Dijital Tahkim ve Sanal Duruşmaların Hukuki Çerçevesi
Uyuşmazlık çözümünde teknolojik araçların kullanımı, tahkim yargılamalarının uzaktan yürütülmesini olağan usullerden biri haline getirmiştir. 2021 MTO Tahkim Kuralları'nın 26. maddesi uyarınca duruşmalar video konferans, telefon veya diğer uygun iletişim araçlarıyla uzaktan gerçekleştirilebilir. Tarafların duruşmanın yöntemi konusunda mutabakata varamaması halinde dahi hakem kurulu; somut olayın tüm koşullarını, tarafların eşitliğini ve adil yargılanma hakkının korunmasını gözeterek sanal duruşma yapılmasına karar verme yetkisine sahiptir.
Usuli Güvenceler, Siber Güvenlik ve Teknik Altyapı
Dijital ortamda yürütülen yargılamalarda gizlilik ve veri güvenliğinin sağlanması temel gerekliliklerdendir. MTO Kılavuzu, veri gizliliği kuralları ve siber güvenliğin temini amacıyla taraflara bir siber protokol üzerinde anlaşmaya varmalarını tavsiye etmektedir. Bununla birlikte MTO Tahkim Kuralları uyarınca hakem kurulları, belgelerin ibrazına karar verilmesi de dahil olmak üzere evrakın elektronik sunumu ve bu süreçlerin adil ve verimli şekilde yönetilmesi hususunda yetkilidir.
Sanal duruşmalarda usuli dengenin korunabilmesi için teknik ve operasyonel unsurların titizlikle değerlendirilmesi gerekir. Hakem kurulunun tarafların bulunduğu saat dilimlerini gözetmemesi, taraflardan biri lehine ayrıcalık yaratma riski taşıyarak taraflar arasındaki eşitliği zedeler ve adil yargılanma hakkı endişesi doğurur. Ayrıca duruşma sırasında karşılaşılan yavaş internet bağlantısı veya teknik destek eksikliği gibi altyapı yetersizlikleri ile katılımcıların kameralarını kapatmak istemesi, duruşmada adil yargılanma hakkı ve kişilerin kimlik tespitine ilişkin tereddütlerin ortaya çıkmasına sebebiyet verebilmektedir.
Uluslararası Protokoller ve Çevrimiçi Dava Yönetimi
Tahkim uygulamasında dijital araçların belirli standartlara bağlanması amacıyla çeşitli kılavuz ve protokoller oluşturulmuştur. Milletlerarası Tahkimlerde Video Konferansa ilişkin Seul Protokolü; belgelerin düzenlenmesi, duruşmanın yeri, tanıklar, gözlemciler, teknik konular, tercüme ve duruşma kayıtlarının alınması hususunda ayrıntılı öneriler sunmaktadır. Küresel düzeyde koordinasyonu sağlamayı amaçlayan Milletlerarası Tahkimde Sanal Dava Yönetimi Protokolü ise milletlerarası tahkimde çevrimiçi dava yönetimi platformlarının kullanımına ilişkin yeknesak ve tutarlı bir yaklaşım geliştirmeyi hedeflemektedir.
Hakem Kararlarının Tenfizi ve Çevresel Sürdürülebilirlik
Uzaktan yürütülen tahkim yargılamaları sonucunda tesis edilen kararların geçerliliği ve icra edilebilirliği önem arz etmektedir. Bu çerçevede, tahkimde sanal duruşma yapılmasının hakem kararının tenfizine engel oluşturmaması gerektiği savunulmaktadır.
Uyuşmazlık çözümünün dijitalleşmesi aynı zamanda çevresel sürdürülebilirlik hedefleriyle de desteklenmektedir. Yeşil Taahhüt ve Daha Yeşil Tahkim Kampanyası Kılavuz İlkeleri, basılı evrak yerine elektronik iletişimin tercih edilmesini ve seyahat gereksinimi yerine sanal duruşma yapılmasını önererek karbon emisyonlarını azaltmayı amaçlamaktadır. Bu yöndeki yaklaşım arabuluculuk alanına da yansımış ve Ekim 2020'de Arabulucuların Yeşil Taahhüdü tanıtılmıştır.
Hakem kurulu tarafların rızası olmadan sanal duruşma kararı verebilir mi?
Evet, 2021 MTO Tahkim Kuralları'nın 26. maddesi uyarınca hakem kurulu, taraflar anlaşamasalar dahi somut olayın koşullarını, tarafların eşitliğini ve adil yargılanma hakkını gözeterek duruşmanın video konferans gibi uzaktan iletişim araçlarıyla yapılmasına karar verebilir.
Sanal duruşmalarda hangi teknik aksaklıklar adil yargılanma endişesi doğurur?
Yavaş internet bağlantısı, teknik destek eksikliği, tarafların saat dilimlerinin gözetilmemesi ve bağlantı sorunları sebebiyle kameraların kapatılması, adil yargılanma hakkı, eşitlik ilkesi ve kimlik tespiti bakımından endişe yaratabilmektedir.
Seul Protokolü sanal tahkim duruşmalarında hangi konuları kapsar?
Milletlerarası Tahkimlerde Video Konferansa ilişkin Seul Protokolü; belgelerin sunumu, duruşma yeri, tanık ve gözlemcilerin katılımı, teknik altyapı, tercüme hizmetleri ve duruşma kayıtlarının tutulmasına ilişkin usuli öneriler içerir.
Sanal duruşma yapılmış olması hakem kararının tenfizini engeller mi?
Tahkim yargılamasının sanal duruşma yoluyla yürütülmesinin hakem kararının tenfizine engel oluşturmaması gerektiği savunulmaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy