Çek Ciro Etmek Nedir ve Nasıl Yapılır?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 788/1 kapsamında, üzerinde emre yazılı kaydı bulunsun veya bulunmasın belirli bir şahsa ödenmesi şart kılınan çekler, ciro işlemi ve senedin zilyetliğinin geçirilmesi suretiyle devredilebilir. Çek üzerinde aksine bir ibare yer almadığı sürece senet kanunen emre yazılı kabul edilir. Çekten doğan hakların devrini sağlayan ciro, çekin arka yüzüne imza atılması ve senedin teslim edilmesiyle geçerlik kazanır; bu devir işleminde noter tasdiki ya da resmi makamlara bildirim şartı aranmaz.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 788Kaynağı aç
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 788/3 hükmüne göre ciro, düzenleyen veya çekten dolayı borçlu olanlardan herhangi biri lehine de yapılabilir ve bu kişiler senedi yeniden ciro edebilir.
Nama ve Hamiline Düzenlenen Çeklerde Devir Usulü
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 788/2 gereğince, emre yazılı değildir kaydıyla veya buna benzer bir kayıtla belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan çekler nama yazılı sayılır. Bu tür çekler ciro yoluyla devredilemez; devir ancak alacağın temliki yoluyla gerçekleştirilebilir ve bu işlem alacağın temlikinin hukuki sonuçlarını doğurur.
Hamiline yazılı çeklerin devredilmesi için ciro işlemi yapılması zorunlu değildir; senedin zilyetliğinin teslimiyle devir hükümleri gerçekleşir ve senedi elinde bulunduran kişi meşru hamil sayılır. Bununla birlikte uygulamada devir beyanı veya güvenlik gerekçesiyle hamiline çeklerin arka yüzünün imzalanmasına da rastlanmaktadır.
Temlik Cirosunun Türleri: Tam Ciro ve Beyaz Ciro
Tam ciroda çekin arka yüzüne çeki devralacak kişinin adı, soyadı veya ticaret unvanı yazılarak devreden ciranta tarafından imzalanır. Bu ciro türünde çekten doğan haklar belirtilen kişiye devredilir; çek emre yazılı niteliğini koruduğu için senedi devralan kişi tarafından yeniden ciro edilebilir.
Beyaz ciroda ise herhangi bir devralan ismi belirtilmeksizin yalnızca ciro edenin imzası atılır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 789/3 uyarınca hamiline yazılı olarak yapılan ciro da beyaz ciro hükmündedir. Beyaz ciro yapılmış çek, hamiline yazılı senede benzer şekilde serbestçe el değiştirebilir ve senede zilyet olan kişi meşru hamil sıfatıyla tahsil hakkı kazanır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 789Kaynağı aç
Tahsil ve Teminat Cirosu
Tahsil cirosu, hamil ile çeki devralan arasında temsil ilişkisi meydana getirir. Çeki tahsil cirosuyla devralan kişi, çek bedelini muhatap bankadan tahsil etmek ve devredene aktarmak amacıyla hareket eder; bu tahsil ve iade gayesi dışında çek üzerinde bağımsız bir tasarrufta bulunamaz.
Teminat cirosunda ise çekin arka yüzüne rehin veya teminat olduğuna ilişkin kayıt düşülür. Senedi teminat cirosuyla alan kişi, çeki alacağı başkasına devredecek şekilde yeniden temlik cirosuyla devredemez; bu çek yalnızca tahsil amacıyla tahsil cirosu şeklinde bankaya tevdi edilebilir.
Kayıtsız Şartsız Olma Kuralı ve Kısmi Ciro Yasağı
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 789/1 uyarınca cironun kayıtsız ve şartsız olması zorunludur. Cironun şartlara tabi tutulması halinde bu şartlar yazılmamış sayılır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 789/2 gereğince kısmi ciro batıldır; ciro işlemi çek bedelinin belirli bir tutarı için yapılamaz. Aynı fıkra uyarınca muhatap bankanın yaptığı ciro da batıldır. Kanunun 789/4 maddesi uyarınca muhatap lehindeki ciro yalnız makbuz hükmündedir; ancak muhatabın birden fazla şubesi bulunup ciro, muhatap şubeden başka bir şube üzerine yazılmışsa bu kural uygulanmaz.
Karşılıksız Çek, Cirantaların Başvuru Sorumluluğu ve Zamanaşımı
Çekin yasal ibraz süresinde muhatap bankaya sunulması ve karşılıksız çıkması halinde hamil, keşideciye ve kendisinden önceki tüm cirantalara karşı kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi yapabilir. Bu takip yolunda cirantalar hamile karşı zincirleme sorumluluk taşır.
Hamilin cirantalara yönelik müracaat hakkını koruyabilmesi için çekin yasal süresinde ibraz edilmiş olması ve ödenmeme durumunun belgelenmesi ya da protesto edilmesi gerekir. Çekin yasal ibraz süresinde bankaya sunulmaması ve ödenmeme durumunun belgelenmemesi halinde cirantalara karşı başvuru hakkı düşer.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 814/1 uyarınca hamilin keşideciye, cirantalara ve senedin diğer borçlularına yöneltebileceği müracaat hakları, ibraz müddetinin dolmasından itibaren üç yıllık zamanaşımına tabidir. Kanunun 814/2 maddesi uyarınca borçlulardan birinin diğer çek borçlularına karşı ileri sürebileceği başvurma hakları bakımından da ödemenin yapıldığı ya da senedin dava yoluyla borçluya yöneltildiği tarihten başlayarak üç yıllık zamanaşımı süresi işler.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 814Kaynağı aç
Çekin Kaybolması veya Çalınması Hali
Çekin rıza dışı elden çıkması, zayi olması veya çalınması hallerinde mahkemeden çek iptali istenebilir ve ödemenin engellenmesi için ödeme yasağı kararı talep edilebilir.
Çek ciro etmek için noter onayı gerekir mi?
Hayır, çekin devri için arka yüzüne imza atılması ve senedin zilyetliğinin devredilmesi yeterli olup noter onayı veya resmi makam bildirimi aranmaz.
Çek bedelinin bir kısmı için ciro yapılabilir mi?
Hayır, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 789/2 uyarınca kısmi ciro batıldır; cironun çek bedelinin tamamını kapsaması gerekir.
Ciroya konulan ödeme şartları geçerli midir?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 789/1 uyarınca cironun kayıtsız ve şartsız olması gerekir; ciroya eklenen şartlar yazılmamış sayılır.
Çek alacaklarında zamanaşımı süresi ne kadardır?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 814/1 uyarınca hamilin düzenleyen, cirantalar ve diğer borçlulara karşı başvurma hakkı, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy