Borç ilişkilerinde uygulanan yakalama işlemi borçlu kişinin şahsına yönelik bir ceza yakalaması olmayıp borçlunun aracının tespit ve muhafazasına yönelik bir icra tedbiridir. Kesinleşen icra takibinde alacaklının talebi ve gerekli masrafların yatırılması halinde borçlunun aracına yakalama şerhi işlenebilir ve araç trafikte veya bulunduğu yerde kolluk tarafından muhafaza altına alınarak yediemine çekilebilir. Bu yakalama şerhinin kaldırılması; borcun tam ve doğru şekilde ödenmesi, alacaklının talebi, icra müdürlüğüne başvuru veya mahkeme kararı ile gerçekleştirilir.
Borcun Ödenmesi ve İcra Kayıtlarının Güncellenmesi
Yakalama şerhinin kaldırılması sürecinde yalnızca asıl borcun ödenmesi yeterli olmayabilir. Dosyanın güncel bakiyesi içinde faiz, icra masrafı, vekâlet ücreti ve tahsil harcı gibi kalemler de yer alabilir. Bu kalemlerin eksik ödenmesi durumunda icra dosyası kapanmayabilir ve yakalama şerhi sistemde kalmaya devam edebilir.
İcra dosyası kapatılsa dahi araç üzerindeki yakalama şerhi kendiliğinden kalkmaz; icra müdürlüğü ve trafik tescil kayıtlarının ayrıca güncellenmesi gerekir. Bu nedenle icra müdürlüğüne yazılı dilekçeyle başvuru yapılmalı; dilekçede dosya numarası, borçlu kimliği ile plaka veya şase bilgisi açıkça belirtilmelidir. Borcun tamamen ödenmesi halinde ödeme makbuzu, banka dekontu, dosya kapatma yazısı ve varsa alacaklı muvafakati eklenerek kaldırma talebi sunulur ve kayıtlar başvuru üzerine düzeltilir.
Alacaklının Muvafakati ve Borç Protokolü Düzenlenmesi
Alacaklı veya vekilinin borcun ödendiğini ya da takibin sürdürülmeyeceğini bildirmesi halinde icra müdürlüğü yakalama şerhini kaldırabilir. Ancak bu muvafakatin dosya numarası, taraf kimliği ve araç bilgilerini içermesi gerekir; belirsiz beyanlar uygulamada çoğu zaman yeterli görülmez.
Borçlu ile alacaklı arasında borç ve ödeme koşullarını içeren bir protokol yapılması halinde yakalama şerhinin kaldırılması talep edilebilir. Yapılan anlaşmanın icra dosyasına usulüne uygun şekilde yansıtılması gerekir ve sözlü anlaşma yerine yazılı belgenin sunulması tercih edilmelidir.
Haciz Fekki ile Yakalama Şerhi Arasındaki Fark
Araç üzerindeki haciz fekki ile yakalama şerhi aynı işlem değildir. Haciz fekki malvarlığı üzerindeki haciz kaydını kaldırırken, yakalama şerhi aracın fiilen muhafazasına imkan veren tedbiri ifade eder. Kimi durumlarda haciz kalksa bile yakalama kaydı sistemde kalabileceğinden, her iki kaydın ayrı ayrı kontrol edilmesi önem taşır.
Yakalama şerhinin haciz fekki olmadan kalkıp kalkmayacağı dosyanın durumuna ve kaydın dayanağına bağlıdır. Kimi dosyalarda yakalama kaydı hacizden bağımsız olarak ayrıca kaldırılabilirken, kimi durumlarda haciz fekki tamamlanmadan sistem güncellemesi yapılamamaktadır. Bu nedenle her iki kayıt türü ayrı ayrı incelenmeli ve icra dairesine sunulan dilekçede birlikte talep edilmelidir.
Satış İsteme Süresi ve Masraf Yatırma Kuralları
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 106. maddesi uyarınca alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebilir; borçlunun üçüncü şahıslardaki alacağına ilişkin satış talebi de bu bir yıllık süreye tabidir. Bir yıllık süre içinde satışı istenmesine rağmen artırma sonucu satışı gerçekleştirilemeyen mahcuz hakkındaki satış isteme süresi, satış isteyen alacaklı bakımından bir yıllık sürenin sona ermesinden itibaren bir yıl daha uzar.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 106Kaynağı aç
Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin yatırılması zorunludur. Sicile kayıtlı motorlu kara araçları bakımından ise muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebinin birlikte yapılması ve bunlara ilişkin giderlerin tamamının birlikte ve peşin yatırılması aranır. Kıymet takdiri ve satış giderleri ile araçlar yönünden muhafaza giderinin tamamı peşin yatırılmazsa satış talebi vaki olmamış sayılır. Yatırılan avansın işlemler sırasında yetersiz kaldığının anlaşılması halinde ise icra müdürü satış isteyene on beş günlük süre verir; bu sürede eksik miktar tamamlanmazsa satış talebi vaki olmamış sayılır.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 110. maddesi uyarınca, bir malın satışı kanuni süre içinde istenmez veya satış talebi geri alınıp kanuni müddet içinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar; hacizli malın satılması yönündeki talep bir defa geri alınabilir. Resmi sicile kayıtlı mallarda icra dairesiyle yapılan yazışmalar neticesinde haczin kalktığının anlaşılması üzerine, sicili tutan idare haciz şerhini silerek durumu ilgili icra dairesine bildirir. Haczin kanuni süresinde satış istenmemesi sebebiyle kalkmasına yol açan alacaklı, o mala dair haciz ve muhafaza masraflarının tamamından sorumlu olur.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 110Kaynağı aç
Hatalı Yakalama Kayıtları ve İcra Mahkemesine Şikâyet
Takipte yanlış borçlu, plaka veya şase bilgisi üzerinden konulan yakalama şerhlerinde; kimlik, tescil, satış sözleşmesi ve varsa ödeme belgeleriyle birlikte icra müdürlüğünden düzeltme talep edilmelidir. İcra müdürlüğü kayıtlarındaki hata giderilmezse icra mahkemesinde şikâyet yoluyla kaydın iptali istenebilir. İcra müdürlüğünün talebi reddetmesi veya işlemin hukuka aykırı olması hallerinde de icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulabilir.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 16. maddesi gereğince, kanunun hallini mahkemeye bıraktığı hususlar hariç, icra ve iflas dairelerinin işlemlerinin kanuna aykırı olmasından veya olaya uygun bulunmamasından dolayı bu işlemlerin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunulabilir. Buna karşılık, bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz yere sürüncemede bırakılmasından dolayı icra mahkemesine her zaman şikâyet yoluna başvurulması mümkündür.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 16Kaynağı aç
Borç ödendiğinde araç yakalama şerhi kendiliğinden kalkar mı?
Borcun ödenmesi veya icra dosyasının kapatılması yakalama şerhini kendiliğinden kaldırmaz. Borçlunun ödeme belgesi, dosya numarası ve araç bilgileriyle icra müdürlüğüne yazılı başvuruda bulunması ve icra ile trafik tescil kayıtlarının düzeltilmesini talep etmesi gerekir.
Yakalama şerhinin kaldırılması için yalnız asıl borcun ödenmesi yeterli midir?
Yalnızca asıl borcun ödenmesi yakalama şerhinin kaldırılması için yeterli olmayabilir. Güncel bakiye içinde faiz, icra masrafı, vekâlet ücreti ve tahsil harcı gibi kalemler de bulunabileceğinden, eksik ödeme halinde dosya kapanmayabilir ve yakalama şerhi sistemde kalmaya devam edebilir.
Haciz kaydının kalkması araçtaki yakalama şerhini doğrudan kaldırır mı?
Haciz fekki malvarlığı üzerindeki haciz kaydını kaldırırken, yakalama şerhi aracın fiilen muhafazasına imkan veren tedbirdir. Uygulamada haciz kalksa bile yakalama kaydı sistemde kalabileceğinden veya bazı hallerde haciz fekki olmadan güncelleme yapılamayacağından her iki kaydın ayrı ayrı kontrol edilmesi ve birlikte talep edilmesi gerekir.
Satışın kanuni süresinde istenmemesi halinde haciz nasıl kalkar?
Bir malın satışı kanuni süresi içinde talep edilmez veya geri alınan satış talebi bu sürede yenilenmezse mal üzerindeki haciz kalkar; süresinde satış istenip artırmada satılamayan mallarda bu sürenin bir yıl daha uzayabileceği de dikkate alınmalıdır. Haczin kalktığının tespitiyle sicil idaresi şerhi terkin eder ve haczin kalkmasına sebebiyet veren alacaklı haciz ile muhafaza giderlerinden sorumlu olur.
Hatalı yakalama işlemlerine karşı şikâyet hangi sürede yapılır?
İcra dairesinin işlemlerinin kanuna veya hadiseye aykırı olması sebebiyle yapılacak şikâyetlerin, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılması gerekir. Bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması halinde ise icra mahkemesine her zaman başvurulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy