Etkin Pişmanlık Kavramı ve Hukuki Niteliği
Etkin pişmanlık, failin suç işledikten sonra sergilediği bazı davranışlar neticesinde cezasının indirilmesi veya tamamen kaldırılması sonucunu doğuran ve ceza hukuku teorisinde suç sonrası bir nedene dayanan kurumdur.
Malvarlığına Karşı Suçlarda Etkin Pişmanlık ve İndirim Oranları
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin ilk fıkrasında sayılan suçlar tamamlandıktan sonra, haklarında henüz kovuşturma evresine geçilmeden failin, azmettirenin ya da yardım edenin bizzat pişmanlık sergileyerek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin yoluyla bütünüyle gidermesi durumunda verilecek cezada üçte ikiye kadar indirim uygulanır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 168Kaynağı aç
Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ve fakat mahkemece hüküm verilmezden önce gösterilmesi halinde, verilecek cezanın yarısına kadarı indirilir.
Yağma suçu bakımından Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin üçüncü fıkrasında özel bir kademelendirme öngörülmüştür. Yağma suçundan dolayı etkin pişmanlık gösteren kişiye verilecek ceza; kovuşturma başlamadan önce zararın tamamen giderilmesi durumunda yarısına kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce giderilmesi halinde ise üçte birine kadarı indirilir.
Zararın tamamen değil de kısmen karşılandığı hallerde Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin dördüncü fıkrası uygulanır. Buna göre kısmen geri verme veya tazmin halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için ayrıca mağdurun rızası aranır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi'nin 2020/6698 Esas, 2022/7313 Karar sayılı ilamında vurgulandığı üzere, hükümden önce zararın giderildiğine dair belge sunulması durumunda mahkemece zararın tamamen giderilip giderilmediği araştırılmalı; kısmi ödeme yapılmışsa mağdurun kısmi ödemeye rızasının bulunup bulunmadığı sorularak etkin pişmanlık hükümleri değerlendirilmelidir. Nitekim Yargıtay 8. Ceza Dairesi'nin 2015/14039 Esas, 2016/5621 Karar sayılı kararında da kovuşturma başladıktan sonra ve hüküm verilmeden önce kısmi ödemede bulunan sanık hakkında şikayetçinin kısmi ödemeye rıza gösterip göstermediğinin sorulması ve sonucuna göre karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2020/6698, K. 2022/7313Kaynağı aç
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2015/14039, K. 2016/5621Kaynağı aç
Karşılıksız Yararlanma Suçunda Özel Etkin Pişmanlık Usulü
Karşılıksız yararlanma suçunda Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca; failin, azmettirenin veya yardımda bulunanın pişmanlık sergileyip mağdur, kamu veya özel hukuk tüzel kişisinin zararını soruşturma evresi bitmeden eksiksiz tazmin etmesi durumunda kamu davası açılmaz. Uğranılan zararın hüküm verilinceye dek bütünüyle karşılanması halinde cezada üçte bire kadar indirime gidilir; ancak ilgilinin bu fıkradaki olanaktan iki kereden fazla faydalanması mümkün değildir.
Yargıtay 13. Ceza Dairesi'nin 2016/4330 Esas, 2018/7405 Karar sayılı ilamındaki değerlendirmeler doğrultusunda, karşılıksız yararlanma suçu bakımından soruşturma merciince katılan kurumun uğradığı vergili ve cezasız zararı ödemesi halinde hakkında kamu davası açılamayacağının bildirilmemesi ve ödeme imkanı tanınmadan kamu davası açılması iddianamenin iadesi gerekçesi olarak ele alınmıştır. İlgili ilamda; kurumun normal tarifeye göre belirlenecek vergili ve cezasız gerçek zararının bilirkişiye hesaplattırılarak sanığın ödemesi halinde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca kovuşturma şartının gerçekleşmemesi sebebiyle davanın düşürülmesi, zararın soruşturmada karşılanmaması halinde ise sanığa kaçak elektrik kullanım bedelini hükümden önce ödemesi durumunda TCK m. 168/5 gereğince etkin pişmanlıktan yararlanabileceğinin hatırlatılarak talep halinde süre verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Yargıtay 13. Ceza Dairesi, E. 2016/4330, K. 2018/7405Kaynağı aç
Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Suçlarında Pişmanlık Halleri
Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesinin birinci fıkrasına göre, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti eylemlerine katılan şahıs; yetkili merciler durumu öğrenmeden önce diğer suç ortaklarını ya da maddelerin saklandığı veya üretildiği yerleri bildirir ve bu bilgi ortakların yakalanmasını yahut maddelerin bulunmasını sağlarsa cezalandırılmaz. Maddenin ikinci fıkrası kapsamında ise kullanma amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde alan, kabul eden ya da bulunduran fail; mercilerce haber alınmadan evvel maddeyi ne zaman, nerede ve kimden sağladığını aktararak faillerin yakalanmasına veya maddenin teminine elverişli katkı sunarsa ceza almaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 192Kaynağı aç
Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, söz konusu uyuşturucu suçları haber alındıktan sonra suçun aydınlatılmasına, failin ya da öteki iştirakçilerin yakalanmasına gönüllü biçimde hizmet ve yardım eden kişi hakkında hükmedilecek cezada, sunulan yardımın niteliği doğrultusunda dörtte birden yarıya kadar indirim yapılır.
Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan şahsın, bu maddeyi kullanmak amacıyla satın alma, kabul etme ya da bulundurma fiilleri sebebiyle hakkında soruşturma açılmadan önce resmi mercilere veya sağlık birimlerine başvurup tedavi talep etmesi halinde ceza verilmez. Bu başvuru durumunda, kamu görevlileri ile sağlık meslek mensuplarının TCK m. 279 ve m. 280 kapsamındaki suçu bildirme yükümlülüğü doğmamaktadır.
Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma Suçlarında Pişmanlık Hükümleri
Türk Ceza Kanunu'nun 221. maddesinin ilk fıkrası doğrultusunda, suç işlemek amacıyla örgüt kurma isnadıyla soruşturma başlamadan ve örgüt faaliyeti kapsamında herhangi bir fiil işlenmeden önce, yapıyı dağıtan yahut sunduğu açıklamalarla dağılmasını sağlayan kurucu ve yöneticilere ceza verilmez. Maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları çerçevesinde ise örgüt bünyesinde suç işlemeksizin örgütten kendi isteğiyle ayrıldığını mercilere ileten veya suç işlemeden yakalanıp örgütün çözülmesini ya da mensuplarının yakalanmasını sağlayıcı elverişli bilgi aktaran üyeler ceza almaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 221Kaynağı aç
Türk Ceza Kanunu'nun 221. maddesinin dördüncü fıkrasına göre; örgütü kuran, yöneten, üye olan ya da örgüte yardım sağlayan kimsenin kendiliğinden teslim olarak yapının niteliği ve faaliyetleri bağlamındaki suçlara ilişkin bilgi vermesi halinde cezaya hükmolunmaz; aynı bilgilerin yakalanmanın ardından sağlanması durumunda ise örgüt suçundan tayin edilecek ceza üçte birden dörtte üçe kadar indirilir. Maddenin beşinci fıkrası bu düzenlemeden yararlananlar hakkında bir yıllık denetimli serbestlik tedbiri öngörmekte ve sürenin üç yıla kadar uzatılabileceğini belirtmektedir. Altıncı fıkra ise bu maddede düzenlenen hükümlerin aynı şahıs yönünden birden çok uygulanamayacağını kurala bağlamaktadır.
TCK m. 168/1 kapsamındaki suçlarda kovuşturma başlamadan zararın giderilmesi halinde indirim oranı nedir?
Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin birinci fıkrasında sayılan suçlar tamamlandıktan sonra kovuşturma başlamadan önce failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
Yağma suçunda etkin pişmanlık halinde ceza indirimi hangi oranlarda uygulanır?
Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin üçüncü fıkrasına göre verilecek ceza; kovuşturma başlamadan önce zararın tamamen giderilmesi halinde yarısına kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce giderilmesi halinde üçte birine kadarı indirilir.
Zararın kısmen karşılanması durumunda etkin pişmanlık uygulanabilir mi?
Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca zararın kısmen geri verilmesi veya tazmini halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için mağdurun rızası şarttır.
Karşılıksız yararlanma suçunda soruşturma aşamasında zarar ödenirse ne olur?
Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin beşinci fıkrası gereğince zararın soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmini halinde kamu davası açılmaz; ancak bu imkandan iki defadan fazla yararlanılamaz.
Uyuşturucu suçu haber alındıktan sonra yardım eden kişi ceza indiriminden yararlanabilir mi?
Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, suç haber alındıktan sonra gönüllü olarak suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadarı indirilir.
Uyuşturucu kullanan kişi tedavi talebinde bulunursa hangi koşullarda ceza almaz?
Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesinin dördüncü fıkrasına göre; kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme veya bulundurmaktan dolayı hakkında soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isteyen kişi hakkında cezaya hükmolunmaz.
Örgüt suçlarında etkin pişmanlıktan yararlanan kişi hakkında denetimli serbestlik uygulanır mı?
Türk Ceza Kanunu'nun 221. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca etkin pişmanlıktan yararlanan kişiler hakkında bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbirine hükmolunur ve bu süre üç yıla kadar uzatılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

