Finansal yeniden yapılandırma çerçeve anlaşmaları ile bu anlaşmalar doğrultusunda imzalanan sözleşmeler kapsamında düzenlenen kâğıtlar, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'na göre alınan damga vergisinden ve yargı harçları dahil Harçlar Kanunu harçlarından istisnadır. Bu yasal imkân, borçlarını ödemekte güçlük çeken işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmelerini sağlamak amacıyla getirilmiştir.
Damga Vergisinin Kapsamı ve Kâğıt Niteliği
Damga vergisinin konusunu 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'na ekli (1) sayılı tabloda yer alan kâğıtlar oluşturur. 488 sayılı Kanun'un 1. maddesi uyarınca kâğıt terimi; yazılıp imzalanmak veya imza yerine geçen bir işaret konulmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeleri ifade eder.
488 sayılı DAMGA VERGİSİ KANUNU m. 1Kaynağı aç
Finansal Yeniden Yapılandırmanın Kanuni Dayanağı
Finansal güçlük içinde bulunan ancak finans sektörüne olan borçlarının yeniden yapılandırılması yoluyla faaliyetine devam etmesi olanaklı görülen firmalara, 7186 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'na eklenen geçici 32. madde ile alacaklı kuruluşlarla anlaşarak borçlarını yapılandırma imkânı tanınmıştır. Bu süreç, Türkiye Bankalar Birliği tarafından belirlenerek ilan edilen çerçeve anlaşmalar kapsamında yürütülür.
Yapılandırmanın usul ve esasları Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından yayımlanan Finansal Sektöre Olan Borçların Yeniden Yapılandırılması Hakkında Yönetmelik çerçevesinde hazırlanan çerçeve anlaşmalarla düzenlenir. Bu anlaşmalarda gösterilen borçlular, finansal kuruluşlarca sağlanan kredilere ilişkin olarak dahil oldukları risk grubundaki diğer borçlularla birlikte bir bütün hâlinde veya kısmen yapılandırmaya konu edilebilir.
5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun geçici 32. maddesinde düzenlenen yapılandırma uygulamasının geçerlilik süresi, ilgili hükmün verdiği yetki kapsamında 15 Temmuz 2021 tarihli ve 31542 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 4299 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 2 yıl uzatılmıştır.
Damga Vergisi ve Harç İstisnasının Şartları ve Sınırları
5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun geçici 32. maddesine uygun çerçeve anlaşmalar ve bu anlaşmalar kapsamında düzenlenen sözleşmelerde belirlenen esaslar uyarınca yapılacak işlemler Harçlar Kanunu harçlarından ve yargı harcından, düzenlenen kâğıtlar ise damga vergisinden müstesnadır.
Kanuni istisna mutlak olmayıp alacaklı kuruluşların edindikleri varlıkları elden çıkarmaları bakımından sınırlanmıştır. Alacaklı kuruluşların çerçeve anlaşmaları ve bu kapsamdaki sözleşmeler neticesinde edindikleri varlık ve teminatları, kendi aralarında veya borçluya devri hariç olmak üzere, elden çıkardıkları hâllerde harç ve damga vergisi istisnası uygulanmaz.
Teminat ve Devir İşlemlerinde Vergilendirme
İdari değerlendirmelerde, Finansal Yeniden Yapılandırma Sözleşmesi kapsamında düzenlenen devir sözleşmesi niteliğindeki kâğıtların damga vergisinden istisna tutulmasının mümkün olduğu; devir sözleşmesiyle temlik alınan alacakların teminatını teşkil eden ticari işletme rehninin bankaya devrine ilişkin düzenlenen kâğıtlardan da damga vergisi aranmayacağı kabul edilmektedir.
Tapu ve Refinansman İşlemlerine İlişkin Uygulama Esasları
Tapu işlemlerinde istisnanın tatbik edilebilmesi yönündeki idari yaklaşımda; sözleşmenin kanunun yürürlük tarihinden itibaren iki yıl içinde yapıldığının, talep edilen tapu işleminin 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun geçici 32. maddesi ile Finansal Sektöre Olan Borçların Yeniden Yapılandırılması Hakkında Yönetmelik kapsamında bulunduğunun ve vergiden ya da harçtan istisna tutulması gerektiğinin alacaklı kuruluşlarca yazılı olarak bildirilmesi şartı aranmaktadır.
İdari uygulamada, alacaklı kuruluşların borçludan doğrudan veya dolaylı edindikleri varlıklar ve teminatlar ile bunların alacaklıların kendi aralarında veya borçluya devri istisna kapsamında görülmektedir. Buna karşılık temdit, taksitlendirme, teminata bağlama, ilave kredi kullandırma ve diğer yöntemlerle gerçekleştirilen diğer refinansman işlemlerinin 5411 sayılı Kanun geçici 32. maddedeki istisna kapsamında değerlendirilmeyeceği ifade edilmektedir.
4743 Sayılı Kanun Dönemi İstisna Düzenlemeleri
Önceki yasal rejimi düzenleyen 4743 sayılı Kanun'un 3. maddesi uyarınca çerçeve anlaşması, düzenlenen sözleşmeler ve bu kapsamda yapılacak işlemler ile düzenlenecek kâğıtlar Harçlar Kanunu'na göre ödenecek harçlardan ve damga vergisinden müstesna tutulmuştur. Bu yasal dönemdeki şartlara göre akdedilen çerçeve anlaşması ve sözleşmeleri uyarınca tanzim edilen ticari işletme rehni tadil sözleşmeleri de damga vergisi ve harca tabi tutulmamaktadır.
4743 sayılı MALİ SEKTÖRE OLAN BORÇLARIN YENİDEN YAPILANDIRILMASI VE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN m. 3Kaynağı aç
4743 sayılı Kanun rejiminde istisna kuralı, Taşıt Alım Vergisi hariç tutulmak kaydıyla, alacaklı kuruluşların çerçeve anlaşması ve sözleşmeler uyarınca edindikleri varlıkları elden çıkardıkları durumlarda da geçerli sayılmıştır. Ayrıca borçlu firmaların sözleşme şartlarını yerine getirememesi veya getirmemesi hâlinde alacağın hukuki yollardan tahsili aşamalarında ve sözleşmeyle uygulamaya konulan işlemler gerçekleşmese dahi uygulanmış olan vergi ve harç istisnalarının geri alınmayacağı hükme bağlanmıştır.
Varlık Yönetim Şirketlerine Tanınan Muafiyetler
5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 143. maddesi uyarınca bu Kanun kapsamında kurulan varlık yönetim şirketleri ile 4743 sayılı Kanun'un mülga 3. maddesi kapsamında kurulan varlık yönetim şirketlerinin yaptıkları işlemler ve bununla ilgili düzenlenen kâğıtlar Damga Vergisi Kanunu'na göre ödenecek damga vergisinden istisnadır.
5411 sayılı BANKACILIK KANUNU m. 143Kaynağı aç
5411 sayılı Kanun'un 143. maddesinde varlık yönetim şirketlerinin işlemleri ve kâğıtları genel olarak damga vergisinden istisna tutulmuş olmakla birlikte; idari değerlendirmelerde bu muafiyetin şirketin kuruluş takvim yılı ve bunu izleyen beş yıl içinde düzenlenen kâğıtlarla ve yalnızca mali kurumların alacak ve varlıklarının satın alınması, tahsili veya yapılandırılmasıyla sınırlı olduğu, mali kurumlar dışındaki alacakların istisnaya dahil olmadığı yönünde ölçütler de benimsenmektedir.
Finansal yeniden yapılandırma kâğıtlarında damga vergisi istisnası hangi işlemleri kapsar?
5411 sayılı Kanun'un geçici 32. maddesine uygun çerçeve anlaşmalar ve bu anlaşmalar kapsamında akdedilen sözleşmelerdeki esaslar dahilindeki işlemler yargı harcı dahil Harçlar Kanunu harçlarından, tanzim edilen kâğıtlar ise damga vergisinden istisnadır.
Yapılandırma kapsamında devralınan teminat ve varlıkların elden çıkarılması damga vergisinden istisna mıdır?
5411 sayılı Kanun'un geçici 32. maddesi kapsamında alacaklı kuruluşların edindikleri varlık ve teminatların kendi aralarında veya borçluya devri istisnaya dahil olup üçüncü kişilere elden çıkarılması hâlinde istisna uygulanmaz. Önceki 4743 sayılı Kanun rejiminde ise Taşıt Alım Vergisi hariç olmak üzere elden çıkarma işlemleri de istisna kapsamında değerlendirilmiştir.
Varlık yönetim şirketlerinin damga vergisi muafiyeti hangi sınırlarla uygulanır?
5411 sayılı Kanun'un 143. maddesinde şirketlerin işlem ve kâğıtları damga vergisinden genel olarak istisna kılınmıştır. İdari özelge değerlendirmesinde ise bu muafiyetin kuruluş yılı ve izleyen 5 yıl içindeki işlemler ile yalnızca mali kurum alacaklarının devir ve tahsiline özgülendiği kabul edilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy