Tutukluluk, suç işlediği iddiasıyla hukuki süreçte bulunan kişinin özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanmasıdır. Tutuklama kararı, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni bulunması halinde verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde tutuklama kararı verilemez.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 100Kaynağı aç
delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık
hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya
güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez.[13]
(2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:
a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini
uyandıran somut olgular varsa.
b) Şüpheli veya sanığın davranışları;
1. Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme,
2. Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde
bulunma,
Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.
(3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda somut
delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama
nedeni var sayılabilir:[14]
a) 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;[15]
1. Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (madde 76, 77, 78),
2. (Ek:6/12/2019-7196/58 md.)[16]
Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80)
3. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83),
4.(Ek: 6/12/2006 – 5560/17 md.) Kasten yaralama (madde 86, fıkra
3, bent b, e ve f) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış kasten yaralama (madde 87),[17]
5. İşkence (madde 94, 95)
6. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102),
7. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),
8.(Ek: 6/12/2006 – 5560/17 md.) Hırsızlık
(madde 141, 142) ve yağma (madde 148, 149),
9. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
10. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma
(iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220),
11. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 307, 308),
12. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309,
310, 311, 312, 313, 314, 315),
b) 10.7.1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer
Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları.
c) 18.6.1999 tarihli ve 4389 sayılı Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin
(3) ve (4) numaralı fıkralarında tanımlanan zimmet suçu.
d) 10.7.2003 tarihli ve 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda
tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar.
e) 21.7.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Kanununun 68 ve 74 üncü maddelerinde tanımlanan suçlar.
f) 31.8.1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 110 uncu maddesinin
dört ve beşinci fıkralarında tanımlanan kasten orman yakma suçları.
g) (Ek: 27/3/2015-6638/14 md.) 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı
Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun 33 üncü maddesinde sayılan suçlar.
h) (Ek: 27/3/2015-6638/14 md.) 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanununun 7 nci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen
suçlar.
i) (Ek:12/5/2022-7406/9 md.) Kadına karşı işlenen kasten yaralama
suçu.
j) (Ek:12/5/2022-7406/9 md.) Sağlık kurum ve kuruluşlarında görev
yapan personele karşı görevleri sırasında veya görevleri dolayısıyla işlenen
kasten yaralama suçu.
k) (Ek:10/10/2024-7528/35 md.) Millî Eğitim Bakanlığına bağlı
resmî eğitim kurumlarında yönetici, öğretmen, usta öğretici, yabancı uyruklu
öğrencilerin eğitimine yönelik Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülen
projelerde öğretici/öğretmen veya rehber danışman; özel öğretim kurumlarında
yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğretici olarak görev yapanlar ile
Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî eğitim kurumları ve özel öğretim
kurumlarında ders ücreti karşılığı ders okutanlara ve diğer kamu kurum ve
kuruluşlarında görev yapan öğretmenlere karşı görevleri sırasında veya
görevleri sebebiyle işlenen kasten yaralama suçu.
(4) (Değişik: 2/7/2012-6352/96 md.) Sadece adlî para cezasını
gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç
olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda
tutuklama kararı verilemez.[18]
Tutuklama kararı
Tutuklama nedenleri
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesinin ikinci fıkrasına göre, şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması ya da kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa bir tutuklama nedeni var sayılabilir.
Şüpheli veya sanığın davranışları; delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ya da tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa, bu durum da tutuklama nedeni kapsamında değerlendirilebilir. Bent, davranışların bu hususlarda kuvvetli şüphe oluşturmasına bağlıdır.
Aynı maddenin üçüncü fıkrasında sayılan suçların işlendiği konusunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde tutuklama nedeni var sayılabilir. Bu hüküm, sayılan suçlar için kendiliğinden tutuklama sonucu düzenlemez.
Tutuklama kararının verilemeyeceği suçlar
Sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda tutuklama kararı verilemez. Vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suçlar hariç olmak üzere, hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda da tutuklama kararı verilemez.
Kararı veren merci, istem ve gerekçe
Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hakimi karar verir. Kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya resen mahkeme karar verir. Bu istemlerde gerekçe gösterilir ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukuki ve fiili nedenlere yer verilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 101Kaynağı aç
Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma
evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya
re'sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve
adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî
nedenlere yer verilir.
(2) (Değişik: 2/7/2012-6352/97 md.) Tutuklamaya, tutuklamanın
devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda;
a) Kuvvetli suç şüphesini,
b) Tutuklama nedenlerinin varlığını,
c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu,
d) (Ek:8/7/2021-7331/14 md.) Adli kontrol uygulamasının yetersiz
kalacağını,
gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir.
Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği
yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir.
(3) Tutuklama istenildiğinde, şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği
veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır.
(4) Tutuklama kararı verilmezse, şüpheli veya sanık derhâl serbest
bırakılır.
(5) Bu madde ile 100 üncü madde gereğince verilen kararlara itiraz
edilebilir.
Tutuklulukta geçecek süre
Tutuklama kararından önce savcı veya yetkili merci delilleri ve tanıkları toplar. Toplanan deliller ile tanıkların ifadeleri değerlendirilerek tutuklama kararı oluşturulur.
Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu konudaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararda; kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenlerinin varlığı, tutuklama tedbirinin ölçülü olduğu ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağı, deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, bir örneği yazılarak kendisine verilir ve bu husus kararda belirtilir.
Tutuklama istenildiğinde şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır. Tutuklama kararı verilmezse şüpheli veya sanık derhal serbest bırakılır.
Masumiyet, savunma ve bilgilendirme
Masumiyet karinesi, kişinin suçlu olduğuna dair kesin bir hüküm verilene kadar suçsuz kabul edilmesi ilkesidir.
Kişi avukatıyla görüşebilir, savunma yapabilir ve karşı tarafın delillerine cevap verebilir. Aleyhine sunulan delillere itiraz edebilir ve masumiyetine ilişkin ifadelerde bulunabilir. Tutuklu kişi avukatıyla gizli ve sorunsuz görüşebilmelidir.
Tutuklu kişiye iddianame ve deliller hakkında bilgilendirme yapılmalıdır.
Haber verme, sağlık yardımı ve şikayet
Tutuklu kişi, ailesine veya konsolosluk yetkililerine haber verebilir. Bu imkan, iletişimin kesilmesini önlemeye ve gerekli yardımı almaya yöneliktir.
Tutuklu kişi gerektiğinde tıbbi yardım alabilir. Sağlık sorunlarını yetkililere bildirebilir ve gerekli tedaviyi alabilir.
Tutuklu kişi, yaşadığı haksızlıkları veya kötü muameleyi yetkililere şikayet edebilir. Şikayet, bu uygulamalar karşısında hakların korunmasına yöneliktir.
İfade hakkına getirilebilecek sınırlar
Hakkında açık bir soruşturma sürdürülen tutuklu kişinin ifade hakkı sınırlanabilir. İfadenin güvenlik veya kamu düzeni gibi önemli bir menfaati tehlikeye atan bir içeriğe sahip olduğu durumlarda da sınırlama getirilebilir. Bu sınırlamalar hukuka uygun, orantılı ve geçici olmalıdır.
Tutuklama kararına itiraz
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 101. maddesi ile 100. madde gereğince verilen kararlara itiraz edilebilir. Kişi veya avukatı, tutuklama kararının hukuka uygun olmadığını düşünüyorsa itiraz edebilir. İtiraz incelendiğinde tutuklama kararının kaldırılması veya değiştirilmesi kararı verilebilir.
Sık sorulan sorular
Tutukluluk ne anlama gelir?
Tutukluluk, suç işlediği iddiasıyla hukuki süreçte bulunan kişinin özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanmasıdır.
Tutuklama kararı hangi şartlarla verilebilir?
Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni varsa tutuklama kararı verilebilir. Ölçülü olmayan durumda karar verilemez.
Kaçma veya delillere müdahale tutuklama nedeni olur mu?
Kaçma, saklanma veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa tutuklama nedeni var sayılabilir. Delilleri yok etme, gizleme, değiştirme ya da tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı girişimi konusunda kuvvetli şüphe oluşturan davranışlar da bu kapsamda değerlendirilebilir.
Hangi suçlarda tutuklama kararı verilemez?
Sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda tutuklama kararı verilemez. Vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç, hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda da verilemez.
Tutuklamaya kim karar verir?
Soruşturmada Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hakimi, kovuşturmada savcının istemi üzerine veya resen mahkeme karar verir.
Tutuklama kararında neler gösterilir?
Kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenleri, ölçülülük ve adli kontrolün yetersiz kalacağı; deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği sözlü bildirilir ve yazılı örneği verilir.
Tutuklu kişi suçlu sayılır mı?
Hayır. Suçlu olduğuna dair kesin bir hüküm verilene kadar kişi suçsuz kabul edilir.
Tutuklama kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. 100 ve 101. maddeler gereğince verilen kararlara itiraz edilebilir. İnceleme sonunda karar kaldırılabilir veya değiştirilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy