Deepfake Reklamlarda Ünlülerin Görüntülerinin Kullanımı

Deepfake Reklamlar ve Kişilik Haklarının Korunması

Yapay zekâ teknolojileriyle ünlü kişilerin ses ve görüntülerinin taklit edilerek tanıtımlarda kullanılması, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 24. maddesi kapsamında kişilik haklarına yönelik bir tecavüz oluşturur. İlgilinin rızası bulunmadığı, üstün nitelikte kamusal ya da özel bir yarar mevcut olmadığı ve kanuni bir yetkiye dayanılmadığı müddetçe kişilik haklarını zedeleyen müdahaleler hukuka aykırı sayılır. Hakkı ihlal edilen kimse, aynı Kanun'un 25. maddesi doğrultusunda tehlikenin önlenmesi, mevcut müdahalenin durdurulması ya da etkisi süren ihlallerin hukuka aykırılığının tespiti istemiyle yargı yoluna başvurabilir; ayrıca şartları varsa ihtiyati tedbir talep edebilir. Koruma davaları, davacının veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilmektedir.

Kişilik hakkı zedelenen kişi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 58. maddesi uyarınca uğradığı manevi zararın para ödenerek giderilmesini talep edebilir. Hâkim, nakdi tazminat yerine veya buna ilave olarak farklı bir telafi yoluna gidebilir; bu doğrultuda ihlali kınayan bir hüküm kurarak bunun yayımlanmasına karar verebilir. Türk Medeni Kanunu'nun 25. maddesi uyarınca davacı, mahkeme kararının ya da düzeltme metninin ilgililere duyurulmasını veya kamuoyuna ilan edilmesini isteyebilir. Kişinin maddi tazminat hakları ile haksız eylem sonucu sağlanan menfaatin vekâletsiz iş görme kurallarına dayanılarak devredilmesi talebi de korunur. Sponsorluk, tanıtım sözleşmesi veya lisans gelirinin yitirilmesi gibi somut ekonomik kayıpların ispatlanması durumunda maddi tazminata hükmedilebilir. Manevi tazminat talebi ise karşı tarafın açık kabulü olmadıkça devredilemez ve hak sahibi hayattayken dava konusu yapılmadıkça mirasçılarına intikal etmez.

Resim ve Portre Hakkı ile Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Koruması

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 86. maddesi uyarınca, eser mahiyetinde olmasalar dahi resim ve portreler tasvir edilen kişinin, tasvir edilen ölmüşse kanunda sayılan hak sahiplerinin muvafakati olmadan vefat tarihinden itibaren 10 yıl geçmedikçe teşhir veya diğer suretlerle umuma arz edilemez. Bu kural uyarınca resim ve portreler ilgilinin izni olmaksızın ticari reklamlarda kullanılamaz ve koruma kişinin vefatı hâlinde de sürer. Memleketin siyasi ve toplumsal hayatında rol oynayan kimselerin resimleri, tasvir edilen kimselerin iştirak ettiği geçit resmi, resmi tören veya genel toplantıları gösteren resimler ile günlük hadiselere ilişkin resimlerle radyo ve film haberleri için bu muvafakatin alınması şart değildir. Ancak bu istisnai durumlara göre yayımın caiz olduğu hâllerde dahi Türk Medeni Kanunu'nun 24. maddesi hükmü saklıdır.

Resim ve portrelerin tasvir edilenin veya hak sahiplerinin muvafakati olmaksızın umuma arz edilmesi yasağına aykırı hareket edenler hakkında Borçlar Kanununun 49. maddesi ile koşulları varsa Türk Ceza Kanununun 134, 139 ve 140. maddeleri hükümleri tatbik edilir.

Reklam Mevzuatı Bakımından Dijital Kopya ve Deneyim Yasağı

Ticari tanıtımlarda yapay zekâ vasıtasıyla gerçek insandan farksız dijital figürler kullanıldığında, bu durumun muhataplarca net, anlaşılır ve kolayca fark edilecek şekilde gösterilmesi şarttır. Öte yandan, yaşayan veya tanınmış kişilerin yapay zekâ desteğiyle üretilen sanal suretleri üzerinden ürün ya da hizmeti bizzat tecrübe etmiş gibi gösteren yahut tavsiye niteliği taşıyan reklamların yapılması yasaktır. Bahse konu deneyim ve öneri kurgulu yasaklama için mevzuatta kişisel rızaya dayalı özel bir muafiyet tanınmadığından, ilgilinin onay vermiş olması dahi reklam hukuku yönünden eylemi tek başına geçerli hale getirmez.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında aldatıcı ve mevzuata aykırı reklamlar Reklam Kurulu tarafından denetlenir. Kurul tarafından yapılan incelemeler sonucunda mevzuata aykırı reklamlar hakkında reklam durdurma, idari para cezası ve koşullarına göre erişimin engellenmesi yaptırımları uygulanabilmektedir.

Kişisel Verilerin Korunması, Sosyal Medya ve Haksız Rekabet

Kişiye ait ses ve görüntü unsurlarının üretici teknolojiler aracılığıyla dönüştürülmesi, esasta kurgusal nitelikte olan fakat bünyesinde gerçek kişisel veriler barındıran melez yapımlar ortaya çıkarmaktadır. Dolayısıyla reklam süreçlerinde bahse konu verilerin hangi yöntemle elde edildiği, hangi hukuki gerekçeye dayandığı ve kimlerle paylaşıldığı kişisel veri koruma mevzuatı çerçevesinde incelenir. Bunun yanında, ticari yarar temin edilen sosyal ağ paylaşımlarında tanıtım amacının açıkça vurgulanması esastır. Bir içerik üreticisinin sahte olduğunu bildiği deepfake tanıtımları gelir sağlama maksadıyla dolaşıma sokması; haksız fiil, kişilik hakkı ihlali ve reklam yükümlülükleri açısından sorumluluk doğurabilir.

Bir markanın uzun süredir reklam yüzü olan bir sanatçının deepfake görüntüsünün rakip işletmelerce kullanılarak sanatçının rakip markayı tavsiye ettiği izleniminin oluşturulması hâlinde, Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca rakip işletmeler arasındaki rekabet, tüketicilerin yanıltılması, ticari itibar ile marka ve reklam yatırımlarının haksız biçimde kullanılması değerlendirmeye konu olur ve bu durum haksız rekabet teşkil edebilir.

Ceza Hukuku Boyutuyla Sahte Reklam İçerikleri

Ünlülerin görüntülerinin yer aldığı deepfake reklamlar yalnızca ticari tanıtım amacıyla sınırlı kalmayıp insanları sahte yatırım platformuna yönlendirerek menfaat temin etme kastıyla hazırlanmışsa 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında dolandırıcılık hükümleri değerlendirilir. Aynı şekilde kişinin ses ve görüntü verilerinin hukuka aykırı biçimde elde edilmesi veya yayılması durumunda Türk Ceza Kanunu'nun kişisel verilere ilişkin suç hükümlerinin somut olay bazında uygulanabilirliği gündeme gelir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy