Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında salıverilmesini isteyebilir. Tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmeye hâkim ya da mahkeme karar verir; bu kararlara itiraz edilebilir. Dosya bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya gelmişse istem, ilgili merciin dosya üzerinde incelemesinden sonra karara bağlanır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 104Kaynağı aç
aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir.
(2) Şüpheli veya sanığın tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmesine
hâkim veya mahkemece karar verilir. Bu kararlara itiraz edilebilir.[20]
(3) Dosya bölge adliye mahkemesine
veya Yargıtaya geldiğinde salıverilme istemi hakkındaki karar, bölge adliye
mahkemesi veya Yargıtay ilgili dairesi veya Yargıtay Ceza Genel Kurulunca dosya
üzerinde yapılacak incelemeden sonra verilir; bu karar re'sen de verilebilir.
Usul
İstemin kapsamı ve uygulanan evreler
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 104. maddesinin birinci fıkrası, salıverilme istemini belirli bir evreyle sınırlamaz. İstem hem soruşturma hem kovuşturma evrelerinin her aşamasında ileri sürülebilir. Kanunun 2. maddesinde şüpheli, soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişi; sanık ise kovuşturmanın başlamasından hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişi olarak tanımlanmaktadır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 2Kaynağı aç
a) Şüpheli: Soruşturma evresinde, suç şüphesi altında bulunan kişiyi,
b) Sanık: Kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine
kadar, suç şüphesi altında bulunan kişiyi,
c) Müdafi: Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan
avukatı,
d) Vekil: Katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlu kişiyi ceza
muhakemesinde temsil eden avukatı,
e) Soruşturma: Kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin
öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evreyi,
f) Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlayıp, hükmün kesinleşmesine
kadar geçen evreyi,
g) İfade alma: Şüphelinin kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısı
tarafından soruşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesini,
h) Sorgu: Şüpheli veya sanığın hâkim veya mahkeme tarafından soruşturma
veya kovuşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesini,
i) Malen sorumlu: Yargılama konusu
işin hükme bağlanması ve bunun kesinleşmesinden sonra, maddî ve malî sorumluluk
taşıyarak hükmün sonuçlarından etkilenecek veya bunlara katlanacak kişiyi,
j) Suçüstü:
1. İşlenmekte olan suçu,
2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden hemen sonra kolluk,
suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin
işlediği suçu,
3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya delille yakalanan
kimsenin işlediği suçu,
k) Toplu suç: Aralarında iştirak iradesi bulunmasa da üç veya daha fazla
kişi tarafından işlenen suçu,
l) Disiplin hapsi: Kısmî bir düzeni korumak amacıyla yaptırım altına
alınmış olan fiil dolayısıyla verilen, seçenek yaptırımlara çevrilemeyen,
önödeme uygulanamayan, tekerrüre esas olmayan, şartla salıverilme hükümleri
uygulanamayan, ertelenemeyen ve adlî sicil kayıtlarına geçirilmeyen hapsi,
İfade eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Görev
Görev
Kararı verecek merci ve itiraz yolu
Tutukluluk hâlinin devamına ya da salıverilmeye hâkim veya mahkeme karar verir. CMK m. 104/2, bu kararlara itiraz edilebileceğini belirtmektedir. CMK m. 105 uyarınca verilen kararlara da aynı fıkranın son cümlesi gereğince itiraz yolu açıktır. İtirazın merci, süre ve usulü bu maddelerde ayrıca düzenlenmemiş olup ilgili hükümler Kanunun itiraz başlığı altındaki genel düzenlemeleri kapsamında değerlendirilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 105Kaynağı aç
(1) 103 ve 104 üncü maddeler uyarınca
yapılan istem üzerine, merciince Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya
müdafiin görüşü alındıktan sonra, üç gün içinde istemin kabulüne, reddine veya
adlî kontrol uygulanmasına karar verilir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/23 md.)
103 üncü maddenin birinci fıkrasının birinci
cümlesi uyarınca yapılan istemler hariç olmak üzere örgüt faaliyeti
çerçevesinde işlenen suçlar bakımından bu süre yedi gün olarak uygulanır.
(Ek cümle: 11/4/2013-6459/15 md.) Duruşma dışında bu karar verilirken
Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiinin görüşü alınmaz. Bu
kararlara itiraz edilebilir.
Salıverilenin yükümlülükleri
Dosyanın üst yargı mercilerinde olması
Dosya bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya geldiğinde salıverilme istemi hakkındaki karar, bölge adliye mahkemesi, Yargıtayın ilgili dairesi veya Yargıtay Ceza Genel Kurulunca verilir. İnceleme dosya üzerinde yapılır. Karar, istem üzerine verilebileceği gibi re'sen de verilebilir.
İstemin karara bağlanma süresi ve görüş alınması
CMK m. 103 ve 104 uyarınca yapılan istem üzerine merci, Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiin görüşünü aldıktan sonra üç gün içinde istemin kabulüne, reddine veya adlî kontrol uygulanmasına karar verir. Bu üç günlük süre, CMK m. 103'ün birinci fıkrasının birinci cümlesi uyarınca yapılan istemler hariç olmak üzere, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda yedi gün olarak uygulanır.
CMK m. 105/1'de görüş alınmasını öngören birinci cümlenin yanı sıra, aynı fıkrada duruşma dışında karar verilirken Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiinin görüşünün alınmayacağı da düzenlenmiştir. Bu iki hüküm birlikte uygulanır; karar duruşma dışında veriliyorsa görüş alınmaz.
Tutukluluk süreleri
CMK m. 102'nin yürürlükteki metnine göre ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıldır; zorunlu hâllerde gerekçeleri gösterilerek altı ay daha uzatılabilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde tutukluluk süresi en çok iki yıldır; bu süre zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek uzatılabilir. Uzatma süresi toplam üç yılı geçemez. Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda ise uzatma süresi beş yılı geçemez.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 102Kaynağı aç
ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir
yıldır. Ancak bu süre, zorunlu hallerde gerekçeleri gösterilerek altı ay daha
uzatılabilir.
(2) Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde, tutukluluk süresi en
çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hallerde, gerekçesi gösterilerek uzatılabilir;
uzatma süresi toplam üç yılı, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap
Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan
suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına
giren suçlarda beş yılı geçemez.[19]
(3) Bu maddede öngörülen uzatma kararları, Cumhuriyet savcısının, şüpheli
veya sanık ile müdafiinin görüşleri alındıktan sonra verilir.
(4) (Ek:17/10/2019-7188/18 md.) Soruşturma evresinde tutukluluk
süresi, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler bakımından altı ayı,
ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler bakımından ise bir yılı geçemez.
Ancak, Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci,
Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar, Terörle Mücadele Kanunu
kapsamına giren suçlar ve toplu olarak işlenen suçlar bakımından bu süre en çok
bir yıl altı ay olup, gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir.
(5) (Ek:17/10/2019-7188/18 md.) Bu maddede öngörülen tutukluluk
süreleri, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar bakımından
yarı oranında, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar bakımından ise dörtte üç
oranında uygulanır.
Cumhuriyet savcısının tutuklama kararının geri alınmasını istemesi
Soruşturma evresinde tutukluluk süresi, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde altı ayı, ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde bir yılı geçemez. Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve toplu olarak işlenen suçlar bakımından soruşturma evresindeki bu süre en çok bir yıl altı aydır; gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir.
CMK m. 102'de öngörülen uzatma kararları, Cumhuriyet savcısının, şüpheli veya sanık ile müdafiinin görüşleri alındıktan sonra verilir. Bu görüş alma yükümlülüğü uzatma kararları için öngörülmüştür.
Çocuklar bakımından tutukluluk süreleri
CMK m. 102'de öngörülen tutukluluk süreleri, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar bakımından yarı oranında, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar bakımından ise dörtte üç oranında uygulanır.
Salıverilme istemi hangi evrede yapılabilir?
Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında salıverilmesini isteyebilir. CMK m. 104/1 bu hakkı belirli bir evreyle sınırlamamıştır.
Tutukluluğun sürmesine kim karar verir?
Tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmeye hâkim ya da mahkeme karar verir. Bu kararlara itiraz edilebilir.
Dosya Yargıtaydayken salıverilme istemi nasıl incelenir?
Dosya bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya geldiğinde karar, ilgili bölge adliye mahkemesi, Yargıtay dairesi veya Yargıtay Ceza Genel Kurulunca dosya üzerinde incelemeden sonra verilir. Bu karar re'sen de verilebilir.
Salıverilme istemi kaç gün içinde karara bağlanır?
CMK m. 103 ve 104 uyarınca yapılan istem, görüş alındıktan sonra üç gün içinde kabul, ret veya adlî kontrol kararıyla sonuçlandırılır. CMK m. 103'ün birinci fıkrasının birinci cümlesi kapsamındaki istemler hariç olmak üzere örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda bu süre yedi gündür. Duruşma dışında karar verilirken görüş alınmaz; verilen kararlara itiraz edilebilir.
Soruşturmadaki tutukluluk süresi ne kadardır?
Soruşturma evresinde tutukluluk süresi, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde altı ayı, ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde bir yılı geçemez. Türk Ceza Kanununun belirtilen bölümlerinde tanımlanan suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve toplu olarak işlenen suçlar bakımından bu süre en çok bir yıl altı aydır; gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir.
Ağır ceza işlerinde tutukluluk ne kadar sürebilir?
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde tutukluluk süresi en çok iki yıldır. Zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı, belirtilen katalog suçlar ile terör suçlarında beş yılı geçemez.
Çocuklarda tutukluluk süreleri nasıl uygulanır?
CMK m. 102'de öngörülen süreler, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklarda yarı, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklarda dörtte üç oranında uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy