Belçika Hukukunda Çalışma Hakkının Belirlenmesi
Belçika hukuk düzeninde çalışma hakkı çoğu zaman oturum kartının kendisinden değil; kartın temsil ettiği hukuki statüden, oturum sebebinden ve kart üzerindeki iş piyasası (labour market) kaydından doğar. Nitekim yabancı işçiye verilen A veya B tipi ikamet belgelerinin üzerinde çalışma piyasasına erişim durumuna ilişkin özel bir referans bulunur.
Avrupa Ekonomik Alanı üyesi devletlerin vatandaşları ile İsviçre vatandaşları Belçika'da çalışmaya yetkilidir. Bu kişilerin çalışma yetkisi ayrı bir Belçika iş iznine ihtiyaç duyulmaksızın serbest dolaşım kurallarına dayanır. İlgili ülke vatandaşları ülkede üç aydan uzun süre kalmak istediklerinde belediyeye kayıt başvurusu yapar; bu başvuruyu çalışan, serbest çalışan, iş arayan, öğrenci veya yeterli mali kaynağa sahip kişi statülerinden biriyle temellendirir.
Üçüncü Ülke Vatandaşları İçin Tek İzin Prosedürü
Avrupa Birliği dışındaki ülkelerin vatandaşlarının Belçika'da 90 günden uzun süreyle ücretli olarak çalışabilmesi için tek izin (single permit) alınması zorunludur. Bu izin için başvuru işveren tarafından yetkili Bölge idaresine yapılır; Bölge yönetimi ile Göçmenlik Ofisi başvuruyu birlikte inceleyerek karara bağlar.
Tek izin sisteminde ikamet ve çalışma hakları birbirine bağlıdır. İşçiye verilmiş sınırlı oturumun sona erdirilmesi durumunda çalışma izni de kendiliğinden sona erer. Yetkili Bölge idaresinin çalışma iznini iptal etmesi halinde ise yabancının oturum hakkı kural olarak 90 gün sonra biter.
Yetkili Bölge tarafından işçiye sınırsız çalışma izni verildiğinde ve ikamet sürdürüldüğünde, belediye belirli hallerde A kartı yerine üzerinde sınırsız iş piyasası erişimini gösteren B kartı düzenleyebilir. Bu hakka sahip olunsa dahi yabancının kamu yardım sistemine bağımlı hale gelmesi veya yetkilendirildiği amaç dışında kalması durumunda oturum hakkı sona erdirilebilir.
Nitelikli Çalışanlar, Yerleşim ve Uzun Dönem İkamet
Avrupa Birliği Mavi Kartı niteliğindeki H kartı, yüksek nitelikli istihdam amacıyla tahsis edilir. H kartının geçerlilik süresi, ilgili bölgesel otorite tarafından belirlenen çalışma izni süresine karşılık gelir ve bu kart tüm işlerde serbestçe çalışma imkânı vermeyip yüksek nitelikli istihdam statüsü çerçevesinde geçerlilik taşır.
Eski C kartının yerini alan K kartı yerleşim (establishment) statüsünü, eski D kartının yerini alan L kartı ise AB uzun dönem ikamet statüsünü gösterir. Hem yerleşim statüsünü temsil eden K kartı hem de uzun dönem ikamet sağlayan L kartı, çalışma hakkı bakımından geçerliliğini muhafaza eder.
Aile Birleşimi ve Özel İkamet Statüleri
Avrupa Birliği vatandaşı ile aile birleşimi başvurusu olumlu sonuçlanan kişilere beş yıl geçerli EU aile üyesi kartı verilir. Bu kart üzerinde sınırsız iş piyasası erişimini ifade eden kayıt yer alır ve kart sahibine iş piyasasına serbest erişim sağlar.
Belçika Yabancılar Mevzuatı'nın 9, 9bis, 9ter ve 13. maddeleri uyarınca ikamet izni alan yabancılar ile öğrenci sponsora bağlı aile üyeleri hariç tutulmak kaydıyla 10 veya 10bis maddeleri kapsamında aile birleşimi hakkı tanınanlar çalışmaya yetkili özel ikamet kategorileri arasında yer alır.
Çekilme Anlaşması Kapsamındaki İkamet Belgeleri
Birleşik Krallık ile yapılan Çekilme Anlaşması kapsamında hak sahibi olan kişilere verilen M kartı, ek bir çalışma izni aranmaksızın iş piyasasına sınırsız erişim tanır. Bu erişim yetkisi belge üzerinde de belirtilir.
Çekilme Anlaşması çerçevesinde verilen N kartı ise sınır işçilerine (frontier worker) çalışma yetkisi tanır. N kartı genel yerleşim ve ikamet hakkı sağlamaz; bu belgenin tanıdığı yetki sınır işçiliği statüsüyle sınırlı kalır.
Öğrenciler, Mezunlar ve Serbest Meslek Faaliyetleri
Öğrenci statüsüyle ikamet eden yabancılar yalnızca iki durumda çalışabilir: Resmî okul tatillerinde ve okul dönemi boyunca eğitimin aksamaması koşuluyla haftada en fazla 20 saat. Başka bir Avrupa Birliği üyesi devletten hareketlilik kapsamında gelen belirli öğrenciler için de aynı sınırlamalar geçerlidir.
Belçika'da yükseköğrenimini tamamlayan üçüncü ülke vatandaşlarına, iş aramak veya iş kurmak amacıyla 12 aya kadar geçerli arama yılı (search year) ikamet hakkı tanınır. Bu sürede yabancıya geçimini temin edebilmesi için geçici çalışma yetkisi verilir.
Üçüncü ülke vatandaşlarının serbest meslek erbabı olarak çalışabilmesi veya ticari faaliyette bulunabilmesi için kural olarak profesyonel kart (professional card) alması ya da bu karttan muaf olduğunu belgelemesi gerekir. Ücretli çalışma imkânı veren bir oturum belgesi, serbest meslek veya şirket faaliyetleri için tek başına yeterlilik sağlamaz.
Yenileme Süreci ve Geçici Belgelerin Durumu
Tek izin yenileme başvurusu aşamasında belediye tarafından düzenlenen geçici Annex 49 belgesi, kural olarak çalışma yetkisi sağlamaz. İlgili Bölge idaresi çalışma iznini yenilemişse belediye bu belgeye sınırlı çalışma kaydı işler; yenileme yapılmadığı takdirde belgede çalışma izninin bulunmadığı belirtilir.
Belçika'da yabancı öğrencilerin haftalık çalışma sınırı nedir?
Öğrenci statüsüyle ikamet eden yabancılar okul tatillerinde ve okul dönemi boyunca eğitimin aksamaması şartıyla haftada en fazla 20 saat çalışabilir.
Annex 49 geçici belgesiyle çalışılabilir mi?
Annex 49 belgesi kural olarak çalışma hakkı tanımaz; yalnızca yetkili Bölge çalışma iznini yenilediğinde belgeye sınırlı çalışma kaydı düşülerek çalışmaya izin verilir.
Üçüncü ülke vatandaşları serbest meslek icra edebilir mi?
Üçüncü ülke vatandaşlarının serbest meslek yürütmesi veya şirket kurması için profesyonel kart (professional card) alması veya yasal muafiyete sahip olması gerekir.
AB vatandaşlarının Belçika'da çalışması izne bağlı mıdır?
Avrupa Ekonomik Alanı ve İsviçre vatandaşları serbest dolaşım hakkı uyarınca ayrı bir çalışma izni almaksızın belediye kaydı yaptırarak çalışabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy