Franchise ve bayilik sistemlerinde bayi veya franchise alan taraf, merkezden bağımsız olarak kendi yerel muhasebe, bilgisayar destekli tasarım, ofis, stok veya müşteri ilişkileri yönetimi yazılımını satın alıyor, kuruyor ve kullanıyorsa; merkezin bu sisteme erişmediği, sistemden veri akışı almadığı ve yazılımı zorunlu tutmadığı hâllerde hukuki risk öncelikle yerel işletmede yoğunlaşır. Sorumluluğun dağılımı somut olayın fiilî mimarisine, teknik kontrol ve denetim derecesine göre belirlenir.
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Uyarınca Bilgisayar Programlarının Korunması
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında bilgisayar programları ilim ve edebiyat eseri olarak korunmaktadır. Bir bilgisayar programının yüklenmesi, görüntülenmesi, çalıştırılması, iletilmesi ve depolanması eser sahibinin çoğaltma hakkı alanı içinde yer alır.
5846 sayılı Kanun m. 66 uyarınca manevi ve mali hakları tecavüze uğrayan hak sahibi, tecavüz edene karşı tecavüzün giderilmesini dava edebilir. Tecavüz, hizmetlerini yerine getirdikleri sırada bir işletmenin temsilcisi veya çalışanları tarafından gerçekleştirilmişse işletme sahibi hakkında da dava açılabilir. Tecavüzün giderilmesi talebinde tecavüz edenin veya işletme temsilcisi ile çalışanlarının kusurlu olması şartı aranmaz. Yargılamada manevi ve mali haklar, tecavüzün kapsamı, kusurun bulunup bulunmadığı, varsa ağırlığı ve tecavüzün giderilmesi hâlinde tecavüz edenin uğrayabileceği muhtemel zararlar takdir edilerek durumun gerektirdiği tedbirlere karar verilir. Eser sahibi, tecavüzün giderilmesi ve önlenmesi davasını kendi ikamet ettiği yerde de açabilir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 66Kaynağı aç
5846 sayılı Kanun m. 68/1 uyarınca yazılı izni alınmamış hak sahipleri, sözleşme yapılmış olması hâlinde isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını talep edebilir. İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibi; çoğaltılmış kopyaların ve çoğaltmaya yarayan kalıp, film ile benzeri araçların imhasını veya üretim maliyet fiyatını geçmeyecek uygun bir bedel karşılığında kendisine verilmesini ya da sözleşme olması durumunda isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını isteyebilir. Bu seçimlik taleplerden birinin yöneltilmesi izinsiz çoğaltanın hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Bedel talebinde bulunan kimse, tecavüz edene karşı onunla bir sözleşme yapmış olması hâlinde sahip olabileceği tüm hak ve yetkileri ileri sürebilir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 68Kaynağı aç
Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği İlkesi
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 20 hükmü gereğince ceza sorumluluğu şahsidir ve kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz; ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 20Kaynağı aç
Borçlar Kanunu Açısından Sözleşmeye Aykırılık ve Adam Çalıştıranın Sorumluluğu
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 112 uyarınca borç hiç veya gereği gibi ifa edilmediğinde borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Borcun ifası veya bir borç ilişkisinden doğan hakkın kullanılması kanuna uygun surette yardımcı kişilere bırakılmış olsa bile Türk Borçlar Kanunu m. 116/1 gereğince borçlu, bu kişilerin işi yürüttükleri sırada diğer tarafa verdikleri zararı gidermekle yükümlüdür.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 112Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 116Kaynağı aç
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 66 uyarınca adam çalıştıran, personelin işin görülmesi esnasında başkalarına verdiği zararı tazmin etmekle mükelleftir. Çalıştıran; personel seçiminde, görev talimatı verirken ve denetim gerçekleştirirken zararın önlenmesi adına gereken özeni gösterdiğini kanıtlarsa sorumluluktan kurtulur. İşletme niteliğindeki yapılarda ise işleten, çalışma organizasyonunun zararı engellemeye elverişli olduğunu kanıtlayamadığı sürece faaliyetten doğan zararı gidermekle yükümlüdür. Ödemede bulunan çalıştıran, zarara sebebiyet veren çalışanına ancak çalışanın şahsen sorumlu olduğu oranda rücu edebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 66Kaynağı aç
Yöneticilerin Özen Borcu ve Kişisel Verilerin Güvenliği
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 369/1 gereğince anonim şirket yönetim kurulu üyeleri ile idareyle görevlendirilen üçüncü şahıslar, üstlendikleri görevleri basiretli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin çıkarlarını dürüstlük kuralı çerçevesinde gözetmek zorundadır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 369Kaynağı aç
Kişisel verilerin işlendiği sistemlerde 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 12 hükümleri geçerlidir. Veri sorumlusu; verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önlemek ile muhafazasını sağlamak amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik her türlü teknik ve idari tedbiri almak zorundadır. Kişisel verilerin veri sorumlusu adına bir başkası tarafından işlenmesi hâlinde veri sorumlusu, bu tedbirlerin alınması hususunda veri işleyenle birlikte müştereken sorumlu tutulur. Ayrıca veri sorumlusu, kendi kurum veya kuruluşunda veri koruma kanunu hükümlerinin uygulanmasını sağlamak amacıyla gerekli denetimleri yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.
6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 12Kaynağı aç
Merkez ile Bayi Arasındaki İç Rücu Dengesi
Merkezin lisanssız sistemi zorunlu tutması durumunda bayiye tam rücu edilmesi güçleşir. Bayinin bağımsız biçimde lisanssız program kullanması hâlinde ise merkez aleyhine ödeme yapıldıktan sonra bayiye dönmek daha kolay olabilir. Taraflar arasındaki iç ilişki; borca aykırılık, yardımcı kişilerin fiillerinden sorumluluk ve kusur paylaşımı hükümleri çerçevesinde dengelenir.
Bayinin lisanssız yazılım kullanmasından merkez her durumda sorumlu tutulur mu?
Hayır, bayinin merkezden bağımsız şekilde kendi yerel yazılımını kurup kullandığı, merkezin sisteme erişmediği, veri akışı almadığı ve yazılımı zorunlu tutmadığı hâllerde hukuki risk öncelikle bayide toplanır.
Lisanssız yazılım eyleminden dolayı şirketlere hapis cezası verilebilir mi?
Hayır, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 20 gereğince ceza sorumluluğu şahsidir ve tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz; tüzel kişiler bakımından yalnızca suç dolayısıyla öngörülen güvenlik tedbirleri işletilebilir.
Yazılım hak sahibi izinsiz çoğaltma hâlinde hangi bedeli talep edebilir?
5846 sayılı Kanun m. 68 uyarınca hak sahibi, sözleşme yapılmış olması hâlinde isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını talep edebilir. Satışa çıkarılmamış kopyalarda ise hak sahibi kopyaların ve çoğaltma araçlarının imhasını, üretim maliyetini aşmayacak bedelle devrini veya sözleşme olması hâlinde isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını seçimlik olarak isteyebilir.
Yazılımın çalışan tarafından kurulması işletme sahibini sorumluluktan kurtarır mı?
İşletme sahibi kendiliğinden sorumluluktan kurtulmaz. 5846 sayılı Kanun m. 66 uyarınca çalışanların ihlalinde işletme sahibine karşı tecavüzün giderilmesi davası açılabilir ve bu istemde kusur aranmaz. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 66 gereğince adam çalıştıran; seçim, talimat ve denetimde gerekli özeni gösterdiğini ispatlayarak kurtulabilir; işletmede adam çalıştıran ise ayrıca çalışma düzeninin zararı önlemeye elverişli olduğunu ispat etmedikçe zarardan sorumlu kalır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy