CMK Madde 27 Kapsamında Hâkimin Reddi İsteminde Genel Usul
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 27. maddesinin birinci fıkrasına göre hâkimin reddi istemine kural olarak hâkimin mensup olduğu mahkemece karar verilir. Ancak hakkında ret talebi ileri sürülen hâkim, bu konunun değerlendirildiği mahkeme müzakeresine katılamaz.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 27Kaynağı aç
karar verilir. Ancak, reddi istenen hâkim müzakereye katılamaz. Bu nedenle
mahkeme teşekkül edemezse bu hususta karar verilmesi;
a) Reddi istenen hâkim asliye ceza mahkemesine mensup ise bu mahkemenin
yargı çevresi içerisinde bulunan ağır ceza mahkemesine,
b) Reddi istenen hâkim ağır ceza mahkemesine mensup ise o yerde ağır ceza
mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini
izleyen daireye, son numaralı daire için (1) numaralı daireye; o yerde ağır
ceza mahkemesinin tek dairesi bulunması hâlinde ise, en yakın ağır ceza
mahkemesine,
Aittir.
(2) Ret istemi sulh ceza hâkimine karşı ise, yargı çevresi içinde
bulunduğu asliye ceza mahkemesi ve tek hâkime karşı ise, yargı çevresi
içerisinde bulunan ağır ceza mahkemesi karar verir.
(3) Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin başkan ve üyelerinin reddi
istemi, reddedilen başkan ve üye katılmaksızın görevli olduğu dairece
incelenerek karara bağlanır.
(4) Ret isteminin kabulü halinde, davaya bakmakla bir başka hâkim veya
mahkeme görevlendirilir.
Ret istemi üzerine verilecek kararlar ve başvurulacak kanun yolları
Ret talebinin kanuni süresi içinde sunulması, ret sebebine ilişkin inandırıcı delil veya olguların gösterilmesi ve yargılamayı uzatma amacı taşımaması hâlinde, reddi istenen hâkimin katılımı bulunmaksızın kanunda düzenlenen usul izlenerek bir karar verilmesi gerekmektedir.
Mahkemenin Teşekkül Edememesi Durumunda Yetkili Mahkemeler
Reddi istenen hâkimin müzakereye katılamaması neticesinde mahkeme toplanamaz ve heyet teşekkül edemezse karar verecek merci mahkemenin sıfatına göre belirlenir. Reddi talep edilen hâkim asliye ceza mahkemesine mensup ise istemi inceleme ve karara bağlama yetkisi asliye ceza mahkemesinin yargı çevresi içerisinde yer aldığı ağır ceza mahkemesine aittir.
Ağır ceza mahkemesine mensup bir hâkimin reddi sebebiyle heyetin toplanamadığı durumlarda yetkili merci mahkemenin teşkilat yapısına göre saptanır. O yargı çevresinde birden fazla ağır ceza mahkemesi dairesi varsa inceleme numara itibarıyla kendisini izleyen dairece, son numaralı daire bakımından ise 1 numaralı dairece yerine getirilir. İlgili yerde ağır ceza mahkemesinin yalnızca tek bir dairesi kurulu ise inceleme yetkisi en yakın ağır ceza mahkemesindedir.
Sulh Ceza Hâkimliği ve Tek Hâkimli Mahkemelerde Ret Talebi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 27. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, ret istemi sulh ceza hâkimine karşı yöneltildiğinde kararı hâkimin yargı çevresi içinde yer aldığı asliye ceza mahkemesi verir. İstem tek hâkime karşı ileri sürüldüğünde ise karar yetkisi yargı çevresi içerisinde bulunan ağır ceza mahkemesine aittir.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun hâkimin davaya bakamaması ve reddi düzenlemelerinde geçen merci kavramı, yargılama faaliyetine doğrudan katılan yargı süjelerini ifade etmektedir. Adli yargı adalet komisyonu başkanlıklarının yargısal bir görevi bulunmadığından ve böyle bir faaliyete iştirakleri söz konusu olmadığından hâkimin reddi istemi hakkında karar verme yetkileri yoktur.
Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtayda İnceleme Usulü
İstinaf yargılamasında bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin başkan ve üyelerinin reddi talep edildiğinde, 5271 sayılı Kanun'un 27. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bu istem, hakkında ret talep edilen daire başkanı veya üye müzakereye iştirak etmeksizin görevli bulunulan ceza dairesince karara bağlanır.
2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 39. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince Yargıtay daire ve kurullarının başkan ve üyeleri hakkındaki ret istemleri, reddedilen başkan veya üye katılmaksızın ilgili daire veya genel kurullarca incelenerek kesin sonuca bağlanır. Heyetin toplanmasını bütünüyle engelleyecek nitelikteki toplu ret istemleri ise kanunen dinlenmez.
Hâkimin Reddi İsteminin Hükme Etkisi ve Kararın Sonuçları
Hakkında ret talebinde bulunulan hâkim, yetkili merci bu hususta nihai karar verene dek kural olarak sadece gecikmesinde sakınca bulunan yargısal işlemleri yürütebilir. Ret istemi hakkında yetkili merci karar vermeden hâkimin duruşmayı sürdürüp tanık dinlemesi ve duruşmayı sonlandırarak hüküm kurması, Yargıtay 18. Ceza Dairesi'nin 2015/44944 Esas ve 2018/1677 Karar sayılı ilamında da ortaya konulduğu üzere kanuna aykırılık oluşturarak kararın bozulması sonucunu doğurur.
Yargıtay 18. Ceza Dairesi, E. 2015/44944, K. 2018/1677Kaynağı aç
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Sulh Ceza Mahkemesi
SUÇLAR : Hakaret, tehdit
HÜKÜMLER : Beraat
KARAR
Yerel Mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü:
Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;
5271 sayılı CMK'nın 27. maddesinde, reddi istenen hakim asliye ceza mahkemesine mensup ise bu mahkemenin yargı çevresi içerisinde bulunan ağır ceza mahkemesince, red talebi sulh ceza hakimine karşı ise, yargı çevresi içinde bulunduğu asliye ceza mahkemesince karar verileceği, 29. maddesinde reddi istenen hakimin red hakkında bir karar verilinceye kadar yalnız gecikmesinde sakınca bulunan işlemleri yapacağı, hakimin oturum sırasında reddedilmesi halinde, bu konuda bir karar verilebilmesi için oturuma ara vermek gerekse bile ara vermeksizin devam olunacağı, 216. madde uyarınca tarafların iddia ve sözlerinin dinlenmesine geçilemeyeceği ve ret konusunda bir karar verilmeden reddedilen hakim tarafından bir sonraki oturuma başlanamayacağı belirtildiği halde, hakimin reddi talebi hakkında sulh ceza mahkemeleri kaldırıldığından yargı çevresi içerisinde bulunan ağır ceza mahkemesince karar verilmeden, reddi talep edilen hakimin tanık dinleyerek ve duruşmayı bitirerek hüküm kurması,
Kanuna aykırı, katılan … vekilinin temyiz nedenleri ile tebliğnamedeki düşünce yerinde görüldüğünden, sair yönler incelenmeksizin HÜKÜMLERİN BOZULMASINA, yargılamanın bozma öncesi aşamadan başlayarak sürdürülüp sonuçlandırılmak üzere dosyanın esas/hüküm mahkemesine gönderilmesine, 13/02/2018 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yetkili merci tarafından ret talebinin kabul edilmesi durumunda, 5271 sayılı Kanun'un 27. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca davaya bakmak üzere başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirilir.
Ret Kararlarına Karşı Kanun Yolları
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 28. maddesinin birinci fıkrası doğrultusunda, hâkimin reddi isteminin kabulüne dair kararlar kesindir. Ret talebinin kabul edilmemesine ilişkin kararlara karşı ise itiraz yoluna başvurulabilir. Bu itiraz üzerine merciince verilen ret kararı ancak nihai hükümle birlikte kanun yolu denetimine tabi tutulur.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 28Kaynağı aç
kabul edilmemesine ilişkin kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir. İtiraz
üzerine verilen ret kararı hükümle birlikte incelenir.
Reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemler
Hâkimin reddi istemine hangi mahkeme karar verir?
5271 sayılı CMK m. 27 uyarınca ret talebine hâkimin mensup olduğu mahkemece karar verilir; reddedilen hâkim müzakereye katılamaz ve bu sebeple mahkeme teşekkül edemezse kanunda belirlenen yetkili ağır ceza mahkemesi karar verir.
Sulh ceza hâkiminin reddi talebini hangi mahkeme karara bağlar?
5271 sayılı CMK m. 27/2 uyarınca, ret istemi sulh ceza hâkimine karşı yöneltilmişse istem hakkında hâkimin yargı çevresi içinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi karar verir.
Ret kararı verilmeden hâkim davanın esası hakkında hüküm kurabilir mi?
Hayır, hakkında ret talebi bulunan hâkim yetkili merci karar verene kadar sadece gecikmesinde sakınca bulunan işlemleri yapabilir; karar verilmeden tanık dinlenmesi ve duruşmanın bitirilerek hüküm tesis edilmesi bozma nedenidir.
Hâkimin reddi talebinin kabulü veya reddi kararlarına itiraz edilebilir mi?
5271 sayılı Kanun m. 28/1 uyarınca ret isteminin kabulü kararları kesindir; istemin kabul edilmemesine karşı itiraz kanun yolu açık olup merciin ret kararı esas hükümle birlikte denetlenir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy