişinin;
a) Görevin gerektirdiği niteliklerle
ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin,
b) Yabancı devlet kurumları ve
yabancılarla ilişiğinin,
c) Terör örgütleri veya suç işlemek
amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının,
mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine
yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak
suretiyle tespit edilmesidir.
Güvenlik soruşturması ve arşiv
araştırmasını yapacak birimler
Kanuni Kapsam ve İnceleme Alanları
7315 sayılı Kanun'un 5. maddesi kapsamındaki inceleme, arşiv araştırmasındaki unsurlara ilave olarak adayın olgusal verileri ile örgütsel ve yabancı ilişkilerini kapsar. Bu tespitlerin mevcut resmi kayıtlardan ve kişinin yürüteceği göreve yansıyacak hususların denetime elverişli yöntemlerle yerinden araştırılması yoluyla yapılması esastır.
Güvenlik Soruşturması Talebi ve Bildirim Süreleri
Kurumlarca yapılan güvenlik soruşturması taleplerinde adayın kimlik verileri, güncel ikametgahı, irtibat numaraları, mezuniyeti, önceki iş yeri ve unvanını içeren cetvel elektronik ortamda iletilir.
5649 sayılı GÜVENLİK SORUŞTURMASI VE ARŞİV ARAŞTIRMASI YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK m. 11Kaynağı aç
araştırması ve/veya güvenlik soruşturması talepleri, Milli İstihbarat Teşkilatı
Başkanlığınca ve/veya Emniyet Genel Müdürlüğünce karşılanır.
(2) Kurum ve kuruluşların talebi üzerine yapılacak
arşiv araştırması, Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare
amirliklerince gerçekleştirilir.
(3) Dördüncü fıkra hükmü saklı kalmak kaydıyla;
a) Milli Savunma Bakanlığında uzman erbaş, sözleşmeli
er/erbaş ve işçi olarak çalıştırılacak personele,
b) Emniyet Genel Müdürlüğünde çalıştırılacak kamu
personeline,
c) Jandarma Genel Komutanlığında çalıştırılacak kamu
personeline,
ç) Sahil Güvenlik Komutanlığında çalıştırılacak kamu
personeline,
d) Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde
çalıştırılacaklara,
e) Kamu kurum ve kuruluşlarında çalıştırılacak
öğretmenlere,
f) Kurum ve kuruluşların gizlilik dereceli birimlerinde
görev yapacaklara,
ilişkin güvenlik soruşturması ile dördüncü fıkrada yer
almayan diğer güvenlik soruşturmaları, doğrudan yapılacak talep üzerine Emniyet
Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirliklerince gerçekleştirilir.
İllerden gelen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması talepleri valilikler
tarafından yerine getirilir.
(4) Aşağıda belirtilen kişiler hakkındaki güvenlik
soruşturması talepleri Cumhurbaşkanlığına iletilir ve bunlar hakkındaki
güvenlik soruşturması Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ve/veya Emniyet
Genel Müdürlüğüne yaptırılır:
a) Kurum ve kuruluşların gizlilik dereceli birim ve
kısımlarında görev yapacaklardan; merkez teşkilatındaki şube müdürü, dengi ve
üstü birim amirleri ile 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Kanunun 36 ncı
maddesinin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendi ile ek
41 inci maddesinde sayılanlar ve mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak
suretiyle alınanlar.
b) İhtisas alanlarına da yer verilmek suretiyle Milli
Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığında çalıştırılacak kamu personeli.
c) Üst kademe kamu yöneticileri.
ç) 24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hâkimler ve
Savcılar Kanunu kapsamında hâkim ve savcı adaylığına atanacaklar ile hâkimlik
ve savcılık mesleğine kabul edilecekler.
d) 9/6/1930 tarihli ve 1700 sayılı Dahiliye Memurları
Kanunu kapsamında kaymakam adaylığına atanacaklar.
e) 7/7/2010 tarihli ve 6004 sayılı Dışişleri Bakanlığı
Personeline İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun kapsamında aday meslek
memurluğu ile aday konsolosluk ve ihtisas memurluğuna atanacaklar ile doğrudan
yurtdışı teşkilatında istihdam edilecekler.
f) Milli güvenlik
açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis, hizmetlerde statüsü veya
çalıştırma şekline bağlı olmaksızın istihdam edilecekler.
g) 29/6/2004 tarihli ve 5202 sayılı Savunma Sanayii
Güvenliği Kanunu kapsamındakiler.
(5) Arşiv araştırması taleplerine, ilgili kişinin;
adı, soyadı ve kimlik numarası bilgilerini içeren liste elektronik ortamda
eklenir.
(6) Güvenlik soruşturması taleplerine, ilgili kişinin;
adı, soyadı, kimlik numarası, güncel adresi, iletişim bilgileri, mezun olduğu
okul, son çalıştığı işyeri ve unvan bilgilerini içeren liste elektronik ortamda
eklenir.
(7) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması
yapılması taleplerinin ilgili kuruma ulaşmasından itibaren;
a) Arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü,
b) Güvenlik soruşturması sonuçları en geç 60 iş günü,
içinde talep eden kuruma bildirilir. Soruşturma ve
araştırma sonucunu içeren bilgi ve belgeler, ilgilinin işlemini yapan kurum
dosyasında asgari “gizli” gizlilik derecesinde aidiyet konusuna göre fiziki
ve/veya elektronik ortamda muhafaza edilir. Ancak bu bilgi ve belgelerden
istihbari faaliyetlere konu olanlar elektronik ortamda muhafaza edilemez.
(8) Dördüncü fıkranın (f) bendinde belirtilenlerin
güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmasına ilişkin taleplerde,
ilgili veya bağlı bulunulan bakanlık veya kamu kurum ve kuruluşu tarafından bu
birim, proje, tesis veya hizmetin milli güvenlik açısından taşıdığı stratejik
önem gerekçelendirilerek belirtilir.
(9) 6 ncı maddenin üçüncü fıkrası ve bu maddenin
sekizinci fıkrası gereğince bildirimde bulunmayan kamu kurum ve kuruluşlarının
güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması talepleri güvenlik soruşturması ve
arşiv araştırmasını yapacak birimlerce yerine getirilmez.
Değerlendirme Komisyonu
Talebin ilgili kuruma ulaşmasından itibaren arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçları ise en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir.
Soruşturma ve araştırma sonucunda elde edilen bilgi ve belgeler, ilgilinin işlemini yapan kurum dosyasında asgari gizli gizlilik derecesinde fiziki veya elektronik ortamda saklanır; istihbari faaliyetlere konu olan veriler ise elektronik ortamda muhafaza edilemez. İlgili mevzuat uyarınca bildirimde bulunmayan kamu kurum ve kuruluşlarının güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması talepleri ise görevli birimlerce yerine getirilmez.
Değerlendirme Komisyonunun Yapısı ve Yetkileri
Elde edilen verilerin incelenmesi amacıyla kamu kurumlarında Değerlendirme Komisyonu kurulur. Komisyon, başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde ilgili birimlerden birer üyenin katılımıyla oluşturulur. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimler, yorum içermeyen olgusal verileri komisyona iletir. Komisyon üye tam sayısıyla toplanır ve kararlarını oy çokluğuyla alır.
5649 sayılı GÜVENLİK SORUŞTURMASI VE ARŞİV ARAŞTIRMASI YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK m. 12Kaynağı aç
araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla
Değerlendirme Komisyonu kurulur. Değerlendirme Komisyonu; Cumhurbaşkanlığında
İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda
bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin
görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör
yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, teftiş/denetim,
personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin
katılımıyla başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde
oluşturulur. Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis
ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık
ya da kamu kurumları bünyesindeki Değerlendirme Komisyonunca yapılır.
(2) Memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun
değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, güvenlik
soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kamu kurum
ve kuruluşunun bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir.
(3) Güvenlik soruşturması kapsamında elde edilen verilerden somut
olarak gözlemlenemeyen veya doğruluğu denetlenemeyenler ya da iftira olduğu
yahut kin ve düşmanlık gibi saiklerle verildiği açık olan bilgi ve beyanlar Değerlendirme
Komisyonuna iletilmez ve bu bilgi ve beyanlar komisyonca dikkate alınmaz.
Değerlendirme Komisyonu gerekli görmesi halinde kendisine iletilen bilgiler
hakkında bilginin kaynağını açıklamaksızın ilgili kişiden açıklama yapmasını
isteyebilir.
(4) Değerlendirme Komisyonu, yaptırılan güvenlik soruşturması ve
arşiv araştırması sonucunda elde edilen verileri analiz ederek ilgili kişinin
memuriyete ya da kamu görevine atanıp atanmaması veya gizlilik dereceli birim
ve kısımlarda yahut milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje,
tesis ve hizmetlerde çalışıp çalışmaması gibi hususlarda nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini
yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde
bu bilgiler sunulur.
(5) Değerlendirme Komisyonu üye tam sayısıyla toplanır,
kararlarını oy çokluğuyla alır.
(6) Değerlendirme Komisyonunun sekretarya hizmetleri, bünyesinde
bulunduğu ilgili kamu kurum ve kuruluşunun personel işlemlerini yürüten
birimlerce yapılır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Kişisel Verilerin Korunması
Kişisel verilerin korunmasına ilişkin temel ilkeler
Değerlendirme Komisyonu, verileri analiz ederek adayın ataması veya belirlenen görevlerde çalışıp çalışmaması yönündeki nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Bu değerlendirmeler ve dayanak bilgiler mahkemeler tarafından istendiğinde yargı merciine sunulur.
Somut olarak gözlemlenemeyen veya doğruluğu denetlenemeyen veriler ile açıkça iftira, kin ya da düşmanlık saikiyle verildiği anlaşılan bilgi ve beyanlar Değerlendirme Komisyonuna iletilmez ve komisyonca dikkate alınmaz. Komisyon gerekli görmesi durumunda, kendisine iletilen bilgiler hakkında bilginin kaynağını açıklamaksızın ilgiliden açıklama yapmasını talep edebilir. Açıklama istenmesi zorunlu bir usul olmayıp komisyonun takdirine bağlıdır.
Güvenlik soruşturmasında aile bireylerinin durumu incelenir mi?
7315 sayılı Kanun’un 5. maddesi incelemeyi kişinin kendi olgusal verileri, yabancılarla ilişiği ve örgütlerle eylem birliği, irtibat veya iltisakı üzerinden tanımlar; metinde anne, baba, eş veya kardeş için açık bir ibare bulunmaz. Talep formunda da yalnızca adayın kişisel ve mesleki bilgileri yer alır.
Komisyon hangi bilgi ve beyanları dikkate alamaz?
Somut olarak gözlemlenemeyen, doğruluğu denetlenemeyen veya açıkça iftira, kin ya da düşmanlık saikiyle sunulan bilgi ve beyanlar komisyona gönderilmez ve değerlendirmede dikkate alınmaz.
Güvenlik soruşturması sonucu kuruma ne zaman bildirilir?
Talebin yetkili kuruma ulaşmasından itibaren arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçları ise en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy