Askerlik borçlanması, er ya da erbaş olarak silah altında ya da yedek subay, yedek astsubay okulunda geçirilen sürenin sigortalılık hizmetine eklenebilmesini sağlayan yasal bir haktır. Bu hak 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 41. maddesiyle düzenlenmiştir. Borçlanma yapıldığında sigortalının prim gün sayısı artar; askerlik süresi ilk sigorta girişinden önceki bir döneme denk geliyorsa sigortalılığın başlangıç tarihi borçlandırılan gün sayısı kadar geriye de çekilebilir.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 41Kaynağı aç
Borçlanma Kapsamındaki Süreler
5510 sayılı Kanun m. 41/1-b uyarınca borçlanma kapsamına giren süreler; er veya erbaş olarak silah altında geçirilen günler ile yedek subay ve yedek astsubay okulunda geçirilen günlerdir. Borçlanma hakkından yararlanmak için askerlik öncesinde sigorta girişi bulunması zorunlu değildir. 4B (Bağ-Kur) kapsamındaki sigortalılar da borçlanma yapabilir; borçlanılan süreler, sigortalının statüsüne ve başvuru anındaki durumuna göre hizmet hesabına dahil edilir.
Prim Oranı ve Hesaplama Yöntemi
5510 sayılı Kanun m. 41, borçlanma primini seçilen günlük kazanç üzerinden hesaplar; ancak prim oranı borçlanmanın hangi bende girdiğine göre farklılaşır. Kanunun (a) bendindeki borçlanmalar için oran %32 iken er veya erbaşlık ile yedek subay ve yedek astsubay okulunu kapsayan (b) bendi dahil diğer bentler için oran %45 olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla askerlik borçlanmasına uygulanacak prim oranı %45'tir.
Seçilecek günlük kazanç, talep tarihinde 5510 sayılı Kanun m. 82 uyarınca belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında sigortalı tarafından serbestçe belirlenir. Alt sınır, sigortalının yaşına uygun asgari ücretin otuzda biridir; 16 yaşından büyük sigortalılar için üst sınır bu alt sınırın dokuz katıdır. Bu sınırlar asgari ücretle birlikte değiştiğinden fiili tutarın SGK'nın dönemsel açıklamalarından öğrenilmesi gerekmektedir.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 82Kaynağı aç
Ödeme Süresi ve Kısmi Ödeme
5510 sayılı Kanun m. 41 uyarınca borçlanma primleri, borcun tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu süre içinde ödenmeyen borçlanmalar için yeni başvuru şartı aranır. Kısmi ödeme yapıldığında yalnızca ödenen tutara karşılık gelen gün kadar hizmet kazanılır; primi ödenmeyen borçlanma süreleri sigortalılık hizmetinden sayılmaz.
Kanunun Yürürlük Tarihinden Sonraki Süreler İçin Özel Hesaplama
5510 sayılı Kanun'un yürürlük tarihinden sonraki sürelere ilişkin borçlanmalarda borçlandırılan prime esas gün sayısı ilgili aylara mal edilir. Seçilen prime esas kazanç, borcun ödendiği tarihteki prime esas asgari kazanca oranlanarak ilgili ayın asgari kazancıyla çarpılır ve bulunan tutar o ayın prime esas kazancı kabul edilir. Hesaplanan tutar, her halükarda o ayın azami prime esas kazancını aşamaz.
Sigortalılık Başlangıcına ve Emekliliğe Etkisi
Borçlanılan askerlik süresi, sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki bir döneme denk geliyorsa başlangıç tarihi 5510 sayılı Kanun m. 41 uyarınca borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Bu durum, ilgiliyi daha erken bir sigorta başlangıcına göre belirlenen emeklilik koşullarına taşıyabilir. Buna karşılık ilk sigorta girişinden sonraki bir döneme ait askerlik borçlanması başlangıç tarihini değiştirmez; yalnızca prim gün sayısını artırır.
Prim günü eksiğini kapatan borçlanma, emeklilik için yalnızca yaş şartını beklemekte olan sigortalının yaş koşulunu değiştirmez. Böyle bir sigortalı, prim gün sayısı tamamlandığında yaş şartının gerçekleştiği ilk tarihte emeklilik başvurusunda bulunabilir. Askerlik borçlanması yoluyla aylık bağlanmasına hak kazanılması durumunda aylık, borcun ödendiği tarihi izleyen ay başından itibaren başlar.
Devlet Katkısı
Askerlik borçlanmasının primlerini devlet karşılamamaktadır. Zorunlu askerlik hizmetini yerine getiren er ve erbaşlar adına mevcut düzenleme kapsamında devlet tarafından karşılanan gider yalnızca sağlık giderlerinden ibarettir; prim giderleri sigortalının kendisi tarafından ödenir.
Başvuru Usulü
5510 sayılı Kanun m. 41/1 gereğince borçlanma talebi, ilgilinin ya da hak sahibinin yazılı başvurusuyla başlar. Başvuru SGK sosyal güvenlik birimine doğrudan yapılabileceği gibi e-Devlet kapısındaki ilgili hizmet ekranı üzerinden de gönderilebilir. Son sigortalılık statüsü başvurunun değerlendirilmesinde önem taşır. Borçlanma sürelerinin belgelenmesine ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi SGK'ya aittir.
Askerlik borçlanmasında prim oranı yüzde kaçtır?
5510 sayılı Kanun m. 41 uyarınca er veya erbaşlık ile yedek subay ve yedek astsubay okulu sürelerini kapsayan borçlanmalar (b) bendi kapsamındadır ve bu bent dahil (a) bendi dışındaki tüm borçlanmalar için prim oranı seçilen günlük kazancın %45'idir. %32 oranı yalnızca kanunun (a) bendindeki borçlanma türüne özgüdür.
Askerlik borçlanması sigorta başlangıç tarihini her zaman geri çeker mi?
Hayır. Sigortalılık başlangıcının geriye çekilmesi yalnızca borçlanılan askerlik süresinin ilk sigorta girişinden önceki bir döneme denk gelmesi halinde söz konusu olur. İlk sigorta girişinden sonraki bir döneme ait askerliği borçlananlar için başlangıç tarihi değişmez; borçlanma yalnızca prim gün sayısını artırır.
Borçlanma primini kısmen ödersem ne olur?
Kısmi ödeme yapılması halinde ödenen tutara karşılık gelen gün sayısı kadar hizmet kazanılır. Primi ödenmeyen günler sigortalılık hizmetinden sayılmaz.
Borçlanma için süre var mı; ödemeyi geciktirirsem ne olur?
5510 sayılı Kanun m. 41 uyarınca borçlanma primleri, borcun tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmek zorundadır. Bu süre içinde ödeme yapılmayan borçlanmalar geçersiz sayılır ve yeniden başvuru yapılması gerekir.
Askerlik öncesinde sigorta girişim yoksa borçlanma yapabilir miyim?
5510 sayılı Kanun m. 41 borçlanma hakkından yararlanmak için askerlik öncesinde sigorta girişi bulunmasını şart koşmamaktadır.
Borçlanma sonrası emekli aylığı ne zaman başlar?
Askerlik borçlanmasıyla aylık bağlanmasına hak kazanıldığında aylık, borcun ödendiği tarihi izleyen ay başından itibaren bağlanır.
Bağ-Kur sigortalısı askerlik borçlanması yapabilir mi?
Evet. 4B (Bağ-Kur) kapsamındaki sigortalılar da borçlanma hakkından yararlanabilir. Borçlanılan süreler, sigortalının statüsüne ve başvuru anındaki durumuna göre hizmet hesabına dahil edilir.
Prim gün sayısını borçlanmayla tamamladım ama yaş şartım dolmadı; ne yapabilirim?
Borçlanma, emeklilik için gereken yaş koşulunu değiştirmez. Prim günü eksiğini kapatan sigortalı, yaş şartının gerçekleştiği ilk tarihte emeklilik başvurusunu yapabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy