İfade ve Sorgu İçin Davetiye Çıkarılması İlkesi
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 145. maddesi uyarınca, ifadesi alınacak veya sorgusu yapılacak kişi öncelikle davetiye ile çağrılır. Çıkarılacak davetiyede kişinin hangi nedenle çağrıldığı açık biçimde belirtilir ve çağrıya icabet etmediği takdirde zorla getirileceği açıkça yazılır. Düzenlemenin benimsediği temel kural, kişinin öncelikle usulüne uygun davetiye yoluyla çağrılması ve bu çağrıda gelmeme haline bağlanan zorla getirme ihtarına yer verilmesidir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 145Kaynağı aç
davetiye ile çağrılır; çağrılma nedeni açıkça belirtilir; gelmezse zorla
getirileceği yazılır.
Zorla getirme[53]
Soruşturma Evresinde Çağrı ve İlgili İşlemler
Soruşturma evresinde şüpheliye Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 145. maddesi çerçevesinde çağrı yapılamadığı durumlarda, zorla getirme tedbirinin uygulanabilmesi için mahkeme veya hâkimlik kararı aranması gerektiği kabul edilmektedir.
Kovuşturma Aşamasında Savunma Hakkı ve Duruşma Usulü
Hakkında kamu davası açılan sanığın usulüne uygun biçimde savunması ve sorgusu tespit edilmeden mahkûmiyet veya hüküm kurulması Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 145, 147 ve 191. maddelerine aykırılık oluşturur. Duruşmada sanığa yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmama hakkının olduğu ve kanunun öngördüğü diğer hakları bildirilir; sanık beyanda bulunmaya hazır olduğunu bildirdiğinde usulünce sorgusu gerçekleştirilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 191Kaynağı aç
çağrılmış tanık ve bilirkişilerin gelip gelmedikleri saptanarak duruşmaya
başlanır. Sanık, duruşmaya bağsız olarak alınır. Mahkeme başkanı veya hâkim,
duruşmanın başladığını, iddianamenin kabulü kararını okuyarak açıklar.
(2) Tanıklar duruşma salonundan dışarı çıkarılırlar.
(3) Duruşmada, sırasıyla;
a) Sanığın açık kimliği saptanır, kişisel ve ekonomik durumu hakkında
kendisinden bilgi alınır,
b) (Değişik: 24/11/2016-6763/29 md.) İddianame
veya iddianame yerine geçen belgede yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan
eylemler ve deliller ile suçlamanın hukuki nitelendirmesi anlatılır,
c) Sanığa, yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı
olduğu ve 147 nci maddede belirtilen diğer hakları bildirilir,
d) Sanık açıklamada bulunmaya hazır olduğunu bildirdiğinde, usulüne göre
sorgusu yapılır.
Başkan veya hâkimin görevi
Yargılamada Karşılaşılan Özel Durumlar
Görevsizlik kararı veren mahkemede yapılmış olan sorgu ile yetinilmeyip, görevli mahkeme nezdinde Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 145 ve devamı maddeleri doğrultusunda sanığın sorgusunun yeniden yapılması aranır.
Sınır dışı edilerek yurt dışına gönderilmiş yabancı uyruklu sanıklar yönünden, vatandaşı olunan ülke ile Türkiye arasındaki adli yardımlaşma ve suçluların iadesi sözleşmeleri araştırılmadan ve gerektiğinde istinabe yoluyla savunma alınmadan karar tesisi Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 145 ve devamı hükümlerine aykırıdır.
Aynı suçtan mükerrir olan sanıklar hakkında da Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 145. maddesindeki yasal kaydı içeren davetiye tebliğ edilmeli; tebligata rağmen duruşmaya gelinmemesi halinde Kanun'un 146. maddesi uyarınca zorla getirme tedbiri uygulanarak sorgu tamamlanmalıdır.
CMK 145 uyarınca çıkarılan davetiyede neler yer almalıdır?
Davetiyede kişinin çağrılma nedeni açıkça belirtilir ve gelmediği takdirde zorla getirileceği yazılır.
Soruşturmada usulünce çağrı yapılamadığında zorla getirme nasıl işletilir?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 145. maddesi doğrultusunda usulüne uygun çağrı yapılamadığı durumlarda, şüphelinin zorla getirilmesi mahkeme veya hâkimlik kararı alınmasına bağlanmaktadır.
Mükerrir sanıkların duruşmaya getirilmesinde hangi usul izlenir?
Mükerrir sanıklara Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 145. maddesinde yer alan zorla getirme ihtarını içeren davetiye çıkarılır; buna rağmen gelinmediği takdirde Kanun'un 146. maddesi uyarınca zorla getirme kararıyla sorgu gerçekleştirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy