Ceza muhakemesinde şüphelinin veya sanığın yakalanabilmesi ya da suç delillerinin elde edilebilmesi hususunda makul şüphe bulunması halinde üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir. Buna karşın aramanın gerçekleştirileceği zaman dilimi bakımından 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 118. maddesinin birinci fıkrasında temel bir kural öngörülmüştür. Bu hüküm uyarınca konutta, işyerinde veya diğer kapalı yerlerde kural olarak gece vaktinde arama yapılamaz. Ancak kanun koyucu, gecikmeye tahammülü bulunmayan belirli zorunlu durumlarda bu zaman sınırlamasının uygulanmayacağını hükme bağlamıştır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 118Kaynağı aç
vaktinde arama yapılamaz.
(2) Suçüstü veya gecikmesinde sakınca bulunan hâller ile yakalanmış veya
gözaltına alınmış olup da firar eden kişi veya tutuklu veya hükümlünün tekrar
yakalanması amacıyla yapılan aramalarda, birinci fıkra hükmü uygulanmaz.
Arama kararı
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 116Kaynağı aç
edilebileceği hususunda makul şüphe varsa; şüphelinin veya sanığın üstü,
eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir.[26]
Diğer kişilerle ilgili arama
Gece Arama Yasağının Mekânsal Kapsamı
5271 sayılı Kanun'un 118. maddesinin birinci fıkrasındaki gece vakti arama yasağı; konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerle sınırlı olarak düzenlenmiştir. Madde gerekçesinde de belirtildiği üzere, sayılan bu yerler dışındaki alanlarda günün her saatinde arama icra edilebilir. Dolayısıyla gece arama yasağının devreye girmesi, arama yapılacak alanın konut, işyeri veya diğer kapalı yerler niteliğini taşımasına bağlıdır.
Gece Arama Yasağının Kanuni İstisnaları
Gece arama yasağı mutlak olmayıp 5271 sayılı Kanun'un 118. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan istisnai koşullarda birinci fıkra hükmü tatbik edilmez. Suçüstü hallerinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde konutta, işyerinde ve diğer kapalı yerlerde gece vakti arama yapılabilir. Bunun yanında yakalanmış veya gözaltına alınmışken firar eden şahıslar ile tutuklu veya hükümlülerin yeniden yakalanması gayesiyle icra edilen aramalarda da gece arama yasağı geçerli değildir.
Gece arama yasağının uygulanmayacağı haller arasında gösterilen suçüstü hali, 5271 sayılı Kanun'un 2. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde düzenlenmiştir. Buna göre suçüstü kavramı; icra edilmekte olan suçu, henüz işlenen fiil ile fiilin hemen akabinde kolluk yahut başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin fiilini ya da suçun pek az önce işlendiğini belirten delil veya eşyayla yakalanan şahsın eylemini ifade eder. Bu yasal durumlardan birinin varlığı halinde, CMK m. 118/2 gereğince gece arama yasağı engeli ortadan kalkar.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 2Kaynağı aç
a) Şüpheli: Soruşturma evresinde, suç şüphesi altında bulunan kişiyi,
b) Sanık: Kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine
kadar, suç şüphesi altında bulunan kişiyi,
c) Müdafi: Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan
avukatı,
d) Vekil: Katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlu kişiyi ceza
muhakemesinde temsil eden avukatı,
e) Soruşturma: Kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin
öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evreyi,
f) Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlayıp, hükmün kesinleşmesine
kadar geçen evreyi,
g) İfade alma: Şüphelinin kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısı
tarafından soruşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesini,
h) Sorgu: Şüpheli veya sanığın hâkim veya mahkeme tarafından soruşturma
veya kovuşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesini,
i) Malen sorumlu: Yargılama konusu
işin hükme bağlanması ve bunun kesinleşmesinden sonra, maddî ve malî sorumluluk
taşıyarak hükmün sonuçlarından etkilenecek veya bunlara katlanacak kişiyi,
j) Suçüstü:
1. İşlenmekte olan suçu,
2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden hemen sonra kolluk,
suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin
işlediği suçu,
3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya delille yakalanan
kimsenin işlediği suçu,
k) Toplu suç: Aralarında iştirak iradesi bulunmasa da üç veya daha fazla
kişi tarafından işlenen suçu,
l) Disiplin hapsi: Kısmî bir düzeni korumak amacıyla yaptırım altına
alınmış olan fiil dolayısıyla verilen, seçenek yaptırımlara çevrilemeyen,
önödeme uygulanamayan, tekerrüre esas olmayan, şartla salıverilme hükümleri
uygulanamayan, ertelenemeyen ve adlî sicil kayıtlarına geçirilmeyen hapsi,
İfade eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Görev
Görev
Usule Aykırı Gece Aramasının Delil Değeri
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 118. maddesinin birinci fıkrasındaki kurala ve kanuni arama ile elkoyma usulü hükümlerine aykırı biçimde konutta gece vakti arama yapılması ve elkoyma işleminin kanuni koşullarına uyulmaması halinde elde edilen deliller hukuka aykırı delil niteliğindedir. CMK m. 217/2 gereğince yüklenen suç ancak hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş delillerle ispat edilebileceğinden, bu usulsüz işlemler sonucu elde edilen deliller mahkûmiyete esas alınamaz.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 217Kaynağı aç
huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Bu deliller hâkimin vicdanî
kanaatiyle serbestçe takdir edilir.
(2) Yüklenen suç, hukuka uygun bir
şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir.
Ceza mahkemelerinin ek yetkisi
Sıkça Sorulan Sorular
Gece vakti her yerde arama yapılması yasak mıdır?
Hayır, gece vakti arama yasağı yalnızca konut, işyeri veya diğer kapalı yerleri kapsar; bu alanların dışındaki yerlerde günün her saatinde arama yapılması mümkündür.
Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde gece arama yapılabilir mi?
Evet, 5271 sayılı CMK m. 118/2 gereğince gecikmesinde sakınca bulunan hallerde konutta, işyerinde veya kapalı yerlerde gece vakti de arama yapılabilir.
Firar eden kişileri yakalamak amacıyla gece vakti kapalı yer aranabilir mi?
Evet, yakalanmış veya gözaltındayken firar eden kişi ile tutuklu ya da hükümlünün tekrar yakalanması amacıyla yapılan aramalarda gece yasağı uygulanmaz.
Hukuka aykırı gece araması sonucu elde edilen deliller hükme esas alınabilir mi?
Hayır, CMK m. 217/2 uyarınca yüklenen suç hukuka uygun elde edilmiş delillerle ispat olunabileceğinden, kanuni usullere ve arama yasağına aykırı işlemlerle sağlanan deliller mahkûmiyete dayanak yapılamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy