Birleşik Patent Mahkemesi ve Sınır Ötesi Yargının Temeli
Birleşik Patent Mahkemesi, Avrupa genelinde yeknesak ve merkezi bir patent yargı sistemi oluşturmak amacıyla 2023 yılında faaliyete geçmiştir. Mahkemenin sınır aşan patent ihlali uyuşmazlıklarındaki sınır ötesi yargı yetkisi, Avrupa Birliği üyesi ulusal mahkemelerin Avrupa Birliği Adalet Divanı'na yönelttiği ön karar soruları ve bu doğrultuda verilen kararlara dayanmaktadır. Bu çerçeve, sınır aşan patent uyuşmazlıklarında yetki kurallarının merkezi olarak yorumlanmasını sağlamaktadır.
Brüksel I-bis Tüzüğü Kapsamında Yetki ve Geçersizlik Savunması
Brüksel I-bis Tüzüğü'nün 4. maddesi uyarınca temel yetki kuralı davalının yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olmasıdır. Patent hükümsüzlüğü hakkında karar verme yetkisi ilgili tescil devletinin mahkemelerine ait olmakla birlikte, bu münhasır yetki kuralı patent ihlali davalarında davalının yerleşim yeri mahkemesinin yetkisini ortadan kaldırmaz. Davalı tarafından ileri sürülen patentin geçersiz olduğu yönündeki savunma, ihlal davasını inceleyen mahkemeyi tek başına yetkisiz kılmaz; mahkeme geçerlilik meselesini ihlal incelemesi bakımından bir ön koşul olarak ele alabilir veya ayrı bir hükümsüzlük davasına bırakarak ihlal yargılamasını sürdürebilir.
Taraf Olmayan Ülkelerdeki Patent Parçalarının Değerlendirilmesi
Davalının Avrupa Birliği üyesi bir devlette ikamet etmesi halinde Birleşik Patent Mahkemesi, bir Avrupa patentinin taraf olmayan Birleşik Krallık gibi ülkelerde tescilli ulusal kısmına yönelik ihlal iddiaları hakkında karar vermeye yetkilidir. Ancak mahkeme, söz konusu ulusal patent parçasını herkes için geçerli olacak şekilde, yani erga omnes etkiyle hükümsüz kılma yetkisine sahip değildir. Davalı, ihlal davası yürütülürken ilgili ülkede ayrı bir ulusal hükümsüzlük davası açmak zorunda kalmaksızın geçersizlik savunması ileri sürebilir; bu halde mahkeme geçerliliği yalnızca ihlal incelemesi bakımından bir ön koşul olarak değerlendirir.
Bağlantı Ölçütü ve Ulusal Hukukların Uygulanması
Brüksel I-bis Tüzüğü'nün 4. maddesi ile 71b(3) hükmü uyarınca, davalının Birleşik Patent Mahkemesi sistemine taraf bir devlette yerleşik bulunması ve ihlal iddiaları arasında yeterli bağlantı yer alması kaydıyla, dava talepleri yalnızca taraf devletlerle sınırlı kalmamaktadır. Buna karşılık Avrupa patentinin ulusal parçalardan oluşan yapısı korunduğundan, her ülkenin patenti bakımından inceleme ilgili ulusal hukuk kuralları ayrı ayrı uygulanarak yürütülür. Davalının Avrupa Birliği dışında yerleşik olduğu durumlarda dahi ürünlerin tek bir ticari plan ve organizasyon kapsamında sunulması ve faaliyetlerin Avrupa'daki bağlı şirketler aracılığıyla yürütülmesi halinde, uyuşmazlığın Avrupa ile yeterli sıkı bağlantıya sahip olduğu kabul edilerek yargı yetkisi tesis edilebilmektedir.
Yargı Yetkisi Çatışmaları ve Dava Yasağı Tedbirleri
Uluslararası yargı alanları arasındaki yetki çekişmelerinde dava yasağı hakkında tedbir kararı, bir mahkemenin taraflardan birinin başka bir yargı alanında dava açmasını önlemek amacıyla verdiği ihtiyati tedbirdir. Birleşik Patent Mahkemesi, davalının başka bir yargı alanında dava yasağı başvurusu yapmasını veya ihlal davasını engelleyebilecek hukuki ya da idari yollara başvurmasını meneden ihtiyati tedbir kararları tesis edebilmektedir. Buna karşılık yabancı mahkemeler de kendi bünyelerindeki makul ve ayrımcı olmayan lisanslama yargılamalarının devamını güvenceye almak amacıyla, ilgili taraf lehine karşı dava yasağı kararı verebilmektedir.
Sistem Dışındaki Devletler Bakımından Egemenlik Etkisi
Birleşik Patent Mahkemesi'nin sınır aşan yargı yetkisini genişletmesi; başta Türkiye, Birleşik Krallık, İsviçre ve Norveç olmak üzere Avrupa Patent Konvansiyonu'na taraf olan ancak Avrupa Birliği veya Birleşik Patent Mahkemesi sistemi dışında kalan ülkeler bakımından yargısal egemenlik açısından özel bir hassasiyet taşımaktadır.
Birleşik Patent Mahkemesi ne zaman kurulmuştur?
Birleşik Patent Mahkemesi, Avrupa'da yeknesak ve merkezi bir patent yargı sistemi oluşturmak amacıyla 2023 yılında faaliyete geçmiştir.
Patent geçersizliği savunması ihlal davasında mahkemeyi yetkisiz kılar mı?
Hayır, patent hükümsüzlüğüne karar verme yetkisi ilgili devlete ait olsa bile, davalının geçersizlik savunması ihlal mahkemesini tek başına yetkisiz kılmaz.
Dava yasağı tedbiri (anti-suit injunction) ne anlama gelir?
Dava yasağı tedbiri, bir mahkemenin davanın taraflarından birinin başka bir yargı alanında dava açmasını önlemek amacıyla verdiği ihtiyati tedbir kararıdır.
Sınır ötesi patent kararları Türkiye gibi üçüncü ülkeleri etkiler mi?
Evet, sınır ötesi yargı yetkisinin genişlemesi, Avrupa Patent Konvansiyonu'na taraf olup sistem dışında bulunan Türkiye gibi ülkelerin yargısal egemenliği bakımından hassasiyet doğurmaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy