Fatura Nasıl İcraya Konulur ve Alacak Nasıl Tahsil Edilir?

Faturaya Dayalı İlamsız İcra Takibi ve Dayanak Belgeler

Fatura ilam veya ilam niteliğinde bir belge sayılmadığı için bu tür alacaklarda doğrudan ilamlı icra yoluna başvurulamaz. Alacaklılar, fatura alacaklarının tahsili için 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 42 ve devamı maddeleri uyarınca genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi yoluna gitmelidir.

Elektronik ortamda düzenlenen e-fatura resmi bir belge olup hukuki açıdan kâğıt fatura ile farksızdır. Bu nedenle e-fatura da icra takibine dayanak olarak kullanılabilir. E-faturanın takibe konu edilmesi halinde sistem kayıtları, gönderim ve teslim bilgileri delil olarak önem taşır.

Ticari işletmesi doğrultusunda bir mal satan, imal eden, iş gören veya menfaat temin eden tacirden karşı taraf fatura verilmesini ve borç ödenmişse bu durumun faturada gösterilmesini talep edebilir. Bununla birlikte telefon, telgraf, iletişim araçları veya sözlü olarak varılan mutabakatları teyit eden yazıyı alan taraf, tebellüğden itibaren sekiz gün içinde itiraz etmezse teyit belgesinin sözleşme ve açıklamalara uygun olduğunu kabul etmiş sayılır.

Ödeme Emri, İtiraz ve Takibin Durması

İlamsız icra takibinde ödeme emrinin borçluya tebliği ile birlikte borçlu yedi gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir.

İcra takibinin yetkisiz icra dairesinde başlatıldığı iddiasına dayanan yetki itirazının borçlu tarafından açıkça belirtilmesi gerekir; aksi halde yetki itirazı dikkate alınmaz.

İtirazın Hükümden Düşürülmesi: İtirazın İptali ve İtirazın Kaldırılması

İlamsız takibe borçlunun itiraz etmesi durumunda alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel hükümler çerçevesinde alacağını ispat ederek mahkemeden itirazın iptalini talep edebilir. Bu davada görevli mahkeme alacağın mahiyetine ve tarafların tacir olup olmamasına göre asliye ticaret veya asliye hukuk mahkemesi olarak değerlendirilmekte; müstakil ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde dava asliye hukuk mahkemesinde görülmektedir.

İtirazın iptali davasında mahkemece borçlunun itirazı haksız görülürse takibin devamına karar verilir. Davada itirazında haksız çıkan borçlu veya takibinde kötü niyetli bulunan alacaklı, diğer tarafın istemi üzerine hükmedilen ya da reddedilen tutarın en az yüzde yirmisi oranında tazminatla sorumlu tutulur. İtiraz eden tarafın veli, vasi veya mirasçı sıfatını taşıması halinde borçlu aleyhine tazminata hükmedilmesi kötü niyetin ispatı şartına bağlanmıştır. İcra inkar ve kötü niyet tazminatlarının tayininde icra takibindeki veya davadaki istem dikkate alınır.

İtirazın iptali için öngörülen bir yıllık süreyi geçiren alacaklının genel hükümlere göre alacağını dava etme hakkı saklı kalır. Alacaklı ayrıca yürüyen icra takibinden vazgeçerek bağımsız bir alacak davası açma yoluna da başvurabilir; bu halde takip hukuki sonuç doğurmaz ve talep genel esaslara göre karara bağlanır.

Alacaklının takibi, borçlunun imzasını kabul ettiği ya da noterden onaylı borç ikrarını içeren bir senede veya resmi daireler ile yetkili mercilerin yetkileri dahilinde ve usulüne uygun verdikleri makbuz veya belgeye dayanmaktaysa, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kesin kaldırılması istenebilir. Bu yasal süre geçirildiğinde alacaklı aynı alacak için yeniden ilamsız takibe başvuramaz. İcra mahkemesinde borçlu itirazını tevsik eden belge sunamazsa itiraz kaldırılır; itiraz kanunda sayılan nitelikte bir belgeye dayanıyorsa talep reddolunur.

İtirazın kaldırılması aşamasında borçlunun sunduğu belgedeki imza alacaklıca inkar edilir ve yapılan incelemede imzanın alacaklıya ait olduğu anlaşılırsa talep reddedilerek alacaklı belgenin taalluk ettiği tutarın yüzde onu oranında para cezasına çarptırılır. İtirazın kaldırılması isteminin esasa ilişkin nedenlerle kabul edilmesi durumunda borçlu, aynı gerekçelerle reddi halinde ise alacaklı, karşı tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden az olmamak üzere tazminata mahkum edilir.

Fatura Alacaklarında İspat Yükü ve Deliller

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür. Bu çerçevede fatura alacaklarında ispat yükü kural olarak alacaklıda olup alacaklı faturaya konu malın teslim edildiğini veya hizmetin ifa edildiğini, borcun doğduğunu ve ödenmediğini ispatlamak zorundadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 21/2 uyarınca bir faturayı teslim alan kimse, tebellüğ tarihinden itibaren sekiz gün içinde faturanın içeriğine itiraz etmezse bu içeriği kabul etmiş sayılır. Tacirler arasındaki ilişkilerde bu durum faturayı düzenleyen lehine bir karine vücuda getirmektedir.

Faturanın alt bölümünde imza ve ödendi ibaresiyle kaşe bulunması bedelin tahsil edildiğine yönelik bir karine oluşturur. Kaşenin faturanın üst kısmında bulunması ise çoğu zaman faturanın düzenlendiğini ancak henüz tahsil edilmediğini ifade eder; ancak kaşenin konumu tek başına borcun ödendiğini kesin olarak ispatlamaz.

Zamanaşımı, Menfi Tespit ve İstirdat

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesi uyarınca kanunda aksi belirtilmedikçe alacaklar on yıllık zamanaşımına tabidir; bununla birlikte satım, hizmet veya eser sözleşmelerinden kaynaklanan alacaklarda beş yıllık zamanaşımının da uygulanabileceği değerlendirilmektedir. Zamanaşımı kural olarak borcun muaccel hale gelmesiyle işlemeye başlar ve yasal süresi içinde icra takibi yapılması veya dava ikame edilmesiyle kesilir. Borçlu tarafından zamanaşımı defisi öne sürülmedikçe bu yön icra mercii veya mahkemece re'sen gözetilmez.

İlamsız icra takibi devam ederken borçlu tarafından ödeme yapılması halinde, sürdürülen menfi tespit davası istirdat davasına dönüşür ve tahsil edilen tutarın geri verilmesi bu dava kapsamında talep edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy