Ceza Muhakemesinde Güvencenin Amacı ve Kapsamı
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 113/1-a uyarınca şüpheli veya sanık tarafından gösterilecek güvence, ilgilinin bütün usul işlemlerinde, hükmün infazında veya altına alınabileceği diğer yükümlülükleri yerine getirmek üzere hazır bulunmasını temin eder.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 113Kaynağı aç
güvence, aşağıda yazılı hususların yerine getirilmesini sağlar:
a) Şüpheli veya sanığın bütün usul işlemlerinde, hükmün infazında veya
altına alınabileceği diğer yükümlülükleri yerine getirmek üzere hazır
bulunması.
b) Aşağıda gösterilen sıraya göre ödemelerin yapılması:
1. Katılanın yaptığı masraflar, suçun neden olduğu zararların giderilmesi
ve eski hâle getirme; şüpheli veya sanık nafaka borçlarını ödememeleri
nedeniyle kovuşturuluyorlarsa nafaka borçları.
2. Kamusal giderler.
3. Para cezaları.
(2) Şüpheli veya sanığı güvence göstermeye zorunlu kılan kararda,
güvencenin karşıladığı kısımlar ayrı ayrı gösterilir.
Önceden ödetme
Güvence aynı zamanda belirli ödemelerin kanunda öngörülen öncelik sırasına göre ifasını güvenceye bağlar. CMK m. 113/1-b uyarınca bu sıralamada ilk olarak katılanın yaptığı masraflar, suçun neden olduğu zararların giderilmesi ve eski hâle getirme ile nafaka borçlarının ödenmemesi sebebiyle kovuşturma yürütülüyorsa nafaka borçları karşılanır. Söz konusu ödemelerin ardından ikinci sırada kamusal giderler, üçüncü sırada ise para cezaları yer alır.
Güvence Kararının İçeriği ve Ayrım Zorunluluğu
CMK m. 113/2 hükmü gereğince, şüpheli veya sanığı güvence göstermeye zorunlu kılan kararda güvencenin karşıladığı kısımların ayrı ayrı gösterilmesi zorunludur. Usul işlemlerinde hazır bulunmayı temin eden kısım ile mali yükümlülükleri ve zararları karşılayan kısmın kararda ayrıştırılması, ileride yapılacak mahsup ve iade işlemlerinin hukuki temelini oluşturur.
Güvencenin Geri Verilmesi ve Hazineye Gelir Kaydedilmesi
Hükümlü, CMK m. 113/1-a bendinde belirtilen hazır bulunmaya ilişkin bütün usul ve infaz yükümlülüklerini yerine getirdiğinde, CMK m. 115/1 gereğince güvencenin bu kısmı karşılayan ve kararda ayrıca gösterilmiş bulunan bölümü kendisine geri verilir. Hükümlülük hâlinde ise güvence, CMK m. 115/3 doğrultusunda katılan masrafları, zararlar, kamusal giderler ve para cezalarına dair yasal sıra gözetilerek kullanılır ve artan kısım hak sahibine iade edilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 115Kaynağı aç
bendinde yazılı bütün yükümlülükleri yerine getirmiş ise güvencenin 113 üncü
maddenin birinci fıkrasının (a) bendini karşılayan ve aynı maddenin ikinci
fıkrasına göre verilecek kararda belirtilen kısmı kendisine geri verilir.
(2) Güvencenin, suç mağduruna veya nafaka alacaklısına verilmemiş olan
ikinci kısmı, kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararları verildiğinde de
şüpheli veya sanığa geri verilir. Aksi hâlde, geçerli mazereti dışında, güvence
Devlet Hazinesine gelir yazılır.
(3) Hükümlülük hâlinde güvence 113 üncü maddenin birinci fıkrasının (b)
bendinde yer alan hükümlere göre kullanılır, fazlası geri verilir.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
Arama
ve Elkoyma
Şüpheli veya sanıkla ilgili arama
Güvencenin suç mağduruna veya nafaka alacaklısına verilmemiş olan kısmı, kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararları verildiğinde şüpheli veya sanığa iade edilir. CMK m. 115/2 uyarınca, ilgilinin geçerli bir mazereti bulunmadığı takdirde bu güvence Devlet Hazinesine gelir yazılır.
Hapis cezasının infazının ertelenmesi güvence gösterilmesi koşuluna bağlanmışsa, hükümlünün geçerli bir mazeret sunmaksızın erteleme süresi hitamında teslim olmaması yükümlülüğün ihlali sonucunu doğurur. İnfaz yükümlülüğünü bu şekilde yerine getirmeyen sanığın yatırdığı güvence, yasal düzenlemeler doğrultusunda Devlet Hazinesine gelir kaydedilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Güvence hangi ödemelerin karşılanmasında kullanılır?
Güvence; birinci sırada katılan masrafları, suç zararları, eski hâle getirme ve nafaka kovuşturmalarındaki nafaka borçlarının; ikinci sırada kamusal giderlerin; üçüncü sırada ise adli para cezalarının karşılanmasında kullanılır.
Beraat kararı verilmesi hâlinde güvence iade edilir mi?
Kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verildiğinde, güvencenin suç mağduruna veya nafaka alacaklısına verilmemiş olan kısmı şüpheli veya sanığa geri verilir; mazeretsiz yükümlülük ihlali hâlinde ise güvence Hazineye gelir yazılır.
Hükümlü usul ve infaz yükümlülüklerini yerine getirirse güvencesini geri alabilir mi?
Hükümlü hazır bulunmaya ilişkin usul ve infaz yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirdiğinde, güvencenin bu kısmı karşılayan ve kararda açıkça belirtilen bölümü kendisine iade edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy