9. Yargı Paketinin Kapsamı ve Genel Esasları
Kamuoyunda 9. Yargı Paketi olarak bilinen Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, 7 Kasım 2024 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda kabul edilmiştir. Kabul edilen düzenleme, toplam 17 farklı kanunda değişiklik ve usul düzenlemesi içeren 30 madde ile 1 geçici maddeden oluşmaktadır. Yasal düzenleme ceza yargılamasından icra takip işlemlerine, arabuluculuk sürecinden aile hukukundaki dava haklarına kadar çeşitli alanlarda yeni usul kuralları getirmektedir.
Kanunlaşma aşamasında infaz hukukuna ilişkin kamuoyunda tartışılan bazı teklif maddeleri kapsam dışında tutulmuştur. Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilen nihai metinde; ikinci kez mükerrirlere yönelik infaz koşulları, dörtte dörtlük ceza indirimi ve genel nitelikli denetimli serbestlik düzenlemeleri yer almamış, bu maddeler kanun metninden çıkarılmıştır.
Ceza Muhakemesi ve Önödeme Düzenlemeleri
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri çerçevesinde hakaret suçu bakımından önemli usul değişiklikleri yapılmıştır. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile hakaret suçunda (TCK m. 125) artık uzlaştırma yoluna gidilemeyecektir. Şikâyete tabi hakaret suçlarında şikâyet hakkının kullanılma süresi, fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren her ne suretle olursa olsun iki yılı geçemeyecektir. Bununla birlikte, hakaret suçunun sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hali önödeme kapsamına alınmıştır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 253Kaynağı aç
Ceza Muhakemesi Kanunu madde 253 uyarınca uzlaştırmacı olabilmek için kural olarak hukuk fakültesi mezunu olma şartı getirilmiş olup uzlaştırmacılar, hukuk fakültesi mezunlarının yer aldığı ve Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen listelerden görevlendirilir. Düzenleme öncesinde görev yapan ve hukuk fakültesi mezunu olmayan uzlaştırmacıların kazanılmış hakları saklı tutulmuştur. Ceza muhakemesinde taraflara uzlaşma teklifinde bulunulduğunda, teklife cevap verme süresi 3 günden 7 güne çıkarılmıştır; şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören kişi yedi gün içinde kararını bildirmediği takdirde uzlaşma teklifini reddetmiş sayılır.
Kovuşturma evresinde uzlaşmanın sağlanması durumunda uygulanacak yargılama usulü 5271 sayılı Kanunun 254. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında belirlenmiştir. Mahkeme huzurunda uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde, sanığın edimini defaten yerine getirmesi durumunda davanın düşmesine karar verilir. Edimin yerine getirilmesinin ileri bir tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arz etmesi hallerinde ise durma kararı tesis edilir ve bu durma süresince zamanaşımı işlemez. Uzlaşma gereklerinin yerine getirilmemesi halinde ise mahkemece yargılamaya kaldığı yerden devam olunur.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 254Kaynağı aç
Ceza muhakemesindeki uzlaşma süreci, zararın tam giderilemediği durumlar için hukuk davası yolunu kapatmamaktadır. 5271 sayılı Kanunun 253. maddesi uyarınca yapılan uzlaşma görüşmeleri esnasında tespit edilemeyen veya uzlaşma sağlandıktan sonra ortaya çıkan zararların tazmini için mağdurun hukuk mahkemelerinde dava açabilme hakkı saklı tutulmuştur.
İcra İflas ve Hukuk Yargılamasındaki Usul Değişiklikleri
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu Ek Madde 1 ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu Ek Madde 1 uyarınca istinaf ve temyiz kanun yollarına başvuruda parasal sınırların belirlenmesi netleştirilmiştir. Bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararı üzerine ilk derece mahkemesince yeniden verilen kararlar ile Yargıtayın bozma kararı üzerine yeniden verilen kararlara karşı yapılacak istinaf ve temyiz başvurularında, aradan geçen dönemdeki parasal sınır artışları değil, ilk karar tarihinde geçerli olan parasal sınırlar esas alınır.
İcra ve İflas Kanunu ile Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki parasal sınırlarda yeniden değerleme oranında yapılan artışlar neticesinde belirlenen tutarlarda, hesaplamanın sadeleştirilmesi amacıyla 1.000 Türk lirasını aşmayan kısımlar dikkate alınmaz.
İcra dairelerince elektronik ortamda açık artırmayla yapılan satışlarda 2004 sayılı Kanunun 111/b maddesi uyarınca teklifler arasındaki fark, muhammen bedelin binde beşinden ve her halde 1.000 Türk lirasından az olamaz. Açık artırma süresinin son on dakikası içinde yeni bir teklifin verilmesi halinde artırma süresi üç dakika uzatılır. Uzama süresi içinde yeni bir teklif verilmesi halinde açık artırma her yeni tekliften itibaren üç dakika uzatılır ve son uzama süresinde yeni teklif gelmezse mal en yüksek teklif verene ihale edilir. Bu uzama sürelerinin toplamı kural olarak bir saati geçemez; bir saatlik azami sınır Adalet Bakanlığının kararıyla kısaltılabilir, uzatılabilir veya kaldırılabilir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 111/bKaynağı aç
Arabuluculuk Kurumu ve Tapu Tescil Usulü
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu madde 18/A ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu madde 3 hükümleri doğrultusunda dava şartı arabuluculuk sürecinde usul kuralı yeniden düzenlenmiştir. Arabuluculuk görüşmelerinin ilk toplantısına geçerli bir mazeret göstermeksizin katılmayan taraf, açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine tarifeye göre takdir edilecek vekâlet ücretinin yalnızca yarısına hükmedilir.
Hukukçuların arabuluculuk siciline kabulü bakımından kıdem esası getirilmiştir. 6325 sayılı Kanunun 20. maddesi uyarınca, mesleğinde en az 20 yıllık kıdeme sahip olan hukukçular, arabuluculuk eğitimi alma koşuluyla yazılı sınava tabi tutulmaksızın arabulucu olabilmektedir.
Taşınmaz uyuşmazlıklarında arabuluculuk anlaşmalarının ifası kolaylaştırılmıştır. 6325 sayılı Kanunun 17/B ve 18/B maddeleri uyarınca taşınmazın aynına, devrine veya sınırlı ayni hak tesisine ilişkin icra edilebilirlik şerhi taşıyan arabuluculuk anlaşma belgesiyle taraflardan biri tapu müdürlüğüne başvurabilir. Tapu müdürlüğü, taşınmaza ilişkin mevzuatta öngörülen gerekli inceleme ve değerlendirmeyi yaptıktan sonra resmi senet düzenlenmeksizin tek taraflı tescil talebini yerine getirir.
Aile Hukuku ve Sınav Düzenlemeleri
4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 286. maddesi uyarınca koca, ana veya çocuk soybağının reddi davası açarak babalık karinesini çürütebilmekte olup dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır. Aynı Kanunun 289. maddesi gereğince ananın davayı doğumdan itibaren, çocuğun ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde açması zorunludur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 286Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 289Kaynağı aç
2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun Ek 41. maddesi kapsamında Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı ve İdari Yargı Ön Sınavı konu alanları genişletilmiştir. Bu sınavların soru alanlarına sosyal güvenlik hukuku, milletlerarası hukuk, milletlerarası özel hukuk ve genel kamu hukuku konuları eklenmiş; sınavlarda sorulacak asgari soru sayısı ise 100'den 120'ye yükseltilmiştir.
9. Yargı Paketinde infaz indirimi ve denetimli serbestlik yer aldı mı?
Mecliste kabul edilen kanun metninde ikinci kez mükerrirlere yönelik infaz indirimi, 4/4 infaz düzenlemesi ve denetimli serbestliğe ilişkin hükümler yer almamış, bu düzenlemeler tekliften çıkarılmıştır.
Hakaret suçlarında şikâyet süresi ve uzlaştırma kuralı nedir?
Şikâyete tabi hakaret suçlarında şikâyet süresi fiilin işlendiği tarihten itibaren azami iki yıldır; hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez ve sesli, yazılı veya görüntülü iletiyle hakaret suçu önödeme kapsamındadır.
Ceza uzlaştırmacısı olabilmek için hangi şartlar aranır?
Uzlaştırmacıların kural olarak hukuk fakültesi mezunlarının yer aldığı Bakanlık listelerinden görevlendirilmesi esastır; mevcut uzlaştırmacıların hakları korunmuş olup uzlaşma teklifine yanıt süresi yedi gündür.
Arabuluculuk ilk oturumuna mazeretsiz katılmamanın yaptırımı nedir?
İlk arabuluculuk oturumuna geçerli mazeret göstermeksizin katılmayan taraf, davada haklı çıksa dahi yargılama giderinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine takdir edilecek vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.
Elektronik açık artırmada teklif aralıkları ve uzama süreleri nasıldır?
Teklifler arasındaki fark muhammen bedelin binde beşinden ve 1.000 TL'den az olamaz; son on dakikadaki teklifle süre üç dakika uzar, yeni tekliflerle üçer dakika eklenir ve uzamaların toplamı kural olarak bir saati geçemez.
Arabuluculuk belgesiyle tapuda tek başına işlem yapılabilir mi?
İcra edilebilirlik şerhi içeren arabuluculuk anlaşma belgesiyle tapu müdürlüğüne başvurulduğunda, idarece gerekli inceleme tamamlanarak resmi senet aranmaksızın tek taraflı tescil işlemi gerçekleştirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

