EYT Kapsamı ve Yaş Şartının Kaldırılması
Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT), 8 Eylül 1999 veya öncesinde sigorta başlangıcı bulunan ve emeklilik için gereken prim gün sayısı ile sigortalılık süresini doldurmuş çalışanları ifade eder. Sosyal güvenlik mevzuatına eklenen geçici düzenleme uyarınca; mülga sosyal güvenlik kanunları kapsamında yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlardan, ilgili hükümlerdeki yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim gibi diğer şartları taşıyanlara yaşlılık veya emekli aylığı bağlanır. Kanun metni uyarınca bu düzenleme esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talebinde bulunulamaz.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. Geçici 95Kaynağı aç
Sigortalılık Türlerine Göre Aranan Prim ve Süre Koşulları
4A (SSK) statüsündeki sigortalılar için 506 sayılı Kanun'un mülga Geçici 81. maddesinin (B) bendinde yer alan kademeli süre ve prim koşulları aranır. Bu çerçevede kadın sigortalılar için 20 yıl, erkek sigortalılar için 25 yıl sigortalılık süresinin yanında, ilk tescil tarihine göre 5000 ile 5975 gün arasında kademelendirilen prim gün sayısının tamamlanması gerekir. Yaş koşulu kaldırıldığından prim ve süre şartını sağlayan 4A kapsamındaki sigortalılar aylık talebinde bulunabilir.
506 sayılı SOSYAL SİGORTALAR KANUNU m. Geçici 81Kaynağı aç
4B (Bağ-Kur) sigortalıları bakımından emeklilikte yaş şartı aranmamakla birlikte kadınların 20 tam yıl (7200 gün), erkeklerin ise 25 tam yıl (9000 gün) prim ödemiş olması ve mevcut prim borçlarının kapatılmış bulunması zorunludur. 4C (Emekli Sandığı) kapsamındaki kamu görevlileri yönünden ise düzenleme yaş şartı bakımından uygulanmakta olup fiilî hizmet süresi kadınlarda 20 yıl (7200 gün), erkeklerde 25 yıl (9000 gün) olarak aranır; ayrıca derece, kademe ve kazanılmış hak aylığı gibi unsurlar emeklilik işlemlerinde dikkate alınır.
1479 sayılı ESNAF VE SANATKARLAR VE DİĞER BAĞIMSIZ ÇALIŞANLAR SOSYAL SİGORTALAR KURUMU KANUNU m. Geçici 10Kaynağı aç
5434 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ EMEKLİ SANDIĞI KANUNU m. Geçici 205Kaynağı aç
Kısmi Emeklilikte Yaş Haddi Durumu
Emeklilikte yaş şartını kaldıran geçici yasal düzenleme yalnızca tam emekliliğe ilişkin mülga hükümleri kapsamına almış olup kısmi emekliliği düzenleyen kurallara yer vermemiştir. 506 sayılı Kanun'un mülga Geçici 81. maddesinin (C) bendinde düzenlenen 15 yıllık sigortalılık süresi ile 3600 prim gününü içeren kısmi emeklilik şartlarında ve Bağ-Kur kapsamındaki 15 tam yıl (5400 gün) prim esasına dayalı kısmi yaşlılık aylığında kademeli yaş hadleri uygulanmaya devam eder. Bu doğrultuda 3600 gün veya 5400 gün primle kısmi emeklilik talebinde bulunacak sigortalılar bakımından mevzuatta öngörülen yaş hadlerinin tamamlanması aranır.
Hizmet Borçlanmaları ve İşe Başlangıç Tarihine Etkisi
Aday çırak, çırak veya stajyerlik süreleri yalnızca kısa vadeli sigorta kollarına prim içerdiğinden uzun vadeli sigortalılık başlangıcı sayılmaz ve bu tarihler EYT başlangıcı olarak kabul edilmez. 5510 sayılı Kanun'un 41. maddesi gereğince, sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlanma yapıldığında sigortalılık başlangıç tarihi, borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Bu yolla askerlik süresi borçlanılarak tescil tarihi 8 Eylül 1999 veya öncesine çekildiğinde EYT şartları sağlanabilir. Ancak askerlik hizmeti ilk sigortalılıktan sonra ifa edilmişse veya doğum borçlanması yapılmışsa, bu işlemler ilk sigortalılık tarihini öne çekmeyip yalnızca prim gün sayısını artırır. Hizmet borçlanması yoluyla aylığa hak kazanılması hâlinde aylık, borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren bağlanır.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 41Kaynağı aç
Başvuru Usulü ve İş Hukuku Boyutu
EYT kapsamında yaşlılık aylığı bağlanabilmesi amacıyla öncelikle işyerinden ayrılış bildirgesinin verilmiş olması ve ardından Sosyal Güvenlik Kurumuna şahsen veya e-Devlet kapısı üzerinden resmi tahsis talebinde bulunulması şarttır. Öte yandan emeklilik şartlarına ulaşılmış olması, işveren açısından iş sözleşmesini feshetmek adına geçerli bir sebep oluşturmaz. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesi kapsamında iş güvencesine tabi olan işçiler emekli olmaya zorlanamayacağı gibi yalnızca emekliliğe hak kazandıkları gerekçesiyle işten çıkarılamaz.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 18Kaynağı aç
EYT kapsamında emekli aylığı bağlanan kişilerin çalışmaya devam etmesi hukuken mümkündür. Bununla birlikte, emeklilik sonrası aynı işyerinde yeniden istihdam edilen çalışanlar yönünden daha önce sağlanan 5 puanlık Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) işveren hissesi Hazine teşviki, 28 Temmuz 2024 tarihli yasal düzenleme ile yürürlükten kaldırılmıştır.
EYT düzenlemesinden yararlanmak için ilk sigorta başlangıcı ne olmalıdır?
Düzenlemeden yararlanabilmek için ilk sigortalılık tescil tarihinin 8 Eylül 1999 veya öncesi bir tarih olması zorunludur.
Staj ve çıraklık başlangıcı EYT için geçerli midir?
Çıraklık ve staj döneminde sadece kısa vadeli kollara prim ödendiğinden bu süreler uzun vadeli sigorta başlangıcı sayılmaz ve EYT giriş tarihi kabul edilmez.
Askerlik borçlanması sigorta tescil tarihini geri çeker mi?
Askerlik ilk tescil tarihinden önce yapılmışsa borçlanılan gün sayısı kadar tescil tarihi geriye götürülür; sigorta başlangıcından sonra yapılan askerliğin borçlanılması ise yalnızca prim gününü artırır.
3600 prim günüyle kısmi emeklilikte yaş koşulu aranır mı?
Emeklilikte yaş şartını kaldıran geçici yasal düzenleme kısmi emekliliği kapsamadığından, 3600 günle emeklilikte mevzuatta yer alan kademeli yaş hadlerinin tamamlanması gerekmektedir.
İşveren, çalışanını EYT kapsamında emekli olmaya zorlayabilir mi?
Emeklilik hakkının kazanılması iş sözleşmesinin feshi için tek başına geçerli bir neden teşkil etmediğinden işveren çalışanı emekliliğe zorlayamaz ve bu sebeple işten çıkaramaz.
Emekli olduktan sonra çalışmaya devam edenler için prim teşviki var mıdır?
Emeklilik sonrası aynı işyerinde çalışmaya devam edenler için sağlanan 5 puanlık Sosyal Güvenlik Destek Primi işveren hissesi teşviki, 28 Temmuz 2024 tarihli yasal düzenleme ile yürürlükten kaldırılmıştır.
Hizmet borçlanmasıyla aylık bağlatıldığında ödeme ne zaman başlar?
Hizmet borçlanması sonucunda aylığa hak kazanılması hâlinde aylık, prim borcunun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren bağlanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

