Uzmanlık Mesleğine Dayalı H-1B Çalışma Vizesi ve Şartları
H-1B vizesi, ABD Göçmenlik ve Vatandaşlık Yasası kapsamında düzenlenen ve Amerikan işverenlerinin kendi ülkelerinde temin etmekte zorlandığı uzman yabancı personeli geçici olarak istihdam etmelerine imkan tanıyan göçmen olmayan bir vize kategorisidir. Bu vize türünün temel eksenini uzmanlık mesleği (Specialty Occupation) niteliği oluşturur. İstihdam edilecek yabancı uzmanın görev alacağı pozisyonun gerektirdiği kuramsal ve pratik birikim, vize değerlendirmesinde belirleyici unsurdur.
H-1B vizesine başvuracak adayların ilgili pozisyonla doğrudan bağlantılı bir alanda en az lisans derecesine veya uluslararası denkliğe sahip olması aranır. Adayın lisans diploması bulunmadığı takdirde, USCIS nezdinde uygulanan denklik kuralı devreye girer. Bu kural uyarınca 3 yıllık profesyonel iş deneyimi 1 yıllık üniversite eğitimine eşdeğer kabul edilir ve toplamda 12 yıllık belgelenmiş mesleki birikim sunularak lisans eğitimi şartı ikame edilebilir.
Çift Niyet İlkesi ve H-4 Bağımlı Statüsünde Çalışma İzni
H-1B vizesi, çift niyet (dual intent) ilkesini barındıran bir statüdür. Bu yapı sayesinde vize sahipleri Amerika Birleşik Devletleri'nde kalıcı oturum yani Green Card alma niyetlerini gizlemek mecburiyetinde kalmazlar. İşveren sponsorluğu ile yürütülen PERM işgücü sertifikasyonu ve Form I-140 göçmen dilekçesi adımları üzerinden daimi oturum statüsüne geçiş sağlanabilir. AC21 kanunu kapsamında, 6 yıllık azami yasal kalış süresi dolmadan başlatılan daimi oturum işlemleri çalışanlara süre uzatımı hakkı kazandırır.
H-1B çalışanının yasal nikahlı eşi ve 21 yaşından küçük bekar çocukları H-4 statüsü alarak Amerika Birleşik Devletleri'ne gelebilir. Bu kapsamda yer alan ve mevzuattaki özel şartları taşıyan H-4 statüsündeki eşler, istihdam yetki belgesi (EAD) temin ederek herhangi bir kısıtlamaya tabi olmaksızın serbestçe çalışma hakkı elde edebilir.
H-4 vizesine sahip eşlerin EAD çalışma iznine başvurabilmesi belirli ön şartlara bağlanmıştır. Temel kural olarak, H-1B vizesi sahibi asıl çalışan adına işvereni tarafından sunulan Form I-140 göçmen işçi dilekçesinin onaylanmış olması gerekir. Alternatif olarak, H-1B çalışanının 6 yıllık yasal süresini uzatabilmesi için AC21 kanunu uyarınca PERM işgücü sertifikasyonu veya I-140 başvurusunun en az 1 yıldır beklemede bulunması durumunda da H-4 eşler çalışma izni müracaatında bulunabilir.
Verilen EAD kartlarının geçerlilik süresi 1 yıl ile 5 yıl arasında farklılık gösterebilir. Kart sahibinin yasal çalışma hakkının kesintiye uğramaması adına, yenileme müracaatlarının mevcut kart süresi dolmadan önceki 180 günlük zaman dilimi içinde yapılması gerekir.
F-1 Öğrenci Statüsünde Kampüs Dışı Çalışma: CPT ve OPT Süreçleri
F-1 vizesiyle Amerika Birleşik Devletleri'nde öğrenim gören uluslararası öğrencilerin çalışma hakları kural olarak kampüs içi ile sınırlıdır ve haftalık azami 20 saat olarak uygulanır. Kampüs dışında çalışmak genel anlamda yasaklanmış olmakla birlikte; USCIS ve eğitim kurumunun uluslararası öğrenci birimi ortaklığında yürütülen Müfredata Dayalı Pratik Eğitim (CPT) ve İsteğe Bağlı Pratik Eğitim (OPT) bu yasağın istisnalarını meydana getirir.
CPT programı akademik müfredatın gerektirdiği staj ve çalışmaları kapsar. Ancak bir öğrencinin toplamda 12 ay veya daha uzun süreyle tam zamanlı CPT kullanması halinde, mezuniyet sonrasında yararlanabileceği OPT pratik eğitim hakkı tamamen ortadan kalkar. Bu sebeple eğitim dönemi içindeki tam zamanlı staj sürelerinin planlanması kritik önem taşır.
Standart mezuniyet sonrası OPT süresi 12 aydır. Fen, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM) alanlarından mezun olan yabancı öğrenciler, E-Verify sistemine kayıtlı bir işverende çalışmak ve Form I-983 eğitim planı düzenlemek şartıyla ilave 24 aylık STEM OPT uzatması talep edebilir. Bu hakla birlikte mezuniyet sonrası toplam çalışma süresi 3 yıla çıkar. Süreç boyunca işveren değişikliklerinin ve periyodik değerlendirmelerin bildirilmesi yasal bir yükümlülüktür.
OPT ve STEM OPT statülerinin geçerliliği kesintisiz istihdama bağlıdır. Standart OPT sürecinde en fazla 90 gün, 24 aylık ek STEM OPT döneminde ise ilave 60 gün olmak üzere tüm pratik eğitim süresince toplam 150 günü aşan işsizlik süreleri yasal göçmenlik statüsünün ihlali anlamına gelir.
Mezuniyet sonrası OPT süresi devam ederken işvereni tarafından adına H-1B başvurusu gerçekleştirilen ve kurada hak kazanan öğrenciler için Cap-Gap koruma mekanizması işletilir. Bu yasal koruma, öğrencinin mevcut OPT izni sona erse dahi, Ekim ayında başlayacak H-1B statü tarihine kadar ABD'deki yasal kalış ve çalışma hakkının aralıksız biçimde devam etmesini sağlar.
Yatırımcılar ve İleri Düzey Uzmanlar İçin Oturum ve Çalışma Yolları
E-2 yatırımcı vizesi kapsamında Amerika Birleşik Devletleri'nde bulunan yatırımcının eşi, ülkeye giriş yaptıktan sonra EAD müracaatında bulunarak herhangi bir işverenin yanında sınırlama olmaksızın çalışabilir. Yatırımcının 21 yaşın altındaki bekar çocukları ise ülkedeki devlet okullarında ek bir ücret ödemeksizin eğitim alma imkanından yararlanır.
EB-2 daimi oturum kategorisi, uzmanlık alanında en az yüksek lisans derecesine sahip olanlar veya lisans diplomasının yanında 5 yıllık ilerici iş deneyimi sunabilen profesyonelleri hedefler. EB-2 süreci mutat olarak işveren sponsorluğu ve işgücü testi gerektirse de yürütülen faaliyetin ABD ulusal çıkarlarına doğrudan katkı sağladığı kanıtlandığı takdirde Ulusal Çıkar Muafiyeti (NIW) mekanizması devreye girer. NIW kapsamında olan yabancı uzmanlar, herhangi bir işveren sponsorluğuna ihtiyaç kalmaksızın bireysel olarak Green Card başvurusunda bulunabilir.
Amerika Çalışma İzni ve Vizeleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Lisans diploması olmadan H-1B vizesi alınabilir mi?
Lisans diploması bulunmayan adaylar, 3 yıllık mesleki iş tecrübesinin 1 yıllık üniversite eğitimine denk sayıldığı kural uyarınca toplam 12 yıllık mesleki deneyim sunarak lisans derecesi şartını ikame edebilir.
H-4 vizesine sahip eşlerin çalışma izni alabilmesi için hangi şartlar aranır?
H-4 vizesi sahibi eşlerin EAD alabilmesi için H-1B çalışanı adına onaylanmış bir Form I-140 bulunması veya AC21 kapsamında PERM yahut I-140 dilekçesinin en az 1 yıldır beklemede olması zorunludur.
F-1 statüsündeki öğrencinin CPT kullanması mezuniyet sonrası OPT hakkını nasıl etkiler?
Öğrencinin eğitim hayatı boyunca toplamda 12 ay veya daha uzun süreyle tam zamanlı CPT kullanması durumunda mezuniyet sonrası kullanabileceği OPT hakkı tamamen son bulur.
STEM alanından mezun olan F-1 öğrencileri çalışma iznini ne kadar süreyle uzatabilir?
E-Verify kayıtlı bir işverende çalışan STEM mezunları, standart 12 aylık OPT süresine ek olarak 24 aylık STEM OPT uzatması alabilir ve toplamda 3 yıl çalışma hakkına sahip olur.
EB-2 vize başvurusunda işveren sponsorluğu zorunluluğunu kaldıran muafiyet nedir?
Yürütülecek çalışmanın Amerika Birleşik Devletleri'nin ulusal menfaatine katkı sağlayacağı ispatlandığında, NIW (National Interest Waiver) muafiyeti uygulanarak işveren sponsorluğu aranmaksızın doğrudan bireysel başvuru yapılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy