Bu yazı; ceza hukukunun kaynakları, kanunun yer bakımından uygulanması, fiil ve nedensellik, kast ve taksir ile teşebbüs başlıklarını kısa notlar halinde ele alır. İlgilendiğiniz bölüme aşağıdaki içindekilerden geçebilirsiniz. Bilinçli taksir ve hata türlerine ilişkin açıklamalarda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 22 ve 30 esas alınmalıdır.
Ceza Hukukunun Kaynakları ve Norm Yapısı
Ceza hukukunun maddi kaynağı beşeri irade, şekli kaynağı ise kanundur. Hiçbir şarta bağlı olmaksızın sadece belirli bir davranışın mutlaka yerine getirilmesi gerektiğini saptayan normlar kategorik emirlerdir. İdarenin düzenleyici işlemleriyle ise açık ceza normları tamamlanabilir.
Ceza kanununun kişi, yer ve zaman bakımından uygulanmasını düzenleyen hükümler ceza hukukunda çatışma normları olarak adlandırılır.
Ceza Kanununun Yer Bakımından Uygulanması
Yabancıların yabancı bir ülkede rüşvet suçu işlemesi halinde, faillerin Türkiye'de bulunması ve suçluların geri verilmesi anlaşmasının bulunmaması ya da geri verilme isteminin ilgili devletlerce kabul edilmemesi durumunda Türk mahkemelerinde yargılanmaları mümkündür.
Fiil, Hareket ve Nedensellik Bağlantısı
İnsanın irade ve şuura sahip olması sebebiyle belirli nedenlerden kaynaklanan neticeleri önceden hesaplayabilme yeteneğine dayanan yaklaşım beşeri nedenselliktir. Ceza hukukunda hareketin tekliğini veya çokluğunu belirlemede amaçta ve zamanda birlik unsurları gereklidir. Bununla birlikte hırsızlık suçu neticesi harekete bitişik bir suç niteliğinde değildir.
Kusurluluk, Kast, Taksir ve Hukuka Uygunluk
Kusurlu bir fiilin varlığı için fiilin iradi olması zorunludur. Suçlar hem kasten hem de taksirle işlenebilirken kabahatlerin sadece kasten işlenebileceği yönündeki kabul hukuken geçerli değildir. Bilinçli taksirde kişi sonucu öngörür, ancak istemez; buna rağmen sonuç meydana gelir (TCK m. 22/3).
Suçun maddi unsurlarındaki hata kastı etkiler; hata türlerinin sonuçları TCK m. 30 kapsamında ayrı ayrı değerlendirilir. Hakkın kullanılması ise kusurluluğu kaldıran ve azaltan nedenlerden biri değildir.
Suç Tipleri ve Teşebbüs Aşaması
Kalkışma suçlarına teşebbüs olmaz. Benzer şekilde kesintisiz suçlarda da suça teşebbüs mümkün değildir. Kanunlara aykırı eğitim kurumu işletmek suçu kesintisiz bir suç niteliği taşır.
Ceza hukukunda hata failin kastını nasıl etkiler?
Suçun maddi unsurlarındaki hata kastı etkiler; hata türlerinin sonuçları TCK m. 30 kapsamında ayrı ayrı değerlendirilir.
Hakkın kullanılması kusurluluğu etkileyen bir hal midir?
Hakkın kullanılması kusurluluğu kaldıran ve azaltan nedenlerden biri değildir.
Kalkışma suçlarında teşebbüs mümkün müdür?
Kalkışma suçlarına teşebbüs hukuken mümkün değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy