Belçika'da yükseköğrenimini tamamlayan yabancı öğrencilerin ikamet hakkı mezuniyetle birlikte otomatik olarak devam etmez. Öğrenci statüsüyle ülkede kalış mezuniyet neticesinde sona erdiğinden, yasal ikametin sürdürülebilmesi için yeni bir hukuki statüye geçiş yapılması zorunludur. Mezuniyet sonrasında ülkede kalmak isteyen üçüncü ülke vatandaşları için temel olarak üç yasal seçenek öne çıkmaktadır: mezunlara tanınan 12 aylık iş arama veya iş kurma yılı (search year), bir işveren aracılığıyla tek izin (single permit) rejimine geçerek çalışan statüsü kazanmak ve profesyonel kart başvurusunda bulunarak serbest meslek ya da girişimcilik faaliyeti yürütmek.
Mezuniyet Sonrası İş Arama Yılı ve İkamet Koşulları
Belçika'da yükseköğrenimini bitiren üçüncü ülke vatandaşları, mezuniyetin ardından iş bulmak ya da kendi işini kurmak amacıyla azami 12 aylık search year iznine başvurabilir. Bu izin yabancıya nihai bir yerleşim statüsü sağlamamakta, öğrencilikten iş piyasasına geçiş imkânı veren geçici bir köprü niteliği taşımaktadır. Belçika'daki bir yükseköğretim kurumundan diploma alan mezunların bu hakka başvurabilmesi için ikamet edilen belediyeye müracaat etmesi ve başvurunun mevcut A kartı süresi dolmadan en geç 15 gün önce tamamlanması gerekir. Belirlenen bu sürenin kaçırılması halinde başvuru kabul edilemez sayılabilir.
İş arama yılı başvurusunda geçerli bir pasaport, Belçika yükseköğretim kurumundan alınmış diploma kanıtı, ülkedeki riskleri kapsayan bir sağlık sigortası ve yeterli geçim imkânını gösteren belgeler sunulmalıdır. Başvuru süresinde yapıldığı halde dosyada eksik belge bulunması halinde mezuna söz konusu evrakı tamamlaması için 15 günlük ek süre tanınabilir. İnceleme sonuçlanmadan mevcut A kartının süresi biterse belediye tarafından 45 günlük geçici bir belge düzenlenebilir ve bu belge iki kez uzatılabilir. Başvurunun onaylanması durumunda kişiye 12 ay geçerli ve üzerinde 'job seeker' ibaresi yer alan bir A kartı teslim edilir.
Search year iznine sahip mezunlara bu 12 aylık dönem süresince iş piyasasına sınırsız erişim tanınır ve mezunlar bu kapsamda yasal olarak çalışabilir. Ancak tanınan serbest erişim geçici niteliktedir. Yabancının yasal kalış koşullarını kaybetmesi, makul bir işe alınma ihtimalinin bulunmaması veya gerçekçi bir iş kurma olasılığı gösterememesi durumunda oturum sona erdirilebilir. Bu kapsamda, en erken üç ay geçtikten sonra ilgiliden iş bulma veya iş kurma şansını ortaya koyan belgeler talep edilebilir; söz konusu evrakların 15 gün içinde sunulamaması ise süreçte sorun doğurabilir.
Tek İzin (Single Permit) ile Çalışan Statüsüne Geçiş
Belçika'da 90 günden uzun süre bir işverene bağlı olarak çalışmak isteyen üçüncü ülke vatandaşları için temel rejim tek izin mekanizmasıdır. 3 Ocak 2019 tarihinden itibaren yürürlükte bulunan düzenlemeler uyarınca başvuru, öğrenci tarafından bireysel olarak yapılamaz. Başvurunun, istihdamı sağlayacak esas işveren tarafından, işin asıl icra edileceği yetkili Bölge nezdinde tek durak sistemi üzerinden yürütülmesi zorunludur.
Yetkili Bölge tarafından tek izin kararı verildikten sonra çalışanın, kararın tebliğinden veya ülkeye giriş yapmasından itibaren 8 iş günü içinde yaşadığı yer belediyesine başvurarak yabancılar siciline kaydını yaptırması ve çalışma ibareli A kartı işlemlerini başlatması gerekmektedir. Tek izinli çalışma sınırlı süreli bir nitelik taşıyorsa, kart süresi dolmadan en geç iki ay önce işveren tarafından ilgili Bölgeye yenileme başvurusu sunulmalıdır.
Profesyonel Kart ile Serbest Meslek ve Girişimcilik
Belçika'da 90 günden uzun süreli serbest çalışma faaliyeti yürütecek üçüncü ülke vatandaşlarının, muafiyet kapsamında bulunmadıkça profesyonel kart ve bu karta dayalı ikamet izni alması şarttır. Hâlihazırda geçerli bir A model imatrikülasyon belgesi veya yabancılar sicil kaydı ile ülkede yasal ikameti bulunan mezunlar, profesyonel kart müracaatlarını Belçika dışına çıkmadan, seçtikleri yetkili bir şirket gişesi üzerinden ülke içinden gerçekleştirebilirler.
Profesyonel kart başvurularında projenin ekonomik değerinin incelenmesi bölgesel yetkiye tabidir. Girişimcilik projesinin değerlendirilmesi Flanders, Brüksel veya Wallonia bölgelerine göre farklı ölçütlerle yürütülür. Flanders Bölgesi'nde yürütülecek faaliyetin ekonomik, yenilikçi, sportif, kültürel veya sanatsal katma değer yaratması, başvuru sahibinin en az seviye 4 diplomaya, istikrarlı geçim imkânına ve eksiksiz bir iş planına sahip olması aranır; ayrıca bazı ekonomik değer kategorilerinde belirli düzeyde başlangıç sermayesi de beklenebilir.
Brüksel Başkent Bölgesi'nde sunulan projenin Bölge refahına ve ekonomik işleyişine katkı sağlaması, ekonomik fayda doğurması, yenilik getirmesi veya sürdürülebilir istihdam yaratması beklenir. Brüksel'de iş planının en çok 20 sayfalık bir özetle sunulması gerekmekte olup ilk profesyonel kart çoğunlukla iki yıllık deneme süresiyle verilir ve azami süre beş yıldır. Wallonia Bölgesi'nde ise inceleme; oturum hakkı, düzenleyici kurallara uyum ile ekonomik ve sosyal fayda ekseninde gerçekleştirilir. Bölgesel makamlar ekonomik faydayı; ekonomik ihtiyaca cevap verme, istihdam yaratma, yararlı yatırım, bölgedeki şirketlere ekonomik geri dönüş sağlama, ihracata açılma, yenilikçilik veya uzmanlaşma gibi ölçütlerle değerlendirir.
Profesyonel kart teslim alındıktan sonra ticari faaliyetin yasal şekilde yürütülmesi için kurumsal işlemlerin tamamlanması gerekmektedir. Kart sahibinin şirket numarası alması, işletmesini Çapraz İşletmeler Bankası'na (BCE/KBO) kaydettirmesi, gerekiyorsa KDV kaydını yaptırması ve bir sosyal sigorta fonuna katılım sağlaması zorunludur.
Search year başvurusu ne zaman ve nereye yapılmalıdır?
Belçika'da diploma alan mezunların search year başvurusu, ikamet edilen belediyeye ve mevcut öğrenci A kartının süresi sona ermeden en geç 15 gün önce yapılmalıdır; sürenin kaçırılması halinde başvuru kabul edilemez sayılabilir.
İş arama yılı izni bulunan mezunlar çalışabilir mi?
Search year süresince kişiye iş piyasasına sınırsız erişim tanınır ve mezun yasal olarak çalışabilir; ancak koşulların kaybedilmesi ya da makul iş bulma/iş kurma olasılığının kalmaması halinde oturum sona erdirilebilir ve en erken üç ay sonra istenebilecek belgelerin 15 gün içinde sunulamaması süreçte sorun doğurabilir.
Tek izin başvurusu çalışan tarafından bireysel olarak yapılabilir mi?
Tek izin başvurusu çalışan tarafından bireysel olarak yapılamaz; işin yürütüleceği yetkili Bölge nezdinde tek durak sistemi üzerinden istihdamı sağlayacak işveren tarafından yapılmalıdır.
Profesyonel kart alındıktan sonra hangi idari adımlar atılmalıdır?
Brüksel Bölgesi bakımından, profesyonel kartın teslim alınmasını takiben şirket numarası temin edilmesi, işletmenin Çapraz İşletmeler Bankası'na (BCE/KBO) kaydı, lüzumu halinde KDV tescili ve bir sosyal sigorta fonuna katılım gibi işlemlerin yerine getirilmesi aranmaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy