Emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden veya emekli aylığı bağlandıktan sonra yeniden bir iş akdiyle çalışmaya başlayan işçiler, iş sözleşmesinin sona erme şekline ve hizmet sürelerine bağlı olarak genel iş hukuku kuralları uyarınca tazminat haklarından yararlanabilir. İşverenin iş akdini haklı bir neden olmaksızın feshetmesi ya da emekli işçinin haklı bir sebebe dayanarak sözleşmeyi sona erdirmesi halinde, en az bir yıllık çalışma süresinin tamamlanmış olması kaydıyla kıdem tazminatına hak kazanılır.
Emekli İşçinin Kıdem Tazminatı ve Tavan Sınırı
1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca kıdem tazminatı, işçinin işten ayrıldığı tarihteki son brüt ücreti üzerinden her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret tutarında hesaplanır. Kıdem tazminatına esas alınacak ücretin belirlenmesinde çıplak ücrete ilaveten işçiye sağlanan ve süreklilik arz eden yol, yemek gibi para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler de dikkate alınır. Bununla birlikte toplu iş sözleşmeleri veya hizmet akitleriyle kararlaştırılan kıdem tazminatının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesi tavanını aşamaz. Tazminatın zamanında ödenmemesi durumunda açılacak davada gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır.
1475 sayılı İŞ KANUNU m. 14Kaynağı aç
Emeklilik Gerekçesiyle Sözleşmenin Feshi
1475 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 1. fıkrasının 4. bendi uyarınca, bağlı bulunulan kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde işçiye her tam yıl için 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bu haktan yararlanabilmek için aylık veya toptan ödemeye hak kazanıldığının ve yetkili kuruma müracaat edildiğinin belgelenmesi zorunludur.
Yaşlılık aylığı almak amacıyla iş sözleşmesini feshetme hakkı kural olarak yalnızca bir kez kullanılabilir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2018/4838 Esas ve 2018/12546 Karar sayılı ilamında ifade edildiği üzere, emekli olduktan sonraki çalışma döneminde iş sözleşmesinin ikinci kez yaşlılık aylığı alma gerekçesiyle feshedilmesi hukuken geçerli kabul edilmez. Bu şekilde gerçekleşen ikinci ayrılış istifa niteliğinde sayılır ve kıdem tazminatına hak kazandırmaz.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2018/4838, K. 2018/12546Kaynağı aç
1475 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 5. fıkrasında yer alan 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim günü şartını tamamlayarak yaş hariç emeklilik sebebiyle kıdem tazminatı talep edip işten ayrılma hakkı da kural olarak tek bir sefer için öngörülmüş bir haktır.
Aralıklı Çalışmalarda Kıdem Hesabı ve Tasfiye
1475 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 2. fıkrası uyarınca işçilerin kıdemleri, hizmet akdinin kesintisiz devam etmiş veya fasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler toplanarak belirlenir. Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı veya ikramiye ödenemez. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2018/4838 Esas ve 2018/12546 Karar sayılı kararı doğrultusunda, işçinin önceki çalışma dönemi kıdem tazminatı ödenerek tasfiye edilmişse, tasfiye edilen dönemin sonraki çalışma dönemi kıdem tazminatı hesabında dikkate alınması mümkün değildir.
Aynı işverene bağlı önceki çalışma dönemi için kıdem tazminatı ödenmemişse, bu süre sonraki çalışma süresine eklenerek son ücret üzerinden kıdem tazminatı hesaplanır. Ancak zamanaşımı def'inin ileri sürülmesi durumunda, iki çalışma dönemi arasındaki fasıla 10 yılı aşmışsa önceki hizmet dönemi bakımından kıdem tazminatı hesabı yapılamaz.
Bildirim Süreleri ve İhbar Tazminatı
4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesi uyarınca belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi zorunludur. İş sözleşmeleri; işi altı aydan az sürmüş işçi için iki hafta, altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş işçi için dört hafta, bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş işçi için altı hafta ve üç yıldan fazla sürmüş işçi için sekiz hafta sonra feshedilmiş sayılır. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı ödemekle yükümlüdür. İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle sözleşmeyi derhal feshedebilir. İhbar tazminatının ve peşin ödenecek ücretin hesabında çıplak ücrete ek olarak işçiye sağlanan para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve kanundan doğan menfaatler de gözetilir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 17Kaynağı aç
Emeklilik sebebiyle iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde taraflar birbirinden ihbar tazminatı talep edemez; işçi ihbar süresi beklemek zorunda olmadığı gibi ihbar tazminatına da hak kazanamaz. Benzer şekilde işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkını kullandığı hallerde de ihbar süresi uygulanmadığından ihbar tazminatı söz konusu olmaz.
Yıllık İzin Hakkı ve İşsizlik Maaşı
Emekli çalışanların yıllık ücretli izin hakları çalışma sürelerine göre belirlenir. Hizmet süresi 1 yıldan 5 yıla kadar olan işçiler için 14 gün, 5 yıldan 15 yıla kadar olanlar için 20 gün, 15 yıldan fazla olanlar için 26 gün yıllık izin süresi uygulanır; 50 yaş ve üzerindeki çalışanlar için bu süre 20 günden az olamaz. Aynı işyerindeki emeklilik öncesi ve sonrası çalışma süreleri yıllık ücretli izin hesabında birleştirilebilir.
Halihazırda emekli veya yaşlılık aylığı almakta olan çalışanlar, iş sözleşmeleri işveren tarafından feshedilse dahi işsizlik sigortası ödeneğinden yararlanamaz.
Kamu Emekliliği Sonrası Çalışma ve İş Kazası Hakları
Emekli Sandığı kapsamında emekli olup ikramiyesini alan kamu emeklilerinin daha sonra özel sektörde bir işveren emrinde işçi olarak çalışmaları durumunda, kıdem tazminatı hakları iş mevzuatının genel hükümlerine göre belirlenir.
Emekli işçiler, iş kazası veya meslek hastalığına maruz kalmaları halinde diğer çalışanlarla aynı yasal tazminat haklarına sahiptir. Bu kapsamda emekli çalışanlar maluliyet tazminatı ve destekten yoksun kalma tazminatı gibi yasal talepleri genel hükümler dairesinde ileri sürebilir.
Emekli çalışan kendi isteğiyle işten ayrılırsa kıdem tazminatı alabilir mi?
Emeklilik gerekçesiyle sözleşmeyi feshetme hakkı yalnızca bir kez kullanılabildiğinden, emekli işçinin ikinci kez emeklilik gerekçesiyle ayrılması istifa sayılır ve kıdem tazminatına hak kazandırmaz; ancak haklı bir fesih nedeni bulunuyorsa kıdem tazminatı alınabilir.
İşten çıkarılan emekli işçiye ihbar tazminatı ödenir mi?
İşveren, belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan emekli işçinin iş akdini yasal bildirim sürelerine uymaksızın veya bildirim süresine ait ücreti peşin ödemeksizin derhal feshederse ihbar tazminatı ödemek zorundadır.
Emekli çalışan işten çıkarıldığında işsizlik maaşı alabilir mi?
Halihazırda emeklilik veya yaşlılık aylığı alan çalışanlar, iş sözleşmesi işveren tarafından feshedilse dahi işsizlik ödeneğinden faydalanamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

