Beraat Kararı Nedir ve Ceza Muhakemesindeki Yeri
Beraat kararı, ceza davasında yapılan duruşmanın sona erdirilerek fail hakkında herhangi bir cezaya hükmolunmaması ve kişinin aklanması sonucunu doğuran nihai karardır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 223 kapsamında düzenlenen hüküm çeşitleri arasında beraat ve derhal beraat kararlarının yanında; mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi yer almaktadır. Bu kararlar kovuşturma evresini sonlandıran usulü işlemlerdir.
CMK Kapsamında Beraat Kararı Verilmesini Gerektiren Haller
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 223/2 gereğince mahkeme yalnızca kanunda sınırlı olarak sayılan hallerde beraat kararı tesis edebilir. Yargılama konusu fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış bulunması, isnat edilen suçun fail tarafından işlenmediğinin kesinleşmesi, suç açısından failde kast veya taksir unsurlarının oluşmaması, eylem gerçekleştirilmiş olsa bile olayda bir hukuka uygunluk sebebinin yer alması veya suçun sanık tarafından işlendiğinin sübuta ermemesi halleri beraat nedenlerini oluşturur.
Yargılamayı yürüten mahkeme, gerekçeli kararda bu yasal nedenlerden hangisine dayandığını açıkça belirtmekle yükümlüdür. Beraat gerekçesinin kararda açık biçimde yer almaması kanun yolu incelemesinde bozma konusu teşkil eder. Buna karşılık, mala zarar verme suçu gibi yargılamalarda yasal unsurları oluşmadığı halde haksızlık içeriğinin azlığına dayanılarak beraat hükmü kurulması hukuka aykırılık oluşturmaktadır.
Suçun Unsurları ve Kusurluluk Yönünden Beraat Nedenleri
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 2/1 uyarınca, kanunun açıkça suç saymadığı bir eylem sebebiyle kimseye yaptırım uygulanamaz ve güvenlik tedbiri kararlaştırılamaz; kanunda düzenlenmeyen bir ceza ve güvenlik tedbirine hükmedilemez. Bu ilke uyarınca fiilin kanunda suç sayılmaması beraat hükmünün temel şartlarından biridir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 2Kaynağı aç
ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. Kanunda yazılı cezalardan ve
güvenlik tedbirlerinden başka bir ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunamaz.
(2) İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz.
(3) Kanunların suç ve ceza içeren hükümlerinin uygulanmasında kıyas
yapılamaz. Suç ve ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak biçimde geniş
yorumlanamaz.
Adalet ve kanun önünde eşitlik ilkesi
Kusurluluğun belirlenmesinde ise Türk Ceza Kanunu m. 21/1 gereğince suçun oluşumu kastın varlığını gerektirir; kast suça ilişkin yasal unsurların bilerek ve istenerek meydana getirilmesidir. Taksir ise Kanun m. 22 uyarınca dikkat ve özen yükümlülüğünün ihlaliyle eylemin kanuni tanımındaki neticenin öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir ve yalnızca yasada açıkça yer alan hallerde cezalandırılır. Kast veya taksirin bulunmadığı durumlarda beraat kararı verilir. Askerlik vazifesi sırasında seçmen kağıdını evinde bularak oy kullanmaması halinde cezalandırılacağı düşüncesiyle sandığa giden failde suç kastı bulunmadığından beraatine hükmedilmektedir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 21Kaynağı aç
suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir.
(2) Kişinin, suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini
öngörmesine rağmen, fiili işlemesi halinde olası kast vardır. Bu halde,
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda müebbet hapis
cezasına, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıldan yirmibeş yıla
kadar hapis cezasına hükmolunur; diğer suçlarda ise temel ceza üçte birden
yarısına kadar indirilir.
Taksir
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 22Kaynağı aç
hallerde cezalandırılır.
(2) Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir
davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek
gerçekleştirilmesidir.
(3) Kişinin öngördüğü neticeyi
istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır;
bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
(4) Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza failin kusuruna
göre belirlenir.
(5) Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda, herkes kendi
kusurundan dolayı sorumlu olur. Her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı
belirlenir.
(6) Taksirli hareket sonucu neden olunan netice, münhasıran failin
kişisel ve ailevi durumu bakımından, artık bir cezanın hükmedilmesini gereksiz
kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez; bilinçli taksir
halinde verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir.
Netice sebebiyle ağırlaşmış suç
Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Varlığında Beraat
Yüklenen fiil gerçekleşmiş olsa dahi hukuka uygunluk nedenlerinin mevcudiyeti durumunda fail cezalandırılamaz ve hakkında beraat kararı verilir. Türk Ceza Kanunu m. 24/1 gereğince kanunun amir hükmünü yerine getiren kişiye ceza verilemez. Kanun m. 25/1 uyarınca da kendisine ya da başkasına yönelen, gerçekleşmesi kesin olan haksız bir saldırıyı orantılı biçimde savuşturma amacıyla meşru savunma sınırları içinde hareket eden fail cezalandırılmaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 24Kaynağı aç
verilmez.
(2) Yetkili bir merciden verilip, yerine getirilmesi görev gereği zorunlu
olan bir emri uygulayan sorumlu olmaz.
(3) Konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez. Aksi
takdirde yerine getiren ile emri veren sorumlu olur.
(4) Emrin, hukuka uygunluğunun denetlenmesinin kanun tarafından
engellendiği hallerde, yerine getirilmesinden emri veren sorumlu olur.
Meşru savunma ve zorunluluk hali
Türk Ceza Kanunu m. 26/1 kapsamında hakkını kullanan faile ceza verilmemesi ilkesi gereğince hukuka uygunluk nedeninin bulunması beraat kararı sonucunu doğurur. Kanun m. 26/2 uyarınca ise kişinin üzerinde tasarruf yetkisi bulunan hakka dair rızası çerçevesinde hareket edilmesi halinde eylem cezalandırılmaz ve sanık hakkında beraat hükmü kurulur.
Derhal Beraat Kararı ve Uygulama Şartları
Derhal beraat kararı, yargılamanın ulaştığı durum gözetilerek ilave delil toplanmasına ya da araştırmaya gerek duyulmaksızın isnat edilen suçtan ötürü beraat kararı tesis edilmesidir. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 223/9 uyarınca bu kurum sırf yargılamanın başında değil, ilave araştırmaya ihtiyaç kalmadığı saptanan her yargılama evresinde uygulanabilir niteliktedir.
Derhal beraat şartlarının bulunduğu hallerde, koşulları mevcut olsa dahi durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararlarına hükmedilemez. Kanun m. 223/9 kapsamında derhal beraat verilirken Ceza Muhakemesi Kanunu m. 223/2'de yer alan beş sebepten herhangi birine dayanılması mümkündür; gerekçeler arasında bir ayrım gözetilmez.
Davanın Düşmesi ve Zamanaşımı Karşısında Derhal Beraat
Dava zamanaşımı süresi dolduğunda olağan usul gereğince zamanaşımı sebebiyle düşme kararı verilmesi gerekir. Ancak derhal beraat kararı verilebilecek koşulların varlığı halinde düşme yerine öncelikle derhal beraat kararı tesis edilir.
Şikayete tabi suçlarda şikayetten vazgeçilmesi ve sanığın bu vazgeçmeyi kabul etmesi halinde, derhal beraat kararı verilmesini gerektiren koşullar bulunmadığı takdirde kovuşturma şartı eksikliği sebebiyle beraat değil davanın düşmesine karar verilmesi gerekir.
Sanığın Sorgusu Yapılmadan Yokluğunda Karar Verilmesi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 193/1 uyarınca kanunun açıkça istisna kıldığı durumlar saklı kalmak üzere hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılamaz ve mazeretsiz gelmeyen sanığın zorla getirilmesine karar verilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 193Kaynağı aç
hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz. Gelmemesinin geçerli nedeni
olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir.
(2) (Değişik: 28/3/2023-7445/20 md.) Sanık hakkında, toplanan
delillere göre mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri
dışında bir karar verilmesi gerektiği kanısına varılırsa, sorgusu yapılmamış
olsa da dava yokluğunda bitirilebilir.
Sanığın mahkemeden uzaklaşması
Bunun istisnası olarak Kanun m. 193/2 uyarınca, sanık hakkında toplanmış olan deliller neticesinde mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri haricinde bir hüküm kurulması gerektiği kanısına varılırsa, sorgusu gerçekleştirilmemiş olsa bile dava gıyabında sonuçlandırılabilir. Dosyadaki deliller beraat kararı verilmesini gerektirdiğinde usul ekonomisi ve adalet ilkeleri doğrultusunda sanığın sorgusu beklenmeksizin yokluğunda beraat kararı verilebilir.
Beraat Kararına Karşı Kanun Yolları ve Hukuki Sonuçları
İlk derece mahkemelerinin beraat hükümlerine karşı itiraz kanun yolu kapalıdır. Bu hükümlere karşı kural olarak istinaf kanun yoluna gidilebilir; ancak üst sınırı 500 günü aşmayan adli para cezasını gerektiren suçlar hakkında kurulan beraat kararları kesin olup bunlara karşı istinafa başvurulamaz.
Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kararlarına karşı kural olarak temyiz kanun yolu açıktır. Ancak Ceza Muhakemesi Kanunu m. 286/2 uyarınca on yıl veya daha az süreli hapis cezası ile adli para cezasını gerektiren suçlara ilişkin beraat hükümlerine yönelik istinaf başvurusunun esastan reddi kararları aleyhine temyiz yoluna gidilemez. Bununla birlikte aynı maddenin üçüncü fıkrasında sınırlı olarak sayılan katalog suçlara ilişkin bölge adliye mahkemesi kararları istisna kapsamında kalarak temyiz incelemesine tabi tutulabilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 286Kaynağı aç
dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir.
(2) Ancak;[131]
a) İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları
ile miktarı ne olursa olsun adlî para cezalarına karşı istinaf başvurusunun
esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları,
b) İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis
cezalarını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları,
c) (Ek: 20/7/2017-7035/20 md.)[132] Hapis cezasından
çevrilen seçenek yaptırımlara ilişkin ilk derece mahkemesi kararları ile ilgili
olarak bölge adliye mahkemesince verilen; seçenek yaptırımlara ilişkin her
türlü kararlar ve istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar,
d) (Anayasa Mahkemesinin 27/12/2018 tarihli ve E.:2018/71 K.:2018/118
sayılı Kararı ile İptal; Yeniden Düzenleme:20/2/2019-7165/7 md.) İlk defa
bölge adliye mahkemesince verilen ve 272 nci maddenin üçüncü fıkrası kapsamı
dışında kalan mahkûmiyet kararları hariç olmak üzere, ilk derece mahkemelerinin
görevine giren ve kanunda üst sınırı iki yıla kadar (iki yıl dâhil) hapis
cezasını gerektiren suçlar ve bunlara bağlı adlî para cezalarına ilişkin her
türlü bölge adliye mahkemesi kararları,
e) Adlî para cezasını gerektiren suçlarda ilk derece mahkemelerinden
verilen hükümlere ilişkin her türlü bölge adliye mahkemesi kararları,
f) (Değişik: 18/6/2014-6545/78 md.) Sadece eşya veya kazanç
müsaderesine veya bunlara yer olmadığına ilişkin ilk derece mahkemesi kararları
ile ilgili olarak istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararları,
g) On yıl veya daha az hapis cezasını veya adlî para cezasını gerektiren
suçlardan, ilk derece mahkemesince verilen beraat kararları ile ilgili olarak istinaf
başvurusunun esastan reddine dair kararları,
h) (Değişik: 18/6/2014-6545/78 md.) Davanın düşmesine, ceza
verilmesine yer olmadığına, güvenlik tedbirine ilişkin ilk derece mahkemesi
kararları ile ilgili olarak bölge adliye mahkemesince verilen bu tür kararlar
veya istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar,
ı) Yukarıdaki bentlerde yer alan sınırlar içinde kalmak koşuluyla aynı
hükümde, cezalardan ve kararlardan birden fazlasını içeren bölge adliye
mahkemesi kararları,
Temyiz edilemez.
(3) (Ek:17/10/2019-7188/29 md.)
İkinci fıkrada belirtilen temyiz edilemeyecek kararlar kapsamında olsa bile
aşağıda sayılan suçlar nedeniyle verilen bölge adliye mahkemesi ceza
dairelerinin kararları temyiz edilebilir:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Hakaret (madde 125, üçüncü fıkra),
2. Halk arasında korku ve panik yaratmak amacıyla tehdit (madde 213),
3. Suç işlemeye tahrik (madde 214),
4. Suçu ve suçluyu övme (madde 215),
5. Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama (madde 216),
6. Kanunlara uymamaya tahrik (madde 217),
7. (Ek:13/10/2022-7418/30 md.)[133]
Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma (madde 217/A),
8. Cumhurbaşkanına hakaret (madde 299),
9. Devletin egemenlik alametlerini aşağılama (madde 300),
10. Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve
organlarını aşağılama (madde 301),
11. Silâhlı örgüt (madde 314),
12. Halkı askerlikten soğutma (madde 318),
suçları.
b) Terörle Mücadele Kanununun 6 ncı maddesinin ikinci ve dördüncü fıkrası
ile 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlar.
c) Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun 28 inci maddesinin birinci
fıkrası, 31 inci maddesi ve 32 nci maddesinde yer alan suçlar.
Hükümden önceki kararların temyizi
Beraat kararı veya bu kararın konusunu teşkil eden fiil hiçbir surette adli sicil kaydına kaydedilmez.
Beraat kararı adli sicile işlenir mi?
Hayır, beraat hükmü veya beraate konu edilen fiil hiçbir şekilde adli sicil kaydına geçirilmez.
Sanık sorgulanmadan yokluğunda beraat kararı verilebilir mi?
Evet, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 193/2 gereğince toplanan delillere göre beraat kanaatine ulaşıldığında sanığın sorgusu yapılmamış olsa bile yokluğunda dava bitirilebilir.
Zamanaşımı dolduğunda beraat kararı verilebilir mi?
Evet, zamanaşımı süresi dolmuş olsa bile derhal beraat şartları gerçekleşmişse davanın düşmesi yerine derhal beraat hükmü kurulur.
Beraat kararlarına karşı istinaf ve temyiz yolu açık mıdır?
Beraat kararlarına karşı kural olarak istinaf ve temyiz yolları açıktır; ancak üst sınırı 500 günü aşmayan adli para cezalarında beraat hükümleri kesindir ve on yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda istinaf ret kararlarına karşı kanunda sayılan katalog suç istisnaları hariç temyiz yoluna başvurulamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy