Belçika'da çalışan yabancıların tabi olacağı kurallar; işin ülkede fiilen ifa edilip edilmediğine, yabancı çalışanın statüsüne ve tarafların seçtiği hukuka göre belirlenir. İş sözleşmesinde başka bir ülke hukuku seçilmiş olsa dahi çalışan, seçim yapılmamış olsaydı uygulanacak hukukun emredici kurallarıyla sahip olacağı korumadan mahrum bırakılamaz. Bununla birlikte Belçika'ya geçici olarak gönderilen işçilere, işin Belçika'da ifa edildiği ölçüde ülkedeki çalışma ve ücret koşulları uygulanır.
İdari Bildirimler ve İzin Yükümlülükleri
Belçika'da doksan günden fazla çalışacak üçüncü ülke vatandaşları için tek izin (single permit) çoğu zaman bir giriş kapısı niteliğindedir; ancak iznin alınmış olması işveren açısından tek başına yeterli kabul edilmez. İşveren, Belçika sosyal güvenlik sistemine tabi çalışanlar için Dimona bildirimini, geçici gönderilen (posted worker) statüsündeki çalışanlar için ise Limosa bildirimini ayrıca yapmak zorundadır.
Belçika'da geçici veya kısmi faaliyette bulunan yabancı işverenlerin ya da serbest çalışanların, ülkede işe başlamadan önce varlıklarını beyan etmeleri gerekmektedir.
İş Sözleşmesinin Varlığı ve Uygulanacak Hukuk
Belçika iş hukukunda bir iş sözleşmesinin varlığı için sözleşme, iş görme, ücret ve işveren otoritesi altında çalışma unsurlarının bir arada bulunması şarttır. Ücret unsuru bulunmaksızın iş sözleşmesi kurulmuş sayılmaz. Ayrıca işveren, sözleşmenin yürürlüğü boyunca çalışanın işlevi veya ücreti gibi asli unsurları tek taraflı olarak değiştiremez.
Taraflar iş sözleşmesine uygulanacak hukuku serbestçe seçebilseler de bu seçim, çalışanın objektif olarak tabi kalacağı emredici korumalardan mahrum bırakılmasına yol açamaz. Belçika mahkemeleri, uyuşmazlığa uygulanacak hukuk başka bir ülke hukuku olsa dahi Belçika'nın kendi emredici kurallarını uygulayabilir.
Geçici Gönderilen İşçilerin Çalışma Koşulları
Belçika'ya geçici olarak gönderilen işçiler için fiilen bu ülkede çalışılan süre boyunca yerel çalışma standartları ve ücret kuralları geçerlilik taşır. Bahse konu asgari koruma çerçevesi; mesai ve dinlenme sürelerini, maaş ile tatil haklarını, işyerinde refah ve eşit muamele ilkelerini, analık ve gebelik izinlerini, geçici istihdam şartlarını ve ceza yaptırımına bağlanmış toplu iş sözleşmesi düzenlemelerini kapsar.
Geçici gönderilen işçilerde Belçika koşulları kural olmakla birlikte, menşe ülke mevzuatında işçi lehine hükümler bulunuyorsa bu hükümler istisnai olarak devam edebilir. Örneğin menşe ülke hukukunda daha kısa çalışma süresi veya daha yüksek ücret öngörülmüşse işçi lehine olan bu kurallar korunabilir.
Ücret Güvencesi ve Müteselsil Sorumluluk
İşveren ücreti belirlerken bağlayıcı ücret ölçeklerini ve geçerliyse toplu iş sözleşmeleriyle belirlenmiş asgari seviyeleri dikkate almak zorundadır. Böyle bir ölçek bulunmadığı takdirde işçi garanti edilmiş aylık asgari gelire hak kazanır. Ücret Belçika'da ödeniyorsa ödemelerin 12 Nisan 1965 tarihli ücretin korunması yasasındaki kurallara uygun biçimde yapılması gerekir.
Geçici iş ilişkisi kapsamında çalışan bir işçi, kullanıcı işveren tarafından daimi olarak işe alınmış olsaydı alacağı ücretle aynı ücrete hak kazanır.
İşverenin ücreti tamamen veya kısmen ödememesi durumunda 12 Nisan 1965 tarihli yasa kapsamında, belirli koşullarla üçüncü kişilere ve alt yüklenici zincirine yönelen genel bir müteselsil sorumluluk mekanizması işletilebilir.
Belçika'da hukuka aykırı ikamet eden üçüncü ülke vatandaşları fiilen yaptıkları iş karşılığında ücret isteme hakkına sahiptir. İşverenin bu ücretleri ödememesi halinde doğrudan ve dolaylı taşeron ilişkilerinde, belirli koşullarda ise asıl yüklenici düzeyinde uygulanabilen özel bir müteselsil sorumluluk rejimi devreye girer.
Çalışma Süreleri ve Dinlenme Hakları
Belçika'da günlük çalışma kural olarak sekiz saati aşamaz. İşin yürütümünde gündüz çalışma ilkesi esas olup çalışmaların prensipte 06.00 ile 20.00 saatleri arasında gerçekleştirilmesi gerekir; mevzuatta bazı sektörler ve düzenlemeler bakımından istisnalar tanınmıştır.
İşçi, çalıştığı sisteme göre yılda azami dört haftalık ücretli izne hak kazanır ve on iki aylık çalışma karşılığında tatil hakkı en az 24 gün olacak şekilde yapılandırılır. Resmî tatillerde ise işçi o gün çalışmış olsaydı kazanacağı ücrete eşit ücret alma hakkına sahiptir. Bu ödeme yalnızca temel maaşla sınırlı kalmayıp çalışılsaydı hak edilecek bonus ve diğer menfaatleri de kapsayabilir.
İşçi Refahı, Eğitim ve Ayrımcılık Yasağı
Ülkede istihdam sağlayan işverenlerin tabi olduğu iş sağlığı ve güvenliği kuralları, 4 Ağustos 1996 tarihli Well-being Act ile Code on Well-being at Work mevzuatında düzenlenmiştir. İşverenin Belçika sınırlarında kalıcı bir işyerinin olup olmaması, personelin vatandaşlığı ya da iş akdinin süresi bu yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.
Her işçi yürüttüğü göreve ve iş istasyonuna uygun eğitim alma hakkına sahiptir. Bu eğitimin çalışma süresi içinde verilmesi zorunlu olup maliyeti işçiye yüklenemez.
İşveren; stres, tükenmişlik, şiddet, manevi taciz ve cinsel taciz gibi psikososyal riskleri önleme politikasına dahil etmek ve risk analizinde dikkate almak zorundadır. Çalışanlar bu kapsamda psikososyal önleme danışmanına başvurabilir.
Cinsiyete dayanmayan ayrımcılık iddialarında, bir kamu kurumu olan UNIA çalışanlara bilgilendirme ve şikâyet süreçlerinde destek sağlayabilir.
Sosyal Güvenlik Esasları ve Sınır Ötesi İstisnalar
Belçika sosyal güvenlik sistemine tabi çalışanlar; sağlık hizmetleri, hastalık ve malullük sigortası, işsizlik, emeklilik, meslek hastalığı ve iş kazası korumaları ile aile yardımları dalları kapsamında korunur.
Avrupa Birliği içi geçici görevlendirmelerde çalışanlar, belirli koşullarla PD A1 belgesi aracılığıyla genel kural olarak iki yıla kadar kendi menşe ülkesinin sosyal güvenlik sistemine tabi kalmaya devam edebilir.
İşçinin ikamet ettiği ülkede yürüttüğü düzenli sınır ötesi uzaktan çalışma süresi toplam çalışma süresinin yüzde 50'sinden azsa, işveren ve çalışanın birlikte talepte bulunması şartıyla işverenin yerleşik olduğu devletin mevzuatının uygulanması amacıyla çerçeve anlaşma hükümleri işletilebilir.
Müfettişlik İncelemeleri ve Denetim Yetkileri
İş müfettişliği talep ettiği takdirde işverenin; iş sözleşmesinin kopyasını, ücretin başlangıç tutarını ve bileşenlerini, ödeme sıklığını, normal günlük ve haftalık çalışma sürelerini, zaman çizelgelerini ve ücretin ödendiğine dair kanıtları sunması gerekebilir.
İşçilerin refahına ilişkin mevzuata uyumu denetleyen yetkili birim, işverene ihlali gidermesi için süre tanıyabilir ve gerektiğinde tutanak düzenleyerek dosyayı iş müfettişliğine sevk edebilir. İşçiler belirli koşullarda doğrudan bu denetime başvurabilir; bazı psikososyal başvurularda incelemenin anonim yürütülmesi ve belirli şikâyetlerde misillemeye karşı koruma sağlanması mümkündür.
Belçika'da yabancı ülke hukuku seçilirse yerel emredici kurallar uygulanabilir mi?
Evet, yabancı hukuk seçilmiş olsa bile çalışan tabi olacağı emredici korumalardan yoksun bırakılamaz ve Belçika mahkemeleri kendi emredici kurallarını uygulayabilir.
Düzensiz durumdaki yabancı çalışanlar ücret talep edebilir mi?
Evet, Belçika'da hukuka aykırı ikamet eden üçüncü ülke vatandaşları yapılan iş karşılığında ücret isteme hakkına sahiptir ve ödenmeyen ücretler için asıl yükleniciye kadar uzanabilen özel müteselsil sorumluluktan yararlanabilirler.
AB içi geçici görevlendirilen çalışan menşe ülkesinin sigortasında kalabilir mi?
Evet, belirli yasal koşullar sağlandığında PD A1 belgesi ile genel kural olarak iki yıla kadar menşe ülkenin sosyal güvenlik sisteminde kalınabilir.
İş sağlığı ve güvenliği eğitimi masrafları çalışana yansıtılabilir mi?
Hayır, işçinin görevine ve iş istasyonuna uygun eğitimin çalışma süresi içinde verilmesi zorunludur ve bu eğitimin maliyeti çalışana yüklenemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy